Sinh viên Việt Nam cần gì để nắm bắt cơ hội trong kỷ nguyên AI

Trong bối cảnh thị trường lao động toàn cầu đang biến động mạnh mẽ dưới tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI), Trường Đại học FPT tổ chức hội nhị chuyên sâu với chủ đề "FPTU Career Summit 2026: Forming the Future of Work" với sự tham gia của khoảng 1.200 đại biểu.

Phát biểu khai mạc, ông Phan Trường Lâm - Phó Giám đốc Trường Đại học FPT tại Hà Nội nhấn mạnh: "Trong bối cảnh công nghệ thay đổi chóng mặt, những kiến thức được học từ vài năm trước có thể đã không còn đủ đáp ứng yêu cầu hiện tại. Những kỹ năng từng được xem là quan trọng nhất nay có thể không còn giữ vị thế ưu tiên. Để đối mặt với những thách thức nghề nghiệp và kiến tạo một tương lai tươi sáng, sinh viên cần chủ động trang bị cho mình những kỹ năng mới, phương pháp mới và đặc biệt là một tư duy hoàn toàn mới." 

Sự dịch chuyển của thị trường lao động trong bối cảnh AI và cơ hội của Việt Nam

Tại hội nghị, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang hội tụ đủ các yếu tố "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" để trở thành điểm đầu tư hấp dẫn.

Ông Vũ Nhật Anh - Đồng sáng lập, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Điều hành Sản phẩm & Công nghệ tại TopCV Việt Nam mang đến bức tranh vĩ mô về thị trường lao động trong thế giới VUCA (Volatility – Uncertainty – Complexity – Ambiguity). Ông nhận định: "Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam luôn đứng trong top khu vực; riêng năm 2025, tốc độ tăng trưởng GDP Việt Nam cũng cao nhất trong nhóm ASEAN 6 với con số 8,02%. Và chính phủ Việt Nam cũng đang đặt ra các mục tiêu vô cùng thách thức là tăng trưởng GDP 2 con số, tức là tối thiểu 10% một năm. Trong giai đoạn từ 2026 - 2030 và đặc biệt kỳ vọng năm 2030, đóng góp của kinh tế số sẽ chiếm 30% tổng GDP".

Ông cũng phân tích kinh tế số được hiểu không chỉ có sản xuất phần mềm, sản xuất chip, các ngành công nghệ cao mà còn bao gồm cả việc ứng dụng công nghệ và tất cả các lĩnh vực ngành nghề từ ngân hàng, giáo dục, thậm chí là nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản... Và 30% có nghĩa là cứ 10 đồng tạo ra trong nền kinh tế sẽ có 3 đồng tạo ra bởi khoa học công nghệ, AI, dữ liệu.

Với những điều kiện thuận lợi, Việt Nam đã và đang trở thành một điểm đến vô cùng hấp dẫn, thu hút làn sóng đầu tư FDI. Tại thời điểm 2025, tỷ lệ vốn FDI được giải ngân khoảng hơn 27 tỷ đô, tăng 9% so với năm 2024 và cũng cao nhất trong 5 năm gần đây. Việt Nam cũng được ghi nhận là có khả năng thích ứng rất nhanh với các công nghệ mới như AI, giúp các doanh nghiệp dễ dàng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Nhiều tập đoàn lớn như Samsung, LG, Intel, Pandora và Lego đã chọn Việt Nam làm cứ điểm đầu tư chiến lược, mang theo không chỉ nguồn vốn mà cả công nghệ và quy trình sản xuất tiên tiến.

Dưới góc độ nhà đầu tư nước ngoài, ông Moon Jong Beom - Giám đốc điều hành K-Market cho biết: Các tập đoàn, doanh nghiệp Hàn Quốc đang đánh giá cao nguồn nhân lực Việt Nam ở sự trung thực, chân thành, sự cần cù và đặc biệt là niềm đam mê giáo dục, khát vọng học hỏi mạnh mẽ.

Ông Takahiro Kono, Giám đốc Dự án, Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) Hà Nội cũng chia sẻ góc nhìn từ phía nhà đầu tư Nhật Bản. Năm 2025, Nhật Bản tiếp tục là một trong những nhà đầu tư FDI hàng đầu tại Việt Nam với 296 dự án mới, tập trung vào các lĩnh vực chế biến - chế tạo, cơ khí, điện tử và bất động sản công nghiệp, phân bổ chủ yếu tại các tỉnh Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh và Thái Nguyên. Bên cạnh đó, ông Kono cũng đề cập đến xu hướng lao động Việt Nam làm việc tại Nhật Bản ngày càng tăng, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực có kỹ năng kỹ thuật và khả năng thích nghi môi trường quốc tế.

Ngoài phân tích về tiềm năng, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam, các chuyên gia cũng chỉ ra thách thức với thị trường lao động Việt Nam: không thiếu phần mềm, không thiếu công cụ AI nhưng đang thiếu trầm trọng người có thể thay đổi, sử dụng và làm chủ chúng trong công việc thực tiễn.

Theo khảo sát của TopCV, 68% doanh nghiệp sản xuất ghi nhận nhu cầu tuyển dụng tăng trưởng, trong đó 33% tăng đáng kể. Tuy nhiên, khảo sát Deloitte Global Human Capital Trends 2026 chỉ ra 66% nhà quản lý nhận định nhân sự mới chưa sẵn sàng đáp ứng yêu cầu công việc đang thay đổi nhanh, trong khi chỉ 27% doanh nghiệp tự đánh giá quản lý sự thay đổi hiệu quả. Riêng với khối FDI, con số nghiêm trọng hơn: chỉ có 9% doanh nghiệp FDI hài lòng với chất lượng lao động hiện tại, dù quy mô lao động trong khu vực này đã đạt khoảng 4,8 triệu người.

Ông Vũ Nhật Anh nêu rõ vấn đề: "85% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng khả năng thích nghi của lực lượng lao động là yếu tố then chốt nhất. Vậy mà tất cả những gì sinh viên đang học ngày hôm nay, kinh nghiệm có được ngày hôm nay - rất có thể một vài năm sau đã không còn dùng được nữa." Đây chính là lý do phương thức cũ như GPA cao, gom chứng chỉ đang mất dần giá trị.

Ông cũng nhấn mạnh: "Khả năng học hỏi và thích nghi nhanh sẽ luôn là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất. Chúng ta là thế hệ sẽ đi cùng kỷ nguyên vươn mình."

Đồng tình quan điểm, bà Tô Thị Loan, Giám đốc Tuyển dụng tại Vinsmart Future, chia sẻ từ góc nhìn thực chiến của người làm tuyển dụng qua nhiều thế hệ doanh nghiệp công nghệ lớn tại Việt Nam. Bà chỉ ra khoảng cách lớn nhất giữa sinh viên và kỳ vọng doanh nghiệp không nằm ở kỹ thuật mà ở tư duy hệ thống và khả năng kể chuyện bằng dữ liệu cho người không cùng chuyên môn.

Nhìn lại hành trình tuyển dụng, bà Tô Thị Loan phác ra ba giai đoạn dịch chuyển rõ rệt: Trước năm 2020, bằng cấp và điểm số là thước đo hàng đầu; giai đoạn 2020–2023, hồ sơ năng lực và dự án thực tế bắt đầu lên ngôi; từ năm 2024 đến nay, thị trường đã bước hẳn sang kỷ nguyên AI - doanh nghiệp kỳ vọng nhân sự có thể đóng góp ngay từ tháng làm việc đầu tiên và đủ khả năng phản biện với kết quả do AI tạo ra, thay vì chấp nhận mù quáng. Bà kết luận: "AI không lấy việc của bạn. "Người biết dùng AI" mới lấy việc của bạn."

Ông Bùi Ngọc Tú – Phó Giám đốc Tuyển dụng, Neweb Việt Nam (WNC) cũng cho biết các kỹ năng doanh nghiệp kỳ vọng ở thế hệ trẻ tập trung vào: giao tiếp đa văn hóa, làm việc nhóm xuyên quốc gia, xử lý vấn đề, quản lý thời gian và khả năng học tập kiến thức mới liên tục.

Người trẻ cần chuẩn bị gì cho tương lai?

Ông Wee Sung Yun – Tổng Giám đốc LG Electronics R&D Vietnam trong bài chia sẻ với chủ đề: "AI & The Future of Work: A Strategic on AI and the future of work in the digital era" nhấn mạnh, để hướng tới một thế giới nơi con người đang sống cùng các trợ lý AI - những người biết và có thể xử lý mọi thứ liên quan đến phần mềm, luật pháp, khoa học, lịch sử, triết học và nhiều lĩnh vực khác; con người cần có một tư duy cởi mở về vấn đề này. Mỗi người cũng cần thay đổi trong cách làm việc và chuẩn bị những năng lực quan trọng từ tư duy "Tìm việc" hoặc "Sẵn sàng cho công việc" (Job Ready) sang "Thích ứng công việc với tư cách là người xây dựng hệ thống" (Job Adapt as System Builder); vai trò thay vì chỉ là người thực thi tác vụ hay người viết mã trở thành kiến trúc sư giải pháp và người làm chủ vấn đề.

Dẫn lời của Giáo sư Karim Lakhani (Trường Kinh doanh Harvard), ông Wee Sung Yun nói về vai trò của con người trong thời đại AI: "Trí tuệ nhân tạo sẽ không thay thế con người nhưng con người có trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế con người không có trí tuệ nhân tạo." Nhưng ngay cả với sự tiến bộ của AI, ông tin rằng rất khó để thay thế những đặc điểm độc đáo chỉ có ở con người như sáng tạo và đổi mới, tư duy phản biện và khả năng phán đoán, giao tiếp và kể chuyện dựa trên sự đồng cảm - điều mà ông cho là quan trọng nhất; và cuối cùng là khả năng đưa ra quyết định có đạo đức.

Bà Trần Thị Bích Ngọc – Giám đốc Vận hành Sản phẩm, AIViec cũng khẳng định: "3 kỹ năng gần như xuất hiện 100% trong yêu cầu tuyển dụng hiện nay mà người trẻ cần chuẩn bị là: Giao tiếp, Giải quyết vấn đề và Kỹ năng tự học".

Ở phiên thảo luận, với góc độ một chuyên gia lĩnh vực công nghệ, ông Vũ Minh Phong - Giám đốc Chuyển đổi AIX, Đơn vị Chiến lược FPT Software Tp.HCM cho biết, đơn vị ông hiện đã tìm ra được mô hình nhân sự mong muốn là AI-Augmented Software Engineer - kỹ sư phần mềm tăng cường bởi AI. Ông phân tích sự chuyển dịch từ mô hình phát triển phần mềm truyền thống sang mô hình lấy con người làm trung tâm (Human Centric Model), trong đó AI đảm nhận toàn bộ các hoạt động lặp lại và kỹ sư cần nắm vững ba vai trò: Initiate (chọn đúng phương pháp AI), Operate (vận hành và tối ưu) và Innovate (tiến hóa cùng các cập nhật AI mới). Ông Vũ Phong giới thiệu khung 5 cấp độ năng lực của kỹ sư tăng cường AI – từ "Curious" (nhận thức cơ bản) đến "Champion" (định hình chiến lược AI cho 100+ kỹ sư) – như một lộ trình phát triển nghề nghiệp cụ thể cho sinh viên ngành công nghệ.

Bổ sung thêm về sự kết hợp của nhân sự và AI trong lĩnh vực Logistic, bà Phạm Khánh Linh - Nhà sáng lập & Giám đốc Điều hành Logivan Logistics & FreightPilot.AI cho biết: Trong ngành Logistics, con người vẫn đóng vai trò trung tâm vì tính chất chuỗi phức tạp và cần sự phối hợp, kết nối nhiều bên liên quan. AI không thay thế con người mà trở thành công cụ đắc lực để nâng cao năng suất. Vì vậy, thay vì là người thực thi thủ công (manual), con người chuyển dịch thành "Người điều phối" (Coordinator). Những cá nhân thành công nhất là những người biết cách điều khiển nhiều AI agents cùng lúc để giải quyết các đầu việc phức tạp. Thành công trong kỷ nguyên AI không nằm ở việc trở thành chuyên gia trong một mảng hẹp mà trở thành người có kiến thức tổng quát kết hợp với kiến thức sâu về ngành và tư duy chủ động.

Sau cùng, mang đến con số đáng suy nghĩ về việc giảm số lượng 2/3 nhân sự sau khi ứng dụng AI nhưng doanh thu vẫn đạt 1000 tỷ không đổi, ông Nguyễn Duy Thông - Đồng sáng lập & Giám đốc Điều hành Dentsu Redder cũng nhắn gửi "3 chữ S" đến các bạn sinh viên: "Chữ S đầu tiên là "Sense": Các bạn hãy dùng tất cả những giác quan của con người để cảm nhận cuộc sống này, tận hưởng buổi chạy bộ vào sáng sớm, nhậu với chúng bạn ở quán bia hơi vỉa hè vào ban đêm, hãy đi vào những ngõ nhỏ, phố nhỏ của Hà Nội cổ kính để hiểu nhịp sống đang diễn ra như thế nào. Chữ S thứ 2 là "Seek": Các bạn hãy tìm kiếm, đào sâu vào gốc rễ để biết mình sinh ra ở đâu, vùng đất nào, lý giải tại sao chúng ta lại phải quây quần bên nhau trong ngày Tết, tại sao bà con, gia đình trong chòm xóm cùng quây quần trên một mâm cỗ để thấy mình khác biệt với những nước trên thế giới như thế nào; để giữ được những nét đẹp văn hóa Việt Nam khi đi ra toàn cầu. Và chữ S thứ 3 là "Soul": Linh hồn là thứ mà AI không thể thay thế được, hãy luôn chuẩn bị một tâm hồn đẹp bằng cách rèn giũa 2 chữ S trước đó để trở thành một người "chất", có nội hàm, trở thành một người thú vị sử dụng AI thay vì chỉ là người thuần túy sử dụng AI".

Thông qua chia sẻ từ các chuyên gia và những phiên thảo luận chuyên sâu, hơn 1.200 sinh viên đã có thêm những góc nhìn thực tiễn từ các vị khách mời đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau như tuyển dụng, logistic, công nghệ, marketing, bán lẻ… về vai trò của AI cũng như năng lực mà thế hệ trẻ cần chuẩn bị để thích nghi và phát triển trong thời đại mới.

Hoàng Mai Phương - sinh viên K18 chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện - cho biết sau khi tham gia hội nghị, cô được cập nhật nhiều kiến thức quan trọng về thị trường. Nữ sinh chia sẻ: "Em biết rõ hơn về những kỹ năng mà doanh nghiệp đang ưu tiên cũng như cơ hội nghề nghiệp tương lai. Đặc biệt, em có cơ hội kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp. Tại gian hàng của FPT Software, em được tìm hiểu về nhu cầu nhân lực, các chương trình thực tập và lộ trình phát triển dành cho sinh viên mới ra trường. Hay tại gian hàng của TopCV, em được cập nhật những xu hướng tuyển dụng mới, cách xây dựng hồ sơ cá nhân (CV) hiệu quả và những kỹ năng giúp ứng viên tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động".