Quyết tâm xử lý các dự án kéo dài

Điểm nghẽn từ các dự án kéo dài, lãng phí

Lúc khởi công, nhiều dự án được kỳ vọng sẽ là "cú hích" để phát triển kinh tế khu vực, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương. Thế nhưng sau đó, lại xuất hiện những dự án "chết yểu", "đắp chiếu" cả thập kỷ. Từ Thanh Hóa, Hà Nội đến nhiều địa phương trên cả nước, hàng trăm nghìn tỷ đồng, hàng triệu ha đất dành cho các dự án đang trở thành điểm nghẽn, tạo rào cản trong phát triển kinh tế - xã hội. Lãng phí chồng lãng phí là thực tế đã kéo dài trong nhiều năm qua.

60 ha đất, nằm ở khu vực đẹp nhất, nhì ở khu vực Sầm Sơn đã được tỉnh Thanh Hóa giao triển khai khu đô thị sinh thái biển Đông Á. Với tổng mức đầu tư được công bố khoảng 3.800 tỉ đồng, dự án kỳ vọng góp phần nâng tầm du lịch nghỉ dưỡng tại Sầm Sơn và tạo công ăn việc làm cho người dân.

Thế nhưng hơn 10 năm triển khai dự án, dự án vẫn tiếp tục, nằm im, bất động. Đất sản xuất của hàng trăm, hàng ngàn hộ dân gần như bị bỏ không. Dự án không tạo thêm động lực tăng trưởng mà còn trở thành lực cản, gây lãng phí tài nguyên cho sự phát triển chung của tỉnh.

Anh Nguyễn Viết Lâm - Phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Dân lúc nào cũng mong muốn dự án triển khai hoặc trả lại đất để sinh sống".

Ông Đặng Anh Đức - Trưởng phòng Kinh tế Hạ Tầng, phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa chia sẻ: "Mặt bằng đủ cơ sở để chủ đầu tư triển khai thực hiện theo dự án được phê duyệt. Tuy nhiên, đến nay, nhà đầu tư mới thực hiện công tác san lấp mặt bằng".

Nằm trong nhóm dự án quan trọng quốc gia, theo kế hoạch Dự án nâng cấp tuyến vận tải thủy sông Đuống sẽ hoàn thành trong năm 2025. Thế nhưng, đến nay tất cả các hạng mục vẫn dang dở. Hạ tầng lưu thông qua cầu vẫn đang tiếp tục bị bóp nghẹt từng ngày.

Bà Nguyễn Thị Thái - Phường Việt Hưng, TP. Hà Nội cho biết: "Từ 16h30 – 18h30 là tắc, có lúc tắc cứng. Nếu tuyến đường xong sớm thì quá tuyệt vời".

Ông Trần Anh Tuân - Phụ trách thi công, Công ty Cổ phần Tập đoàn Đạt Phương nêu ý kiến: "Thi công sát nhà dân rồi, tuy nhiên, hiện tại vẫn đang vướng mắc mặt bằng".

Mới đây, Bộ Xây dựng đã buộc phải lùi thời gian hoàn thành Dự án nâng cấp tuyến vận tải thủy sông Đuống trong năm 2026. Tức là chậm khoảng 1 năm so với kế hoạch.

Cho dù là chậm tiến độ, hay dự án bị bỏ hoang nhiều năm, không đưa vào sử dụng đang khiến cho các doanh nghiệp mất chi phí, mất cơ hội đầu tư, địa phương vừa mất nguồn lực, vừa mất cơ hội thu hút dân cư và dịch vụ đi kèm. Còn lớn hơn, đất đai không được khai thác đúng thời điểm, giá trị sử dụng giảm, trong khi nhu cầu phát triển đô thị, dịch vụ, du lịch ngày càng cao. Điều này đã tạo ra khoảng trống phát triển của đất nước.

Hàng nghìn dự án chậm triển khai đang "đóng băng" nguồn lực đất đai, vốn đầu tư và cơ hội phát triển. Nếu không sớm tháo gỡ, đây sẽ trở thành điểm nghẽn lớn đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Chính phủ đã đặt ra.

Ngày 15/2 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 14/CĐ-TTg yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng, kéo dài; đẩy nhanh tiến độ hoàn thành và đưa vào khai thác nhằm tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế ngay từ những tháng đầu năm 2026. Công điện cũng yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương khẩn trương rà soát, đề xuất phương án xử lý các dự án và quỹ đất liên quan, đồng thời cập nhật đầy đủ thông tin lên hệ thống của Bộ Tài chính trước ngày 15/3/2026.

Bộ Tài chính đã ghi nhận báo cáo kết quả xử lý 832/1793 nằm trong nhóm dự án có hướng giải quyết đã được tự xử lý theo thẩm quyền của 20 địa phương và 02 cơ quan Trung ương. Và vẫn còn lại 961 dự án của 10 địa phương và 06 Bộ, cơ quan Trung ương chưa được rà soát, báo cáo kết quả xử lý.

Quyết tâm xử lý các dự án kéo dài

1,67 triệu tỷ đồng từ 3.289 dự án đất đai tồn đọng, chậm triển khai đang được khơi thông. Đó là nguồn lực vô cùng quan trọng cho tăng trưởng trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang biến động khôn lường và trong nước gặp nhiều khó khăn. Đó cũng là kết quả từ công tác rà soát, xử lý các dự án kéo dài đã được triển khai trong nhiều năm nay. Theo Chính phủ, việc tháo gỡ được thực hiện trên nguyên tắc tuân thủ pháp luật, xử lý dứt điểm vi phạm và tăng cường giám sát đa tầng, nhằm đưa nguồn lực vào tăng trưởng thực chất, không phát sinh rủi ro mới.

127 dự án đầu tư công đang tồn đọng, dừng thi công hoặc thi công chậm tiến độ. Đây là con số đã được tỉnh Nghệ An đưa vào danh sách xử lý cấp bách. Đại diện địa phương này cũng khẳng định: Việc xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài nhiều năm không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn ngăn chặn thiếu sót trong quản lý đầu tư ngay ở những khâu đầu tiên thực hiện dự án, tránh lặp lại vòng luẩn quẩn "cấp phép - vướng mắc - đình trệ".

Ông Võ Trọng Hải - Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cho biết: "Chủ đầu tư phải lựa chọn tư vấn thiết kế phải đảm bảo. Thứ hai, lựa chọn nhà thầu phải đúng năng lực, sở trường, không thể nhận thầu xong rồi giao nhà thầu phụ, làm thế nào thì làm. Chúng tôi làm rất nghiêm túc, chỉ đạo rất quyết liệt".

Hiện các cơ chế giám sát việc thực hiện dự án đã được thể chế hóa trong các văn bản pháp lý hiện hành như Luật sửa đổi các Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Đất đai và các Nghị định hướng dẫn. Việc này đã tạo hành lang pháp lý mới để xử lý khó khăn vướng mắc, đồng thời gắn trách nhiệm đến từng khâu, từng cá nhân trong từng dự án

Ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam nhận định: "Chúng ta phải biết nhà đầu tư nào, khả năng vào như thế nào. Trong hợp đồng phải rất rõ. Không thể đấu thầu giá đất xong, ký hợp đồng xong cả trăm ha rồi để lại 5-7 năm, cả nguồn lực không đưa vào cho xã hội được".

Ông Nguyễn Viết Thông - Nguyên Tổng Thư ký Hội đồng lý luận Trung ương đưa ra ý kiến: "Phải quy về chịu trách nhiệm cá nhân, ai chủ trương xây dựng đề án đó, ai là người quyết định, quyết định đã đúng chưa. Tất cả điều đó nếu không đúng thì chúng ta vẫn định lượng được".

Theo đánh giá của giới chuyên môn, nếu các dự án tồn đọng được xử lý đồng bộ, GDP có thể tăng thêm từ 1 - 2%. Đây là nguồn lực tăng trưởng tức thì, không cần tìm kiếm từ bên ngoài mà nằm ngay trong nội tại của nền kinh tế.

Giải phóng nguồn lực cho phát triển

Việc tháo gỡ các dự án tồn đọng không chỉ giúp khơi thông nguồn lực đất đai, vốn đầu tư mà còn tạo thêm dư địa cho tăng trưởng của nền kinh tế. Tuy nhiên, để những nguồn lực này thực sự được đưa vào vận hành hiệu quả, cần những giải pháp đồng bộ từ cơ chế chính sách đến khâu tổ chức thực hiện.

Nói về những dự án này, TS. Nguyễn Quốc Việt - Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết: "Đáng nhẽ, có thể được dành cho những hoạt động khác thì nó lại bị tắc nghẽn lại. Như vậy, nó làm thiếu hụt các nguồn lực, các nguồn vốn, bắt buộc các nguồn vốn đó, thậm chí phải bổ sung thêm. Nhà nước buộc phải tăng thu ngân sách, hoặc tiếp tục tăng vay nợ, dù vay nợ nước ngoài thay vì vay nợ tư nhân trong nước, sẽ làm co hẹp các dư địa, các nguồn vốn để phục vụ cho phát triển đầu tư tư nhân để kích hoạt các hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh trực tiếp của người dân. Như vậy, về mặt dài hạn lại tác động đến tăng trưởng".

Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, TS. Nguyễn Quốc Việt cho biết: "Trong thời gian vừa qua, các luật, Nghị định về đấu thầu, về đầu tư công cũng khá cởi mở. Tuy nhiên, quá trình thực thi ở Việt Nam mới là vấn đề hết sức quan trọng. Quá trình thực thi đó nếu theo một quán tính cũ, vẫn dựa trên nền tảng sợ sai, sợ trách nhiệm thì sẽ rất khó để triển khai các luật, Nghị định mới được ban hành. Hy vọng rằng với một bộ máy mới, với một tâm thế mới trong một nhiệm kỳ mới, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng như ở địa phương, người đứng đầu các địa phương sẽ có những giải pháp và có những trách nhiệm, tâm thế tốt hơn nữa để thực sự thúc đẩy các dự án đầu tư công phát triển các cơ sở hạ tầng chiến lược cho đất nước, tạo không gian tăng trưởng mới".