Sửa Luật Đê điều để quản lý hiệu quả hơn

Sáng 30/9, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị tham vấn chính sách Luật Đê điều (sửa đổi), với sự tham dự của đại diện một số ủy ban của Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và nhà khoa học.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đê điều sau thời gian dài thực hiện đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ hệ thống đê điều, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, nhất là trong duy tu, bảo dưỡng công trình; quản lý, bảo vệ đê điều; bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Ông Vũ Xuân Thành, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho biết cơ quan soạn thảo đề xuất ba nhóm chính sách để nghiên cứu sửa đổi Luật Đê điều. Các chính sách tập trung vào cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; rà soát, hoàn thiện quy định về duy tu, bảo dưỡng, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quản lý xe hộ đê; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý, bảo vệ đê điều.

Phân cấp phải đi cùng trách nhiệm

Nhóm chính sách thứ nhất là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với việc tham gia ý kiến về nội dung bảo đảm thoát lũ, an toàn đê điều của các dự án đầu tư xây dựng tại bãi sông, bãi nổi hoặc cù lao nơi chưa có công trình xây dựng.

Theo hồ sơ chính sách, quy định hiện hành yêu cầu UBND cấp tỉnh lấy ý kiến Bộ Nông nghiệp và Môi trường về nội dung bảo đảm thoát lũ, an toàn đê điều trước khi Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt. Thực hiện chủ trương cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP đã quy định không thực hiện việc lấy ý kiến của Bộ đối với nội dung này.

Góp ý tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Mai Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, lưu ý nội dung này đã được luật hóa trong Luật sửa đổi, bổ sung 10 luật vừa được Quốc hội thông qua. Do đó, nếu tiếp tục đưa thành một chính sách trong hồ sơ sửa Luật Đê điều, cần đánh giá kỹ hơn thực tiễn triển khai.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Phương, dự thảo cần làm rõ địa phương được quyết định đến đâu, tiêu chí quyết định như thế nào, trách nhiệm của Trung ương ra sao. Với trường hợp dự án có tác động liên tỉnh hoặc ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ của cả hệ thống sông, cần có cơ chế xử lý phù hợp.

Bà Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng, nếu tiếp tục thực hiện phân cấp thì phải gắn với đánh giá năng lực thực hiện của địa phương, đồng thời làm rõ cơ chế phân quyền, kiểm soát rủi ro và hậu kiểm.

Từ thực tiễn địa phương, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hưng Yên cho biết việc phân cấp thẩm quyền quyết định các vấn đề về thoát lũ đang đặt ra yêu cầu cao về năng lực cán bộ. Vì vậy, cần có hướng dẫn chung để bảo đảm tính pháp lý và hiệu quả khi thực hiện.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa cơ bản thống nhất với chính sách thứ nhất, đồng thời đề nghị cụ thể hóa quy chuẩn, tiêu chuẩn về bảo đảm thoát lũ và an toàn đê điều để các địa phương có căn cứ thống nhất trong triển khai.

Nhóm chính sách thứ hai tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về duy tu, bảo dưỡng công trình đê điều, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quản lý, sử dụng xe hộ đê, nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng, trật tự, an toàn giao thông đường bộ, tài nguyên nước, thủy lợi và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Ông Vũ Xuân Thành cho biết, một số quy định về vận hành công trình phân lũ, làm chậm lũ, hồ chứa nước thượng lưu cần được rà soát để thống nhất với pháp luật về tài nguyên nước, thủy lợi và các quy trình vận hành do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Với nhóm chính sách này, bà Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng nội dung rà soát để bảo đảm thống nhất giữa Luật Đê điều với các luật khác về bản chất là yêu cầu trong quá trình xây dựng pháp luật. Nếu giữ chính sách này, cơ quan soạn thảo cần nâng nội hàm lên thành chính sách thực chất hơn, chẳng hạn tiếp cận theo hướng quản lý vòng đời công trình, gắn với bảo đảm an toàn hệ thống đê điều.

Chuyển mạnh sang quản trị bằng dữ liệu

Nhóm chính sách thứ ba là đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý, bảo vệ đê điều.

Theo ông Vũ Xuân Thành, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các chủ trương mới về phòng, chống thiên tai, đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quan trắc, giám sát, dự báo, cảnh báo và quản lý rủi ro.

Hồ sơ chính sách đề xuất bổ sung quy định nhằm thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý và bảo vệ đê điều.

Bà Nguyễn Thị Mai Phương đánh giá đây là chính sách lớn, phù hợp yêu cầu quản lý hiện nay. Tuy nhiên, các giải pháp đưa ra còn đơn giản, chủ yếu dừng ở khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ. Bà đề nghị chuyển mạnh sang phương thức quản trị đê điều dựa trên dữ liệu, trong đó phải xác định rõ cơ sở dữ liệu về đê điều, trách nhiệm cập nhật, kết nối, chia sẻ dữ liệu; hệ thống quan trắc và giám sát các vị trí trọng điểm theo thời gian thực.

Cùng với đó, dự thảo luật cần thể hiện rõ hơn chính sách phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; xác định cụ thể trách nhiệm của Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, nhất là đối với những vấn đề liên quan đến toàn bộ hệ thống đê điều trên lưu vực sông.

Đại diện Thanh Hóa đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về hành lang bảo vệ đê điều theo tiêu chuẩn Việt Nam, xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng ảnh vệ tinh để giám sát hệ thống đê.

Đại diện Hưng Yên đặt vấn đề đối với các dự án lấn biển có khả năng tác động đến đê biển; việc xử lý các bến, bãi trên địa bàn và những công trình phụ trợ như lán, lều tạm phục vụ hoạt động tại bến bãi, trong khi quy định hiện hành còn thiếu hướng dẫn cụ thể.

Ông Vũ Xuân Thành cho biết Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp, tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện hồ sơ chính sách trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo ông Thành, cơ quan soạn thảo cũng đang rà soát phương án xây dựng dự án luật theo hướng sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế toàn diện Luật Đê điều. Các ý kiến tại hội nghị sẽ được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để lựa chọn phương án phù hợp về nội dung, tiến độ và yêu cầu quản lý đê điều trong tình hình mới.