Thách thức bảo mật khi công nghệ tiến xa

Khi hacker gây hỗn loạn tâm lý và gián đoạn xã hội

Nhắc đến các cuộc tấn công mạng, chúng ta thường nghĩ đến việc đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản hay phá hoại hệ thống máy tính. Nhưng trên thực tế, phạm vi và mức độ ảnh hưởng của những cuộc tấn công này đang ngày càng mở rộng, len sâu vào đời sống xã hội.

Không cần đến tên lửa hay bom đạn, các cuộc tấn công mạng đang biến những thiết bị dân sự quen thuộc nhất thành công cụ gieo rắc hỗn loạn tâm lý và gián đoạn xã hội.

Vào tối ngày 1/11, ứng dụng cảnh báo không kích của Ukraine bị tin tặc tấn công, phát đi hàng loạt cảnh báo giả về nguy cơ tấn công hóa học, hạt nhân và giao tranh tại Kiev cùng một số khu vực. Không quân Ukraine sau đó khẳng định không có nguy cơ phóng xạ, đồng thời kêu gọi người dân bình tĩnh. Cùng thời điểm, Nga cũng thông báo ứng dụng của Bộ Tình trạng Khẩn cấp nước này bị tấn công mạng. Hiện hai bên đang khẩn trương khắc phục sự cố.

Không chỉ nhắm vào các ứng dụng cảnh báo, tin tặc còn bị nghi can thiệp vào những thiết bị bảo quản thực phẩm. Bộ Quốc phòng Mỹ đang điều tra nghi vấn tấn công mạng liên quan đến sự cố hệ thống tủ đông, tủ lạnh tại ít nhất 6 cửa hàng phục vụ quân nhân trong các căn cứ quân sự hồi tháng 8, khiến nhiều thực phẩm bị hư hỏng.

Vụ việc gợi nhớ cuộc tấn công mạng nhằm vào hàng trăm siêu thị tại Pháp hồi giữa tháng 10, khi tin tặc bị nghi đã điều khiển nhiệt độ tủ lạnh từ xa, gây gián đoạn kinh doanh và thiệt hại hàng chục triệu euro.

Thách thức bảo mật khi công nghệ tiến xa

Những sự cố cho thấy khi công nghệ ngày càng kết nối sâu vào đời sống, chỉ một lỗ hổng bảo mật cũng có thể kéo theo những hệ lụy khó lường. Đặc biệt sự xuất hiện của các tác nhân trí tuệ nhân tạo, có nghĩa là những hệ thống có khả năng thực hiện nhiều bước công việc một cách tương đối tự chủ theo mục tiêu được giao, thay vì chỉ phản hồi từng yêu cầu riêng lẻ đang tạo ra một thách thức mới. Đó là làm thế nào để kiểm soát công nghệ mà chính chúng ta đang trao ngày càng nhiều quyền chủ động?

Ông Brad Smith - Chủ tịch Tập đoàn Microsoft cho biết: "Năm 2026 là một năm khiến chúng ta phải nhìn nhận nghiêm túc hơn về an toàn AI. Gần đây, chúng ta đọc được những thông tin về tác nhân AI mất kiểm soát, xâm nhập các mạng lưới trên khắp thế giới; về những siêu máy tính AI có thể chiếm quyền kiểm soát ngôi nhà thông minh và điều khiển chiếc tủ lạnh của bạn. Tôi nghĩ công chúng không ai muốn như vậy".

Ông Paulo Cardoso Do Amaral - Chuyên gia an ninh mạng chia sẻ: "Đây là lời cảnh tỉnh đối với những lĩnh vực chưa được bảo vệ tốt. Các thiết bị kết nối đang hiện diện ở khắp nơi, từ hệ thống chiếu sáng, sưởi ấm cho đến đồng hồ thông minh. Những thiết bị này có khả năng tự bảo vệ hạn chế hơn, và kẻ tấn công có thể lợi dụng các kênh giao tiếp của chúng để mở rộng phạm vi xâm nhập".

Ông Demis Hassabis - Đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Google DeepMind nêu ý kiến: "Trong năm qua, chúng ta đã bước vào kỷ nguyên tác nhân AI, khi các hệ thống tác nhân tự chủ thực sự có thể thực hiện công việc thay cho chúng ta. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng những rủi ro liên quan đến những gì các hệ thống ấy có thể làm. Chúng ta đã chứng kiến điều đó trong một số vụ tấn công mạng hồi đầu năm nay. Tôi cho rằng những vụ việc này là những hồi chuông cảnh báo sớm. Các hệ thống hiện chưa quá mạnh, nên những sự cố chưa quá nghiêm trọng. Nhưng trong thời gian tới, các sự cố có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu ngành công nghệ, từng công ty và cả các Chính phủ không nỗ lực nhiều hơn để bảo đảm an ninh cho những hệ thống này".

Bảo vệ các kết nối thông minh trong nhà

Đáng nói là một khi đã kết nối với Internet, bất kỳ thiết bị nào cũng có thể trở thành mục tiêu của tin tặc nếu tồn tại lỗ hổng bảo mật. Và điều này không chỉ xảy ra với các hệ thống lớn. Ngay trong mỗi gia đình, camera giám sát, khóa cửa thông minh, tivi... có kết nối Internet cũng có thể bị xâm nhập, thậm chí bị điều khiển từ xa. Vậy mỗi gia đình cần làm gì để bảo vệ các thiết bị thông minh trước nguy cơ tấn công mạng?

Để bảo vệ tổ ấm của mình, người dùng có thể bắt đầu bằng những việc đơn giản như cập nhật phần mềm và kiểm tra các thiết lập bảo mật trên thiết bị.

Ông Ciaran Martin - Cựu Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia Anh khuyến cáo: "Điều quan trọng nhất là cập nhật thiết bị. Nếu thiết bị chưa có tính năng tự động cập nhật bảo mật, hãy cân nhắc chuyển sang một thiết bị hiện đại hơn có tính năng này".

Với các thiết bị mới, người dùng nên đổi mật khẩu mặc định và tránh dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản. Bởi nếu một mật khẩu bị lộ, những tài khoản khác sử dụng cùng mật khẩu cũng có thể gặp rủi ro. Xác thực hai yếu tố cũng là một lớp bảo vệ quan trọng.

PGS. Joseph Squillace - Chuyên gia An ninh mạng, Đại học Penn State (Mỹ) nhận định: "Những thứ như xác thực hai yếu tố và xác thực đa yếu tố rất quan trọng. Dù có thể hơi bất tiện, nhưng nó giúp tăng cường bảo mật cho tài khoản. Tôi từng bị người khác tìm cách đăng nhập vào tài khoản Bitcoin trong khoảng hai năm. Mỗi lần có yêu cầu đăng nhập, mã xác thực đều được gửi đến tôi. Không có mã này, họ không thể truy cập tài khoản của tôi".

Không chỉ từng thiết bị, mạng Wi-Fi trong nhà cũng cần được bảo vệ. Người dùng nên đổi mật khẩu quản trị mặc định của bộ định tuyến, cập nhật phần mềm và sử dụng phương thức mã hóa phù hợp.

Tuy nhiên, người dùng không thể tự mình xử lý mọi rủi ro. Trách nhiệm lớn thuộc về các nhà sản xuất và các nhà làm luật trong việc siết chặt tiêu chuẩn an toàn công nghệ. Các quy định cũng cần theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Nhưng trước khi một hành lang pháp lý hoàn hảo ra đời, sự cẩn trọng của mỗi cá nhân vẫn là tuyến phòng thủ đầu tiên.