Số ca tử vong do Ebola tại CHDC Congo tiếp tục tăng

Theo số liệu cập nhật của Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo công bố ngày 30/7, nước này đã ghi nhận 3.442 ca mắc Ebola, trong đó 1.521 người tử vong. Số người thiệt mạng tăng khoảng 50% chỉ trong một tuần, cho thấy dịch bệnh đang lan rộng nhanh chóng, đặc biệt tại khu vực miền Đông - nơi nhiều thập kỷ xung đột giữa quân đội và các nhóm vũ trang đã làm suy yếu nghiêm trọng hệ thống quản lý, cơ sở hạ tầng và năng lực y tế công cộng.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi cho biết mức tăng mạnh trong số liệu mới nhất một phần xuất phát từ lượng lớn ca mắc và tử vong tồn đọng trước đó chưa được xác nhận hoặc cập nhật đầy đủ. Tuy nhiên, cơ quan này cảnh báo tình hình thực tế vẫn rất đáng lo ngại do nhiều yếu tố đang cản trở nỗ lực kiểm soát dịch.

Đợt bùng phát hiện nay tại Congo liên quan đến chủng Bundibugyo - chủng hiếm nhất trong 4 biến thể Ebola được biết có khả năng gây bệnh ở người. Đến nay, chưa có vaccine đã được chứng minh hiệu quả đối với chủng virus này. Việc thiếu vaccine phù hợp, cùng với tình trạng giao tranh kéo dài giữa các nhóm vũ trang tại vùng dịch, đã khiến nguồn lực y tế công cộng rơi vào tình trạng thiếu hụt. Một chuyên gia y tế công cộng từng tham gia quá trình thành lập Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi nhận định những điều kiện trên đã tạo cơ hội để virus lây lan với tốc độ rất nhanh.

Bên cạnh đó, các cơ quan y tế còn đối mặt với nhiều khó khăn trong việc truy vết người tiếp xúc, tiếp cận các khu vực bị ảnh hưởng và thuyết phục cộng đồng hợp tác. Tâm lý hoài nghi đối với cơ quan chức năng và nhân viên y tế tại một số địa phương cũng làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng, chống dịch.

Dịch bệnh hiện tập trung chủ yếu tại tỉnh Ituri hẻo lánh ở miền Đông Cộng hòa Dân chủ Congo. Khu vực này chiếm gần 90% tổng số ca mắc được ghi nhận trên toàn quốc. Tuy nhiên, 5 tỉnh khác cũng đã xác nhận có ca bệnh, trong đó có thành phố Kisangani - một trong những đô thị lớn của nước này.

Trong khi đó, Uganda - quốc gia láng giềng của Cộng hòa Dân chủ Congo - ngày 28/7 tuyên bố đã chấm dứt dịch Ebola sau khi bệnh nhân cuối cùng được xuất viện vào giữa tháng 6. Diễn biến này cho thấy dịch có thể được kiểm soát nếu các ca bệnh được phát hiện sớm, cách ly kịp thời và hệ thống y tế duy trì khả năng giám sát hiệu quả.

Tổng Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi, Tiến sĩ Jean Kaseya, cho biết 63% số ca tử vong được xác nhận trong hai tuần gần đây xảy ra ngoài các trung tâm điều trị. Theo ông Kaseya, một trong những nguyên nhân chính là việc người dân xử lý thi thể người nhiễm bệnh không bảo đảm an toàn, trong đó có hành vi trực tiếp chạm vào thi thể. Các chuyên gia y tế cảnh báo cơ thể người tử vong do Ebola vẫn chứa lượng virus rất cao và có khả năng lây nhiễm mạnh. Vì vậy, việc mai táng phải được tiến hành theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm hạn chế nguy cơ lây truyền trong cộng đồng.

Tại nhiều địa phương, các đội bảo vệ dân sự và nhóm hỗ trợ cộng đồng đã được huy động để giảm sự phản đối của người dân, đồng thời bảo đảm việc thu gom và mai táng thi thể được tiến hành nhanh chóng, an toàn. Tuy nhiên, điều kiện an ninh phức tạp khiến hoạt động này gặp nhiều trở ngại.

Đầu tháng 7, một số nhân viên y tế tại tỉnh Ituri đã đình công do bị chậm trả lương và phải làm việc trong điều kiện không bảo đảm an toàn. Cuộc đình công tiếp tục làm suy giảm năng lực phòng, chống dịch trong bối cảnh số ca mắc mới gia tăng nhanh.

Tại khu vực y tế Nyakunde thuộc tỉnh Ituri, các đối tác quốc tế hỗ trợ ứng phó Ebola đã phải tạm thời di chuyển lực lượng sau vụ tấn công ngày 15/7 nhằm vào một bệnh viện và một trung tâm điều trị. Vụ việc xảy ra sau khi một bệnh nhân tử vong, làm gián đoạn hoạt động giám sát, truy vết người tiếp xúc và cung ứng vật tư y tế. Các cơ quan y tế cảnh báo những gián đoạn trong truy vết và điều trị có thể khiến virus tiếp tục âm thầm lây lan trong cộng đồng, đặc biệt tại những địa bàn xa xôi, nơi việc tiếp cận cơ sở y tế còn hạn chế.

Mặc dù số người tử vong tại Cộng hòa Dân chủ Congo tăng nhanh, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ dịch lây lan trên phạm vi toàn cầu vẫn ở mức thấp. Ebola không lây qua không khí như các loại virus gây bệnh đường hô hấp, mà chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người nhiễm bệnh. Theo WHO, các ca bệnh được phát hiện bên ngoài Cộng hòa Dân chủ Congo đến nay đều nhanh chóng được xác định và khống chế, không dẫn đến chuỗi lây truyền kéo dài.