Robot trở thành lực lượng sản xuất mới tại Trung Quốc

Nhà máy thông minh tại Trung Quốc

Trung Quốc từng được xem là công xưởng của thế giới. Các nhà máy sản xuất lượng lớn hàng hóa xuất khẩu đi khắp thế giới. Giờ đây, bên trong các nhà máy, những dây chuyền vẫn hoạt động liên tục suốt ngày đêm, nhưng robot thông minh, thiết bị tự động hoá, trí tuệ nhân tạo đang dần thay thế sự hiện diện của con người.

Những nhà máy thông minh tại Trung Quốc được gọi là "nhà máy không đèn". Không phải là nhà máy sản xuất trong bóng tối, mà là cách gọi cho một nền sản xuất thông minh, đang giúp giảm chi phí lao động và cải thiện đáng kể hiệu quả sản xuất.

Tại Nhà máy ô tô Đông Phong Tương Dương, Trung Quốc, những cánh tay robot làm nhiệm vụ lắp ráp kính trước của một chiếc xe ô tô tải hạng nhẹ. Nó chỉ mất hơn 1 phút để thao tác toàn bộ các công đoạn cần làm với độ chính xác cao.

Nhà máy ô tô Đông Phong Tương Dương, Trung Quốc mỗi năm xuất xưởng 220.000 xe tải hạng nhẹ và xe van, với tỷ lệ tự động hóa trong các khâu chủ chốt như dập, hàn và sơn đạt trên 75%. Nhà máy cũng đang sử dụng hơn 300 xe tự hành AGV, tự vận chuyển các linh kiện phục vụ dây chuyền lắp ráp. Do đó, chỉ mất 150 giây là có thể lắp xong 1 công đoạn, đồng thời có thể sản xuất linh hoạt hơn 600 mẫu xe trên cùng 1 dây chuyền.

Ông Trương Trí Húc - Phó Bí thư Đảng ủy Nhà máy ô tô Đông Phong Tương Dương, Trung Quốc cho biết: "Chúng tôi quản lý chất lượng sản phẩm bằng hệ thống dữ liệu thông minh. Chiếc xe dù ở bất cứ vị trí nào trên dây chuyền thì hệ thống đều có thể kiểm tra, đối chiếu các tham số chất lượng. Khi phát hiện có sai số, hệ thống sẽ ghi nhận lại, bật cảnh báo và điều chỉnh cho đến khi chất lượng đạt chuẩn".

Trung Quốc hiện có hơn 56.000 nhà máy thông minh, được xem như "trái tim" của các ngành công nghiệp chiến lược như xe năng lượng mới, chất bán dẫn, vật liệu tiên tiến và y sinh học… Đáng chú ý, tỷ lệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất tại Trung Quốc đã đạt 34,2% trong nửa đầu năm nay.

Ông Trương Lập - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển công nghiệp thông tin điện tử Trung Quốc cho hay: "Trung Quốc đạt được những đột phá về các công nghệ lõi như máy công nghiệp cao cấp, chip bán dẫn và các loại vật liệu quan trọng. Đồng thời, đẩy mạnh sáng kiến 'Trí tuệ nhân tạo + sản xuất', tích hợp sâu rộng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong mọi giai đoạn của chuỗi giá trị, bao gồm nghiên cứu, phát triển, thiết kế, sản xuất, quản lý vận hành và tiếp thị".

Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng cũ đang có dấu hiệu chậm lại, Trung Quốc đẩy mạnh sản xuất thông minh, hướng tới mục tiêu tăng trưởng chất lượng cao trong giai đoạn tiếp theo. Báo cáo từ Grand View Research dự đoán ngành sản xuất thông minh Trung Quốc có thể đạt giá trị 158,2 tỷ USD vào năm 2030, đưa nước này trở thành trung tâm sản xuất thông minh toàn cầu.

Nơi robot sản xuất robot

Tại nhà máy siêu thông minh đầu tiên tại Quảng Tây, Trung Quốc, đạt được quy trình khép kín "robot sản xuất robot". Với "bộ não số" điều phối toàn diện, nhà máy vận hành dây chuyền tự động hóa hoàn toàn. Robot đảm nhận việc lắp ráp, kiểm tra và vận hành chính các robot khác.

Nhà máy tập trung sản xuất các dòng robot hình người công nghiệp - những cỗ máy được thiết kế để làm việc trong môi trường sản xuất thực tế. Cứ mỗi 10 phút, một robot hình người hoàn chỉnh lại rời khỏi dây chuyền, hướng tới công suất thiết kế hơn 10.000 sản phẩm mỗi năm.

Sự ra đời của nhà máy này đánh dấu một kỷ nguyên mới: robot không chỉ thay thế con người trong các công việc lặp lại, mà còn tự tay tạo ra những cỗ máy tiếp theo.

Nhà máy thông minh và áp lực lên thị trường lao động

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các nhà máy thông minh cũng đang tạo ra những thách thức mới, đặc biệt là áp lực lên thị trường lao động.

Quá trình chuyển đổi sang sản xuất thông minh đang tạo áp lực lớn lên thị trường lao động tại Trung Quốc. Một nghiên cứu của Đại học Giao thông Thượng Hải về lao động nông thôn di cư đã chỉ ra rằng, các nhà máy thông minh sử dụng robot công nghiệp làm giảm đáng kể các công việc mang tính lặp đi lặp lại của nhóm lao động này.

Trong số những lao động bị thay thế, khoảng 40% quay về làm nông nghiệp, 3% làm việc tự do tại địa phương và 57% tiếp tục di chuyển sang khu vực có mức độ tự động hoá thấp hơn để tìm việc.

Tuy nhiên, một nghiên cứu khác thì chỉ ra rằng, nhiều công nhân đang nhìn nhận việc nâng cấp công nghệ trong nhà máy như một sự cải thiện công việc. Những công việc nặng nhọc, nguy hiểm, lặp đi lặp lại được máy móc đảm nhận, còn người lao động chuyển sang những vị trí đòi hỏi kỹ năng cao hơn.

Như vậy có thể thấy ở đây là những phản ứng đan xen, và bài toán của Trung Quốc không chỉ nằm ở việc xây dựng những nhà máy thông minh hơn, mà còn là làm thế nào để người lao động có thể thích nghi với những công việc thông minh hơn đó.

Thách thức từ sự phát triển của nhà máy thông minh

Các vấn đề như chi phí đầu tư cao, độ phức tạp công nghệ gia tăng và rủi ro an ninh hệ thống ngày càng tăng đã trở thành thách thức chung đối với các doanh nghiệp Trung Quốc.

Các doanh nghiệp phải liên tục nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển cũng như năng lực tích hợp hệ thống, đồng thời liên tục bảo trì và quản lý thiết bị thông minh để đảm bảo hoạt động ổn định lâu dài, an toàn của nhà máy.

Tại nhiều nhà máy ở Trung Quốc, câu hỏi hiện nay không còn chỉ là tự động hóa hay không, mà là người lao động sẽ đứng ở vị trí nào trong các dây chuyền ngày càng vận hành bằng dữ liệu và thuật toán.

Lời giải cho bài toán đó là tăng cường đầu tư vào đào tạo kỹ năng và chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động, hướng dẫn họ từ vai trò vận hành truyền thống sang các vị trí công việc dựa trên kỹ năng mới như quản lý thiết bị, bảo trì thuật toán và giám sát hệ thống…, từ đó giúp người lao động thích ứng với cơ cấu việc làm đang thay đổi trong thời đại kỹ thuật số.

Quá trình chuyển đổi sang sản xuất thông minh sẽ không chỉ phụ thuộc vào tốc độ đầu tư cho công nghệ, mà còn ở khả năng đào tạo lại lực lượng lao động trên quy mô lớn.

Câu chuyện của Trung Quốc cho thấy một điều tự động hóa không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là câu chuyện con người. Tại Việt Nam, khi đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa mới với nhiều nhà máy ứng dụng tự động hóa và AI, cũng sẽ sớm đối mặt với chính bài toán ấy. Đó là làm sao để người lao động được trang bị kỹ năng mới để đồng hành cùng những cỗ máy thông minh. Bởi suy cho cùng, thành công của một nền sản xuất hiện đại không chỉ được đo bằng số robot trên dây chuyền, mà còn bằng khả năng thích nghi của chính những người lao động.