Thu hút FDI không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực

Không thu hút FDI bằng mọi giá

Phát biểu tại toạ đàm “Kết nối doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh, thu hút vốn đầu tư nước ngoài là điểm sáng trong bức tranh tích cực chung của nền kinh tế.

9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Còn vốn đầu tư nước ngoài thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất 5 năm qua. Con số này đã đưa tổng nguồn vốn FDI Việt Nam thu hút được trong gần 40 năm qua lên trên 570 tỷ USD.

Sau gần 40 năm thu hút FDI, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã không ngừng phát triển, không chỉ giúp bổ sung nguồn lực đầu tư quan trọng, mà còn góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng… Song theo Thứ trưởng, chất lượng và hiệu quả thu hút, quản lý, sử dụng vốn FDI chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đáp ứng được những yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới của đất nước.

“Liên kết giữa khu vực trong nước và khu vực FDI còn hạn chế, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển chưa được như kỳ vọng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn chưa cao…”, Thứ trưởng Trần Quốc Phương nhìn nhận.

Theo Thứ trưởng, với Nghị quyết số 10-NQ/TW, việc thu hút nguồn lực từ bên ngoài sẽ có những chuyển đổi lớn. Thay vì chỉ chú trọng vào số lượng dự án, số vốn đầu tư, Việt Nam sẽ đặt trọng tâm vào kiến tạo hệ sinh thái FDI chất lượng cao, coi trọng chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng cho nền kinh tế và khả năng liên kết với khu vực trong nước.

“Việt Nam cũng không thu hút FDI bằng mọi giá mà sẽ lựa chọn đối tác để làm sao nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam thu hút FDI không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực, để nâng cao năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của nền kinh tế”, Thứ trưởng cho biết.

Thứ trưởng Trần Quốc Phương khẳng định, cơ hội dành cho Việt Nam là rất lớn. Với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, môi trường chính trị - xã hội an toàn và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp, Việt Nam đã và luôn là một trong những điểm đến an toàn và hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Việc mới đây, thị trường chứng khoán chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp cũng sẽ là tiền đề quan trọng để Việt Nam mở rộng khả năng huy động nguồn lực quốc tế thông qua các kênh trực tiếp và gián tiếp trong thời gian tới.

Chủ động lựa chọn dòng vốn phù hợp

Trao đổi tại toạ đàm, bà Bùi Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng, Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho rằng, dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam tăng mạnh về số lượng nhưng chưa tương xứng về chất lượng.

“Tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi sản xuất của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 20-25%. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam tham gia ở các khâu gia công đơn giản, công đoạn giá trị gia tăng thấp trong chuỗi giá trị”, bà Thuỷ nhận định.

Theo bà Thuỷ, nguyên nhân của việc này đến từ việc các doanh nghiệp FDI khi đầu tư sang Việt Nam thường mang theo hệ sinh thái nhà cung cấp và không sẵn sàng mở rộng các nhà cung cấp mới cho các doanh nghiệp nội địa.

Ngoài ra, năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn khoảng cách khá lớn so với yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia về công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng cung ứng…

Phó Cục trưởng, Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, để nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, Việt Nam định hướng hình thành một hệ sinh thái FDI thế hệ mới trong đó không chỉ tập trung thu hút dòng vốn quốc tế mà phải đi kèm với chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

“Mỗi đồng vốn FDI vào Việt nam phải mang theo công nghệ gì, giá trị gia tăng gì, lan tỏa gì cho nền kinh tế trong nước. Với mục tiêu không phải thu hút nhiều dự án hơn, mà là lựa chọn các dự án có công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại, có khả năng lan tỏa và đóng góp thiết thực vào nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế”, bà Bùi Thu Thuỷ cho biết.

Cục Đầu tư nước ngoài đang nghiên cứu tiếp thu các mô hình trên để đưa vào dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi và các Nghị định hướng dẫn về hỗ trợ đầu tư.

Trong đó đề xuất chuyển đổi phương thức ưu đãi từ hình thức đầu vào như miễn giảm thuế, tiền thuê đất sang hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra thực tế, tức là hỗ trợ chi phí dựa trên mức độ hoàn thành cam kết chuyển giao công nghệ và số lượng doanh nghiệp Việt Nam được đưa vào chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó là áp dụng gói ưu đãi đặc thù, đơn cử như trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, Chính phủ đang đàm phán các gói ưu đãi thiết kế riêng, trong khi đó, phía tập đoàn FDI phải cam kết cụ thể về lộ trình chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa cho doanh nghiệp Việt Nam…

Mở rộng, đi sâu và có hệ thống để nâng năng lực doanh nghiệp Việt

Trên góc nhìn của doanh nghiệp, ông Cha Ji Ho, Phó tổng giám đốc phụ trách Trung tâm Mua hàng Samsung Việt Nam cho biết, Samsung Việt Nam đang không ngừng thúc đẩy các chương trình hợp tác với Chính phủ và ngành công nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh sản xuất cho các doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện để những doanh nghiệp có đủ năng lực cạnh tranh có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của Samsung.

“Trong thời gian tới, chúng tôi mong muốn phát triển hoạt động hợp tác theo ba định hướng: “rộng hơn’, ‘sâu hơn’ và ‘có hệ thống hơn’”, ông Cha Ji Ho nhấn mạnh.

Theo ông Cha Ji Ho, thời gian tới, Samsung sẽ mở rộng hoạt động hợp tác sang những khu vực công nghiệp trọng điểm ở miền Bắc và miền Nam như Phú Thọ, Hải Phòng, Thái Nguyên… để ngày càng nhiều doanh nghiệp địa phương có thể tham gia chương trình hợp tác.

Thứ hai, Samsung cũng sẽ bồi dưỡng năng lực theo chiều sâu hơn. “Để việc cải tiến tiếp tục được duy trì ngay cả sau khi hoạt động tư vấn kết thúc, điều cốt yếu là phải có những người có thể dẫn dắt hiện trường. Vì vậy, chúng tôi định hướng tiếp cận theo ba bước: phát hiện nhân sự nòng cốt tại hiện trường, nâng cao năng lực thực tiễn và bồi dưỡng họ trở thành những người lãnh đạo nội bộ”, ông Cha Ji Ho chia sẻ.

Và thứ ba, Samsung sẽ thúc đẩy hợp tác một cách có hệ thống hơn. Để thực hiện điều này, Samsung sẽ tiếp tục mở rộng nội địa hóa linh kiện và tạo cơ hội để các doanh nghiệp địa phương có năng lực cạnh tranh có thể tham gia thực tế vào chuỗi cung ứng.

Còn về phía doanh nghiệp địa phương, ông Cha Ji Ho cho rằng, cần nâng cao năng lực cạnh tranh trong sản xuất, thu hút và bồi dưỡng nhân tài, kiến tạo nền tảng tự chủ cho sự tăng trưởng.