Thương nhớ miền Tây: Vị ngọt từ những bến sông

Ở tập phát sóng mới nhất, chuyên mục Thương nhớ miền Tây đưa khán giả khám phá vùng đất trù phú với những đàn cá hàng chục tấn ở bến sông, làng bè và những sản vật dân dã mang đậm hương vị sông nước trong tập Gọi cá sông về.

Từ làng bè nuôi cá trên sông Sở Thượng đến bến nước Đình thần An Bình, hành trình không chỉ mở ra bức tranh miền quê trù phú mà còn kể câu chuyện về cách con người chung tay bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Bắt đầu tại ngã ba sông, nơi sông Sở Thượng hợp lưu với sông Tiền có những chiếc ghe chở hàng tấn cá đi phóng sinh.

Đồng hành cùng các cán bộ Tổ Bảo vệ nguồn lợi thủy sản phường Hồng Ngự, ê-kíp tìm hiểu công tác tuần tra, ngăn chặn các hành vi khai thác thủy sản trái phép, trong đó có việc sử dụng xung điện. Hoạt động bảo vệ nguồn lợi thủy sản góp phần duy trì hệ sinh thái sông nước, đồng thời gìn giữ sinh kế của cộng đồng cư dân ven sông.

Hồng Ngự còn được biết đến với nghề nuôi cá lồng bè ở vùng giáp biên. Nhờ vị trí địa lý thuận lợi, dòng chảy thông thoáng và nguồn nước giàu phù sa, khu vực này từng ghi nhận hơn 300 lồng bè nuôi cá. Mỗi bè có thể cung ứng khoảng 100 tấn cá mỗi năm. Những nhà bè nối tiếp nhau trên sông tạo nên một không gian sinh sống, lao động đặc trưng, thích ứng với nhịp lên xuống của thủy triều.

Một điểm dừng đáng chú ý trong chương trình là bến nước Đình thần An Bình, nơi người dân cùng chăm sóc đàn cá tự nhiên. Ông Trương Minh Hải, Tổ trưởng Tổ Cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Đình thần An Bình, là một trong những người tiên phong gây dựng khu vực này.

Khi địa phương lựa chọn bến nước làm nơi bảo tồn nguồn lợi thủy sản, ông Hải đã mua và thả gần 1.000 kg cá tra giống, mỗi con dài khoảng 2 cm. Ông còn tận dụng cây me nước làm nơi trú ngụ cho cá, tạo điều kiện để chúng thích nghi và sinh trưởng.

Theo ông Hải, qua đánh giá của những người có kinh nghiệm nuôi thủy sản, đàn cá tại bến có thể đạt tổng trọng lượng từ khoảng 80 tấn đến hơn 100 tấn, thậm chí 150 tấn. Đây là những ước tính được người dân chia sẻ, cho thấy quy mô đáng kể của đàn cá đang sinh sống tại khu vực.

Khi đàn cá ngày càng đông, người dân bắt đầu mang thức ăn đến cho cá mỗi ngày. Từ cơm nguội, rau củ đến bún, phở hay bánh mì, những phần thức ăn giản dị đã trở thành cầu nối giữa con người và thiên nhiên. Sau hơn hai năm, việc thả cá, chăm cá dần trở thành hoạt động cộng đồng có ý nghĩa. Cá tra, cá vồ đém là những loài xuất hiện nhiều tại bến nước. Có con chỉ lớn bằng hai ngón tay, có con đạt trọng lượng 7-8 kg. Đàn cá tập trung quanh bến, tìm thức ăn và tiếp tục sinh trưởng trong môi trường tự nhiên.

Với ông Hải, điều đáng quý không chỉ nằm ở số lượng cá mà còn ở mong muốn khôi phục nguồn thủy sản từng phong phú trên những dòng sông miền Tây. Ý thức bảo vệ cá của người dân cũng ngày càng được nâng cao, góp phần hạn chế tình trạng đánh bắt tùy tiện.

Bến nước vì thế trở thành không gian sinh hoạt chung của cộng đồng. Trẻ em có cơ hội tiếp xúc với thiên nhiên, người lớn tìm thấy niềm vui trong việc chăm sóc đàn cá, còn hoạt động bảo tồn được nuôi dưỡng từ những hành động nhỏ mỗi ngày.

Rời bến cá, chương trình tiếp tục khám phá ẩm thực Hồng Ngự qua những món ăn chế biến từ sản vật địa phương như các món như lẩu cua đồng, cá kết một nắng trộn gỏi xoài và cá heo kho tộ.

Với món cua đồng, đầu bếp chia sẻ cách chế biến chả cua kết hợp thịt cua với lòng đỏ trứng, thịt ba rọi xay nhuyễn và gia vị, sau đó đem hấp. Phần trứng pha dầu điều phủ trên bề mặt giúp món ăn có màu sắc bắt mắt. Nước dùng từ cua đồng kết hợp với các loại rau dân dã như rau muống, mồng tơi, mướp và bông bí tạo nên hương vị thanh ngọt.

Trong khi đó, món gỏi xoài khô cá kết gây chú ý bởi cách kết hợp đơn giản giữa cá kết một nắng chiên vàng, xoài xanh bào sợi, rau răm, ớt và nước sốt chua ngọt. Những nguyên liệu quen thuộc tạo nên sự hòa quyện giữa vị mặn, chua, cay và độ giòn của xoài.

Không dừng lại ở bàn ăn, ê-kíp còn ghé chợ cá Hồng Ngự, nơi tập trung nhiều loại thủy sản của vùng đầu nguồn như lòng tong, tép rong, cá heo, cá leo, cá ngát và cá sát. Sự đa dạng của sản vật phản ánh nhịp sống gắn liền với sông Tiền, sông Sở Thượng và công việc mưu sinh của người dân địa phương.

Chương trình cũng giới thiệu xóm nghề làm mắm cá linh, nơi một số hộ dân vẫn duy trì phương pháp chế biến truyền thống. Việc sơ chế cá tạo thêm công việc cho lao động địa phương, đồng thời giúp bảo quản sản vật từ mùa cá rộ để cung ứng quanh năm. Những hũ mắm theo chân người dân rời quê đến nhiều nơi, mang theo hương vị đặc trưng của vùng châu thổ.

Qua hành trình tại Hồng Ngự, Thương nhớ miền Tây khắc họa một vùng đất giàu sản vật, nơi sinh kế, văn hóa và thiên nhiên gắn bó mật thiết. Câu chuyện về đàn cá ở bến nước Đình thần An Bình cũng gửi gắm thông điệp về trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Bởi sự trù phú của một vùng sông nước không chỉ đến từ những gì thiên nhiên ban tặng, mà còn phụ thuộc vào cách con người ứng xử với môi trường. Khi những bến sông được gìn giữ, nguồn cá được bảo vệ và nét văn hóa bản địa tiếp tục được vun đắp, miền quê ấy có thêm cơ hội trở thành điểm đến đáng sống, đáng nhớ đối với cả người dân lẫn du khách.