Thủ tướng: Cơ bản làm sạch ô nhiễm bom mìn vào thời điểm kỷ niệm 100 năm Quốc khánh

Chiều 13/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn và chất độc hóa học sau chiến tranh ở Việt Nam, chủ trì Hội nghị tổng kết Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2010-2025 và định hướng nhiệm vụ giai đoạn tiếp theo.

Hội nghị được kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ với 21 tỉnh, thành phố. Tham dự Hội nghị có Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương; đại diện các nước, cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế.

Hội nghị là diễn đàn quan trọng nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành, các nước, các tổ chức quốc tế trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh ở Việt Nam; tuyên truyền sâu rộng những thành tựu đã đạt được của Chương trình, tạo sự đồng thuận vào cuộc của cả hệ thống chính trị; đẩy mạnh công tác hợp tác quốc tế, vận động tài trợ cho hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh ở Việt Nam.

Hội nghị tập trung đánh giá kết quả và sự nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn giai đoạn 2010-2025, khẳng định những kết quả đạt được, chỉ ra tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân; nhận diện tình hình, cơ hội, thách thức, đề xuất định hướng trong thời gian tới.

Đã làm sạch khoảng 530.000 ha đất

Theo các báo cáo, ý kiến tại Hội nghị, sau chiến tranh thế giới thứ 2, Việt Nam là một trong những dân tộc chịu nhiều đau thương, mất mát nhất do hậu quả chiến tranh, bom mìn, vật nổ, chất độc hóa học. Diện tích đất đai ô nhiễm bom mìn rất lớn; bom mìn sau chiến tranh đã cướp đi mạng sống của hơn 40.000 người vô tội, làm trên 60.000 người bị thương; đẩy hàng ngàn gia đình lâm vào cảnh khó khăn; môi trường sống, thiên nhiên bị tàn phá; tạo lực cản lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn dành sự quan tâm, tập trung nguồn lực cho khắc phục hậu quả chiến tranh, xử lý bom mìn, chất độc hóa học. Sau 15 năm thực hiện Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2010-2025, công tác khắc phục hậu quả chiến tranh, bom mìn đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Thứ nhất, đã kịp thời ban hành thể chế, cơ chế, chính sách tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác khắc phục hậu quả chiến tranh, khắc phục hậu quả bom mìn và hỗ trợ nạn nhân bom mìn vật nổ; công tác rà phá bom mìn được nâng cao về chất lượng, hiệu quả, được chuẩn hóa về tổ chức thực hiện.

Thứ hai, kịp thời tổ chức, kiện toàn bộ máy, năng lực quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụ được tăng cường.

Ban Chỉ đạo, các tiểu ban chuyên môn, Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam, Quỹ hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn đã được thành lập, kiện toàn; một số địa phương thành lập Ban Chỉ đạo, Chi hội hỗ trợ nạn nhân bom mìn...

Qua đó, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo trong hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và nâng cao nhận thức trong nhân dân; các giải pháp được triển khai đồng bộ, hiệu quả, gắn việc xây dựng chương trình, đề án, kế hoạch khắc phục hậu quả bom mìn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước và từng địa phương.

Thứ ba, huy động nguồn lực được đa dạng hóa, quốc tế hóa, xã hội hóa mạnh mẽ. Bên cạnh nguồn lực khá lớn được bố trí từ ngân sách nhà nước (hơn 23 nghìn tỷ đồng), các bộ, ngành, cơ quan đã tích cực huy động nguồn lực xã hội, hỗ trợ của các quốc gia, các nhà tài trợ quốc tế (viện trợ không hoàn lại khoảng 234 triệu USD) với nhiều dự án khắc phục hậu quả bom mìn đã thực hiện thành công; tổ chức thành công Hội nghị vận động tài trợ khắc phục hậu quả bom mìn (ngày 21/10/2025).

Thứ tư, giải phóng nguồn lực đất đai lớn cho phát triển kinh tế - xã hội, sản xuất kinh doanh, tạo sinh kế cho người dân. Đã triển khai 8.844 dự án khảo sát, rà phá, làm sạch khoảng 530 nghìn ha đất; xử lý an toàn hàng trăm tấn bom mìn, vật nổ, làm hồi sinh nhiều vùng đất chết. Hoàn thành lập Bản đồ nghi ngờ ô nhiễm bom mìn vật nổ trên phạm vi toàn quốc (công bố tháng 3/2018), làm cơ sở cho các bộ, ngành, địa phương hoạch định chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội an toàn, triển khai nhiều công trình, dự án quan trọng, trọng điểm.

Thứ năm, giảm thiểu thương vong có tính bước ngoặt; hỗ trợ nhân đạo toàn diện và bền vững. Số vụ tai nạn bom mìn giảm đáng kể, nhiều địa phương trong nhiều năm giảm tai nạn do bom mìn. Hàng trăm nghìn người được tiếp cận với các phương pháp phòng tránh tai nạn bom mìn.

Các nạn nhân bom mìn, các đối tượng bị ảnh hưởng đã được hỗ trợ y tế, dạy nghề, tạo việc làm, hỗ trợ vật nuôi, cây trồng để phát triển kinh tế; 100% người khuyết tật nặng là nạn nhân bom mìn được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng; xây dựng cơ sở dữ liệu nạn nhân bom mìn; phát triển mạng lưới hỗ trợ nạn nhân...

Thứ sáu, công tác tuyên truyền giáo dục là "chìa khóa" kéo giảm tỉ lệ thương vong do tai nạn bom mìn, vật nổ. Chú trọng công tác chỉ đạo, hướng dẫn, triển khai thực hiện hiệu quả tuyên truyền giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn; nâng cao nhận thức của cộng đồng... Đổi mới, sáng tạo cả về hình thức và nội dung tuyên truyền, giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn.

Thứ bảy, góp phần thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, là bạn, đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Việt Nam đưa ra nhiều sáng kiến, kinh nghiệm trong khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh; góp phần thể hiện Việt Nam chủ động tham gia vào các cơ chế đa phương toàn cầu.

Việt Nam trở thành hình mẫu về hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh trên thế giới, hợp tác quốc tế về rà phá bom mìn là thông điệp của một Việt Nam trân trọng giá trị hòa bình; Chương trình hành động bom mìn được xây dựng trên tiêu chí về nhân đạo và phát triển phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc, Luật Nhân đạo quốc tế. Phó Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã đánh giá cao kết quả công tác khắc phục hậu quả bom mìn của Việt Nam.

Phát biểu tại Hội nghị, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc Knapper đánh giá Việt Nam không chỉ là một quốc gia đang giải quyết vấn đề ô nhiễm bom mìn, mà còn là một quốc gia đi đầu trong nỗ lực khu vực và toàn cầu nhằm loại bỏ vật liệu chưa nổ còn sót lại sau chiến tranh. Ông tin tưởng rằng những năng lực được xây dựng tại Việt Nam sẽ được áp dụng tại nhiều nơi khác trên thế giới để thúc đẩy hòa bình và thịnh vượng.

Bà Ramla Khalidi - Trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam đánh giá cao Chính phủ Việt Nam về sự chỉ đạo quyết liệt cùng những cam kết xuyên suốt trong việc xác định khắc phục hậu quả chiến tranh là ưu tiên quốc gia trọng điểm. UNDP tự hào vì đã là một đối tác đồng hành của Việt Nam trong chặng đường này và tái khẳng định cam kết mạnh mẽ tiếp tục sát cánh cùng Việt Nam trong những năm tới.

"Những mảnh đất mà chúng ta đã từng lo sợ thì bây giờ đã trở nên an toàn hơn. Những nơi mà từng là nơi diễn ra chiến tranh thì bây giờ các em bé có thể vui chơi trên đó. Và chúng ta cũng có thể đầu tư, chúng ta cũng có thể xây dựng, phát triển được, với hàng ngàn ha đất đã được rà phá bom mìn. Tất cả những nạn nhân được hỗ trợ, được tái hòa nhập. Cuộc sống đã được phục hồi và có rất nhiều cơ hội được mở ra", bà Ramla Khalidi nói.

Thông điệp mạnh mẽ về yêu chuộng hòa bình, phản đối chiến tranh

Phát biểu kết luận, chia sẻ với bạn bè quốc tế và các đại biểu, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, chiến tranh đã lùi xa tại Việt Nam, nhưng hậu quả vẫn rất nặng nề, nhất là đối với những thân nhân gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng, những thương binh, bệnh binh, người bị chất độc hóa học, chất độc da cam/dioxin.

Nhắc tới các dự án phát triển kinh tế - xã hội đều phải tiến hành đánh giá, rà phá bom mìn, Thủ tướng cho biết, lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, đặc biệt là đồng chí Tổng Bí thư qua các thời kỳ luôn dành sự quan tâm và xác định công tác khắc phục hậu quả bom mìn, khắc phục hậu quả chiến tranh là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách, lâu dài. Đây vừa là công việc mang tính nhân văn cao cả, nhân đạo sâu sắc, thể hiện tinh thần tự lực, tự cường, không chịu bó tay, khuất phục trước khó khăn, thách thức, cũng như giá trị nhân văn của dân tộc Việt Nam, cùng với sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế.

Đặc biệt, việc ban hành Chương trình Hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2010 - 2025 (Chương trình 504) khẳng định nỗ lực, quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng, Nhà nước Việt Nam nhằm sớm loại bỏ hiểm họa do bom mìn, vật nổ còn lại sau chiến tranh, trả lại môi trường an toàn, cuộc sống bình yên cho nhân dân, phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Cơ bản đồng tình với các báo cáo, ý kiến tại hội nghị, thay mặt Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia, Thủ tướng biểu dương, đánh giá cao sự nỗ lực và kết quả trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn trong 15 năm qua. Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng trân trọng cảm ơn các nước, các tổ chức quốc tế đã đồng hành cùng Việt Nam trong công tác khắc phục hậu quả chiến tranh, khắc phục hậu quả bom mìn với những nghĩa cử rất cao đẹp, sự động viên, cảm thông, chia sẻ sâu sắc.

Đặc biệt, việc tổ chức thành công Hội nghị vận động tài trợ khắc phục hậu quả bom mìn đã gửi thông điệp mạnh mẽ của Việt Nam về yêu chuộng hòa bình, phản đối chiến tranh, mong muốn không dân tộc nào phải trải qua chiến tranh.

"Việt Nam đã trở thành một hình mẫu về gác lại quá khứ, tôn trọng khác biệt, khai thác điểm đồng, hạn chế bất đồng, hướng đến tương lai; biến một đất nước đổ nát sau chiến tranh thành đất nước như ngày nay và cũng là một hình mẫu xây dựng mối quan hệ bạn bè quốc tế từ cựu thù thành đối tác chiến lược toàn diện, thể hiện tính nhân văn cao cả và tính nhân đạo sâu sắc của dân tộc Việt Nam đối với chiến tranh, với khắc phục hậu quả chiến tranh và con người với con người", Thủ tướng phát biểu.

Theo Thủ tướng, sau 15 năm thực hiện, với những kết quả đạt được, Chương trình đã để lại những bài học kinh nghiệm quý báu, mà trước hết là làm sao để không xảy ra chiến tranh.

Cùng với đó là sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, quyết liệt cùng quyết tâm chính trị cao của các cơ quan trong hệ thống chính trị, sự vào cuộc của nhân dân trong khắc phục hậu quả chiến tranh; bảo đảm "thống nhất ở cấp cao, thông suốt, kịp thời ở cấp cơ sở" để huy động sức mạnh cả hệ thống chính trị; đẩy mạnh chuyển đổi từ cách làm việc phân tán sang quản lý tập trung theo tiêu chuẩn quốc tế; các mục tiêu bảo đảm khoa học, toàn diện, sát với yêu cầu thực tiễn.

Kết hợp chặt chẽ giữa khắc phục hậu quả bom mìn với phát triển, an sinh xã hội. Phát huy nội lực đóng vai trò cơ bản, quyết định, chiến lược, ngoại lực là quan trọng và đột phá, xã hội hóa là nguồn lực quan trọng; đẩy mạnh xã hội hóa, đa dạng hóa nguồn lực và tăng cường hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý tiên tiến.

Đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Lấy người dân làm trung tâm, chủ thể, người dân phải được bảo vệ, hướng dẫn và tham gia quá trình này.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thủ tướng nêu rõ, công tác khắc phục hậu quả bom mìn còn một số hạn chế. Hoạt động rà phá làm sạch đất đai mới hoàn thành khoảng 530 nghìn/1,3 triệu ha, tương đương 40% mục tiêu. Hoạt động rà phá bom mìn, chất độc hóa học chưa thực sự gắn kết với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Việc tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn chưa được quan tâm đúng mức; còn xảy ra nhiều vụ tai nạn bom mìn gây thiệt hại lớn. Việc hỗ trợ nạn nhân của bom mìn chưa thực sự toàn diện.

Nguyên nhân là diện tích đất đai ô nhiễm rất lớn, phân bố phức tạp; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn chưa hoàn chỉnh; một số cấp ủy, chính quyền chưa thực sự quan tâm; nguồn lực còn hạn chế…

Tiến tới làm chủ công nghệ rà phá bom mìn

Thời gian tới, công tác khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh đặt ra nhiệm vụ rất nặng nề, Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tốc độ khắc phục hậu quả bom mìn, thực hiện thành công mục tiêu cơ bản hoàn thành làm sạch toàn bộ diện tích đất bị ô nhiễm bom mìn đến độ sâu 0,5 m vào năm 2045 nhân kỷ niệm 100 năm thành lập nước (sớm hơn 5 năm so với mục tiêu ban đầu). Thủ tướng nêu rõ, đây là việc phải làm và làm càng sớm càng tốt để bảo đảm phát triển ổn định, bền vững, người dân yên tâm.

Thủ tướng yêu cầu tiếp tục xác định công tác khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh là nhiệm vụ nhân đạo, nhân văn sâu sắc, quan trọng và cấp bách, từ đó quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tăng cường đầu tư, bố trí nguồn lực tài chính, con người, cơ sở vật chất; trong đó lực lượng quân đội làm nòng cốt với mục tiêu là bảo vệ tính mạng, sức khỏe, an toàn cho nhân dân là trên hết, trước hết, làm sạch môi trường, tạo điều kiện cho các địa phương bị ảnh hưởng bởi bom mìn sau chiến tranh phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về khắc phục hậu quả bom mìn bảo đảm thống nhất, toàn diện; hoàn thiện hệ thống cơ cấu tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và năng lực cho đội ngũ tham gia công tác rà phá bom mìn. Chủ động mở rộng, tăng cường hợp tác quốc tế, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước cho công tác khắc phục hậu quả bom mìn.

Đẩy mạnh hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, để hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một "hình mẫu quốc tế tiên phong" trên mặt trận rà phá bom mìn, khắc phục hậu quả chiến tranh, về tinh thần nhân đạo, yêu chuộng hòa bình.

Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ gắn liền với chuyển đổi số; tăng cường nội địa hóa, tiến tới làm chủ công nghệ rà phá bom mìn. Trong đó, tập trung vào một số công nghệ lõi (như cảm biến, drone, robot, AI...), biến công nghệ trở thành "chìa khóa" để thực hiện quản lý bom mìn chủ động, đáp ứng với yêu cầu thực tiễn, đẩy nhanh tiến độ rà phá bom mìn.

Tiếp tục tăng cường các hoạt động tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức phòng tránh tai nạn bom mìn. Chăm lo, hỗ trợ toàn diện cho nạn nhân của bom mìn; hoàn thiện, nhân rộng các mô hình hỗ trợ, tạo sinh kế cho nạn nhân.

Về một số nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương liên quan khẩn trương hoàn thiện, đề xuất Chương trình giai đoạn 2026 - 2045, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 2/2026; khẩn trương thực hiện Đề án Nâng cao năng lực rà phá bom mìn vật nổ đến năm 2030 và những năm tiếp theo, tiếp tục tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác khắc phục hậu quả bom mìn; triển khai vận động, tổ chức tiếp nhận các nguồn tài trợ, bảo đảm mục tiêu, tiến độ thực hiện Chương trình.

Bộ Tài chính tổng hợp các dự án thuộc Chương trình giai đoạn 2026 - 2045 vào danh mục ưu tiên bố trí nguồn lực, vận động tài trợ quốc tế.

Bộ Ngoại giao tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương liên quan tăng cường hiệu quả của công tác ngoại giao nhân dân, huy động nguồn lực quốc tế để giải phóng đất bị ô nhiễm bom mìn, tạo không gian phát triển.

UBND các tỉnh, thành phố gắn chặt chẽ hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn, chất độc hóa học, chất độc da cam/dioxin sau chiến tranh với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; cân đối ngân sách để thực hiện các nội dung của Chương trình.

Thủ tướng yêu cầu trong phân công công việc phải hết sức tránh bệnh hình thức, bảo đảm 6 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ sản phẩm.

Thủ tướng khẳng định, Việt Nam tiếp tục tích cực, chủ động trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh, Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm, tích cực với cộng đồng quốc tế, vì mục tiêu hòa bình, hợp tác, phát triển, vì một thế giới không có chiến tranh; đồng thời cũng trân trọng cảm ơn và mong các nước, bạn bè quốc tế, các ngài đại sứ, các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ, các cá nhân hảo tâm tiếp tục đồng hành với Việt Nam.

"Chúng ta hãy cùng nhau đề cao trách nhiệm, xây dựng lòng tin, chung tay gìn giữ hòa bình, tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác cùng phát triển, đem lại sự an toàn, hạnh phúc cho mọi người dân Việt Nam và cộng đồng các dân tộc trên toàn thế giới", Thủ tướng phát biểu.