Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án luật. Ảnh: QH
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028. Riêng cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải được hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028.
Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng tăng cường quản lý, ngăn chặn các hành vi trục lợi, bảo đảm tính tự nguyện, minh bạch trong hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo vệ quyền lợi của người hiến, người nhận.
Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, được rà soát nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật. Tiếp thu ý kiến của UBTVQH, các cơ quan của Quốc hội và ĐBQH, Chính phủ đã tập trung chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng.
Đáng chú ý, dự thảo Luật khẳng định không lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi; việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, bảo đảm người đăng ký có đủ năng lực nhận thức và tự quyết định.

Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Ảnh: QH
Đối với người hiến khi còn sống không phải là thành viên gia đình, dự thảo nâng độ tuổi được hiến từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên. Quy định này nhằm bảo đảm người hiến đã trưởng thành hơn về nhận thức, có khả năng đưa ra quyết định độc lập và hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình.
Đặc biệt, người hiến cho người ngoài gia đình không được nêu đích danh, chỉ định hay lựa chọn người nhận. Việc phân bổ phải thông qua cơ quan điều phối quốc gia nhằm ngăn chặn nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.
Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được là người chỉ định ghép cho người bệnh hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến. Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép, gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, không tham gia vào quá trình lấy, ghép của trường hợp đó.
Cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu theo quy định.
Đối với việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, Chính phủ cho biết đây là nội dung nhận được nhiều ý kiến tại nghị trường và trong xã hội. Trên cơ sở lắng nghe ý kiến đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ như quy định hiện hành, chưa bổ sung nội dung này trong lần sửa đổi Luật.
Dự thảo tiếp tục giữ trường hợp trẻ em được hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu, tủy xương khi còn sống và chỉ cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Đây là quy định nhằm bảo đảm cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng, khi ghép tế bào gốc có thể là cơ hội chữa khỏi.
Việc hiến trong trường hợp này phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện: Có sự đồng ý của chính trẻ và văn bản đồng ý của cả cha và mẹ; trẻ và cha mẹ được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi. Hội đồng tư vấn phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng ý bằng văn bản. Nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô phải dừng lại.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, nâng tổng số hành vi từ 10 theo Luật năm 2007 lên 29 hành vi. Trong đó, nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; quảng cáo, môi giới hiến, nhận vì mục đích thương mại; lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện hành vi hiến, lấy trái quy định.
Dự thảo cũng nghiêm cấm dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; lấy mô, bộ phận cơ thể khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, vi phạm pháp luật; đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.
Bảo vệ quyền lợi người hiến, nghĩa cử hiến tặng được tôn trọng
Dự thảo Luật nhấn mạnh nguyên tắc hiến mô, bộ phận cơ thể người hoàn toàn tự nguyện. Người từ đủ 18 tuổi có quyền đăng ký hiến, thay đổi nội dung, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại bất cứ lúc nào. Việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc đương nhiên sẽ bị lấy mô, bộ phận cơ thể, bởi hoạt động lấy chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện của Luật.
Người hiến, người đại diện hoặc cha mẹ của người hiến có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào. Chỉ cần có biểu hiện không đồng thuận thì không được thực hiện việc hiến, lấy.
Để bảo vệ quyền lợi người hiến, dự thảo quy định người hiến khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến; được khám sức khỏe định kỳ miễn phí phù hợp với bộ phận đã hiến; được Nhà nước đóng bảo hiểm y tế và ưu tiên khi chính mình có nhu cầu ghép.
Đối với người hiến sau khi chết, Nhà nước bảo đảm chi phí vệ sinh, vận chuyển, tang lễ, mai táng và cấp chứng nhận đã hiến. Cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột của người hiến được ưu tiên khi có nhu cầu ghép.
Đặc biệt, dự thảo quy định ngày 20/5 hằng năm là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể nhằm ghi nhận những nghĩa cử cao đẹp của người hiến và gia đình, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội. Theo Chính phủ, tên gọi này thể hiện tinh thần tôn trọng, tri ân, không nhằm vận động hay tạo áp lực đối với bất kỳ ai.
Về nguồn lực thực hiện, ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động truyền thông, xây dựng cơ sở dữ liệu, đánh giá người có khả năng hiến, điều phối, bảo quản, vận chuyển, mai táng, chăm sóc người hiến và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến.
Luật cũng cho phép cơ quan điều phối quốc gia và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thành lập quỹ theo quy định về quỹ xã hội, quỹ từ thiện để huy động thêm nguồn lực, hỗ trợ những khoản chi phí mà ngân sách và bảo hiểm y tế chưa chi trả đủ.
Về trách nhiệm quản lý nhà nước, dự thảo bổ sung một điều quy định rõ Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ này; các bộ, ngành phối hợp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn.
Chính phủ cũng nhấn mạnh trách nhiệm thông tin, truyền thông để người dân được hiểu đúng, hiểu đủ trước khi quyết định đăng ký hiến hay không đăng ký hiến. Đồng thời, tiếp tục chỉ đạo xây dựng, ban hành đồng bộ các văn bản quy định chi tiết, lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân, chuyên gia và các tổ chức liên quan.
Dự thảo Luật hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng được tôn trọng, người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận cơ hội ghép theo tiêu chí công bằng, minh bạch; mọi hành vi lợi dụng hoạt động nhân đạo để thương mại hóa hoặc vi phạm pháp luật đều bị ngăn chặn.
Bình luận (0)