Tết Chol Chnam Thmay - Nét văn hóa đặc sắc của người Khmer Nam Bộ

Rộn ràng mùa Tết - khi năm mới gõ cửa phum sóc

Giữa tháng Tư, khi nắng phương Nam dịu lại, các phum sóc Khmer bước vào mùa lễ hội lớn nhất trong năm. Tiếng trống Chhay-dăm vang lên rộn rã. Trang phục truyền thống rực rỡ khắp nẻo đường. Không khí Tết lan tỏa từ chùa chiền đến từng mái nhà.

Đây là thời khắc mở đầu cho một năm mới. Một vòng quay mới của cuộc sống. Người dân gửi vào đó niềm tin về bình an, sức khỏe và mùa màng thuận lợi.

Một trong những nét đặc biệt nhất của Tết Chol Chnam Thmay là cách xác định thời khắc giao thừa. Không giống Tết Nguyên đán, giao thừa của người Khmer không diễn ra vào đúng 0 giờ. Thời điểm này được tính toán dựa trên lịch pháp cổ truyền và sự vận hành của mặt trời. Vì vậy, mỗi năm sẽ có một giờ khác nhau.

Theo Hòa thượng, Tiến sĩ Lý Hùng - Uỷ viên Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì chùa Pitu Khôsa Răngsây - phường Tân An, TP Cần Thơ - việc xác định chính xác giờ giao thừa mang ý nghĩa tâm linh rất quan trọng. Chính vì vậy, người dân không chờ đến nửa đêm. Họ chờ “đúng giờ thiêng”. Khi thời khắc đến, các gia đình đồng loạt thắp hương, dâng lễ và cầu nguyện.

Phật giáo Nam tông là nền tảng tinh thần của người Khmer Nam Bộ. Mọi nghi lễ trong Tết đều gắn với đức tin này. Người Khmer tin rằng mỗi năm có một vị thần Têvôđa giáng trần để cai quản nhân gian. Khi năm cũ kết thúc, vị thần cũ trở về trời, nhường lại trách nhiệm cho thần mới. Điều này lý giải vì sao nghi lễ đón năm mới mang ý nghĩa tiễn – đón rất rõ ràng. Trong mỗi gia đình, bàn thờ được dọn dẹp sạch sẽ. Mâm lễ được chuẩn bị chu đáo. Các thành viên quây quần bên nhau. Cùng cầu mong một năm mới bình an và đủ đầy.

  Tết không chỉ để vui mà còn để nhắc con cháu nhớ về cội nguồn, về đạo hiếu và cách sống tốt” - một Phật tử tại xã Trà Cú, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ.

Chuỗi nghi lễ đặc sắc trong 3 ngày Tết

Tết Chol Chnam Thmay diễn ra trong 3 ngày với nhiều nghi lễ nối tiếp nhau.

Ngày đầu tiên là Lễ rước Đại lịch (Maha Sangkran). Người dân mang lễ vật đến chùa, tham gia đoàn rước trang trọng để đón năm mới. Nghi thức này tượng trưng cho việc đón vị thần mới xuống trần gian.

Ngày thứ hai là Lễ dâng cơm và đắp núi cát. Buổi sáng, Phật tử dâng cơm cho các vị sư để tích phúc. Buổi chiều, nghi thức đắp núi cát diễn ra tại sân chùa, tượng trưng cho vũ trụ và hành động tạo phước. Nhiều nơi hiện nay thay bằng núi gạo hoặc núi lúa để hỗ trợ người khó khăn.

Ngày thứ ba là cầu siêu và Lễ tắm Phật. Đây là nghi thức thiêng liêng nhất. Người dân dùng nước thơm tắm tượng Phật, cầu mong gột rửa điều xấu của năm cũ. Sau đó là nghi thức tắm sư và cầu siêu, thể hiện lòng tri ân và đạo hiếu.

Trong nhịp sống hiện đại, những giá trị truyền thống ấy vẫn được gìn giữ. Không phô trương nhưng bền bỉ. Từ nghi lễ, ngôn ngữ đến phong tục, tất cả được trao truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa Việt Nam, đồng thời củng cố tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc. Mỗi mùa Tết đến, các phum sóc lại rộn ràng trong tiếng trống, sắc màu và những vòng xoay Rom Vong. Một năm mới bắt đầu. Niềm tin được gửi gắm. Bản sắc tiếp tục được nối dài.

Là mảnh ghép rực rỡ trong kho tàng di sản Việt Nam, Tết Chol Chnam Thmay luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc từ Đảng và Nhà nước, góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Khmer Nam Bộ.