State Library of Victoria - Thư viện cổ giữa lòng Melbourne

Giữa Melbourne luôn chuyển động, có một nơi mà nhịp sống dường như chậm lại. Hơn 170 năm qua, State Library of Victoria vẫn đứng đó, để ánh sáng đi qua những mái vòm và những thế hệ độc giả lần lượt ngồi xuống bên những trang sách.

9 giờ sáng, Melbourne chưa thật sự đông. Từ góc La Trobe và Russell, State Library of Victoria hiện ra sau khoảng sân rộng với thảm cỏ xanh và những đàn chim bồ câu thong thả tìm thức ăn. Bên cạnh là Đại học RMIT, phía trước là dòng xe điện và người đi bộ bắt đầu một ngày mới. Giữa tất cả chuyển động ấy, công trình hơn 170 năm tuổi có một vẻ bình thản rất riêng.

Được thành lập năm 1854 với tên gọi Melbourne Public Library, State Library of Victoria là thư viện công cộng lâu đời nhất Australia. Nhưng trước khi bước vào những phòng đọc nổi tiếng bên trong, lịch sử của nơi này đã hiện diện ngay ngoài cửa.

Tượng đồng Sir Redmond Barry - vị thẩm phán có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành thư viện và cũng là Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Melbourne đứng trước thư viện, lặng lẽ nhìn dòng người qua lại. Ở góc bên trái, Saint George and the Dragon vẫn ở vị trí được đặt từ năm 1889. Những công trình ấy đã chứng kiến Melbourne thay đổi từ một thành phố non trẻ thành đô thị hiện đại, còn thư viện vẫn tiếp tục mở cửa mỗi ngày.

Qua cánh cửa, tiếng ồn của đường phố dần lùi lại.

Không gian bên trong không gây choáng ngợp theo kiểu ồn ào. Nó có một vẻ trang nghiêm vừa đủ, với những khoảng sảnh rộng, trần cao và ánh sáng tự nhiên trải xuống nền nhà. Người ta nói chuyện nhỏ hơn, bước chân nhẹ hơn. Những chuyển động vốn rất bình thường ngoài phố bỗng trở nên chậm rãi.

Ian Potter Queen’s Hall nằm ở phía trước, từng là Queen’s Reading Room khi mở cửa năm 1856. Đây là nơi dễ khiến người ta quên mất mình đang ở ngay trung tâm Melbourne.

Ánh sáng từ giếng trời rơi xuống nền gỗ sồi Tasmania, lướt qua những hàng cột và lan can sắt. Không có quá nhiều người. Vài chiếc ghế được đặt giữa căn phòng, đủ để bất kỳ ai cũng có thể ngồi xuống và ở lại lâu hơn dự định. Có lẽ vì thế mà Queen’s Hall không mang lại cảm giác của một điểm tham quan. Nó giống một căn phòng được thành phố giữ lại cho những lúc cần yên tĩnh.

Một khoảng thời gian ngồi đây có thể chẳng tạo ra sự kiện gì đáng nhớ. Nhưng chính những phút không có gì xảy ra ấy lại dễ ở lại trong ký ức. Ngoài kia, Melbourne vẫn chạy theo lịch trình của thành phố, bên trong, một buổi sáng có thể trôi qua chỉ bằng vài trang sách và một vùng ánh sáng chậm rãi dịch chuyển trên sàn.

Rời Queen’s Hall, La Trobe Reading Room nằm ở tầng trên.

Chỉ cần bước tới lan can và nhìn xuống, người ta lập tức hiểu vì sao nơi này trở thành hình ảnh biểu tượng của State Library of Victoria.

Phòng đọc hình bát giác mở rộng dưới mái vòm cao khoảng 35 m. Những dãy bàn gỗ kéo dài về các hướng, những chiếc đèn đọc sách đặt đều trên mặt bàn, còn hàng trăm người bên dưới đang tập trung vào công việc của riêng mình.

Khung cảnh ấy đẹp, nhưng điều đáng nhớ lại không nằm ở vẻ đẹp. Nó nằm ở sự tiếp nối. 

Trên những chiếc bàn từng dành cho sách và giấy, giờ có thêm laptop. Những người trẻ ngồi cạnh những độc giả lớn tuổi. Công nghệ thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, nhưng hành động ngồi xuống, tập trung và đọc vẫn còn nguyên.

Đứng từ trên cao, rất khó biết những người bên dưới đang nghĩ gì. Nhưng nhìn cách họ cúi xuống trang sách hoặc màn hình, có thể thấy mỗi người đang có một thế giới riêng. Chính những con người ấy khiến La Trobe Reading Room không trở thành một bảo tàng kiến trúc.

Hành trình trong thư viện tiếp tục qua Redmond Barry Reading Room, nơi dành cho học tập và làm việc, rồi đến Cowen Gallery với những tác phẩm được tuyển chọn từ Pictures Collection. Ở tầng 2, The Quad lại mang đến một diện mạo khác với không gian sáng tạo, máy tính công cộng và khu vực dành cho trẻ em.

Đi qua những nơi ấy, State Library dần hiện lên không phải như một công trình có hàng loạt điểm tham quan, mà như một lát cắt của đời sống Melbourne.

Có người đến để học.Có người đến vì nghệ thuật. Có người tìm một góc làm việc.

Và cũng có những người chẳng cần một lý do rõ ràng nào ngoài việc muốn ngồi ở đây vài tiếng.

Đó có lẽ là điều thú vị nhất của một thư viện lâu đời: nó không bắt người ta phải đến để “xem” một thứ gì đó. Chỉ cần bước vào và sử dụng nó, mỗi người đã trở thành một phần của không gian.

Đến gần trưa, khi bước ra đường, nhịp Melbourne lại ùa về.

Tiếng xe điện, tiếng người, những quán cà phê bắt đầu đông khách. Chỉ vài bước chân nhưng cảm giác khác hẳn lúc buổi sáng.

State Library vẫn đứng phía sau, bình thản như trước.

Có lẽ sức hút của State Library of Victoria không nằm ở việc nó đã tồn tại hơn 170 năm, mà ở chỗ sau từng ấy thời gian, nơi đây vẫn tìm được một vai trò trong cuộc sống hôm nay.

Và dưới mái vòm La Trobe, giữa ánh sáng và những trang sách, quá khứ không còn là một câu chuyện đã khép lại.