Tích hợp công nghệ để đánh thức đam mê đọc sách

Ra mắt vào ngày Vũ trụ thế giới (12/4) và hướng tới Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), sự xuất hiện của bộ đôi sách tương tác Phiêu lưu ngân hà và Khu rừng kỳ thú đã mang tới những trải nghiệm độc đáo, sinh động cho các phụ huynh và trẻ nhỏ. Nếu Phiêu lưu ngân hà đưa trẻ du hành vào hệ Mặt Trời với những hành tinh 3D xoay tròn lung linh, thì Khu rừng kỳ thú lại mang cả hệ sinh thái của Thảo Cầm Viên về ngay trên bàn với âm thanh sống động và mô hình động vật đa chiều.

Giải bài toán cân bằng giữa công nghệ và văn hóa đọc truyền thống

Việc kết hợp giữa sách truyền thống và công nghệ đã xóa nhòa ranh giới giữa thực và ảo, giúp trẻ phát triển tư duy logic, khả năng định hướng không gian và ghi nhớ kiến thức một cách tự nhiên qua việc “mắt nhìn, tai nghe, tay chạm”.

Talkshow “Mở trang sách - Đánh thức kỳ quan” cũng được tổ chức, tạo diễn đàn để các diễn giả cùng có những chia sẻ với các phụ huynh, với người yêu sách để giải bài toán cân bằng giữa công nghệ và văn hóa đọc truyền thống, hướng tới mục đích khơi gợi sự yêu thích, hứng thú một cách tự nhiên và bền vững đối với việc đọc sách. Tiến sĩ Trịnh Cam Ly (Chuyên viên Phòng Giáo dục Tiểu học – Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh) là người có gần 30 năm gắn bó với giáo dục tiểu học, gắn bó với dạy học Tiếng Việt, quan tâm tới hoạt động của thư viện trong nhà trường cũng như nhiệm vụ phát triển văn hóa đọc cho trẻ em. Bà nhận định: “Mỗi đứa trẻ là một kỳ quan đang chờ được khám phá. Những trang sách đóng vai trò quan trọng trong việc mở khóa trí tưởng tượng không giới hạn của các con”.

Nhưng từ hoạt động chuyên môn với ngành giáo dục và những trải nghiệm thực tế với tư cách là một phụ huynh, Tiến sĩ Trịnh Cam Ly cho rằng: "Mặc dù có nhiều lợi ích, song sách chỉ thực sự mở khóa được tiềm năng khi được tiếp cận đúng đắn và sáng tạo. Nếu cha mẹ, thầy cô,… cung cấp ngữ liệu đọc hấp dẫn, phù hợp lứa tuổi; tạo ra được môi trường đọc phong phú, khuyến khích khám phá, tôn trọng sở thích cá nhân của từng trẻ thì chiếc chìa khóa ấy mới thực sự được kích hoạt".

Ông Nguyễn Huy - Giám đốc Công nghệ của một đơn vị làm sách đồng thời là một phụ huynh - chia sẻ tại talkshow về nỗi lo của cha mẹ khi con cái bị “bao vây” bởi màn hình phẳng: “Công nghệ không nên là rào cản ngăn cách, mà phải trở thành sợi dây kết nối. Việc trẻ có thể đưa cả hệ mặt trời vào phòng khách qua AR chính là cách kích thích sự tò mò và thấu hiểu kiến thức thay vì chỉ xem thụ động”.

Hướng đi nhiều tiềm năng khuyến khích trẻ đọc sách

Theo báo cáo từ Công ty Đường sách TP Hồ Chí Minh, tổng doanh thu của các đơn vị tại đây trong năm qua đạt 62,45 tỉ đồng, tăng 8,9% so với năm 2024. Đây là con số cao kỷ lục tính từ khi Đường sách đi vào hoạt động năm 2016. Dù tổng doanh thu tăng trưởng dương, nhưng bức tranh kinh doanh lại bộc lộ những mảng màu đối lập. Sản lượng sách bán ra trong năm 2025 chỉ đạt 672.243 bản, giảm 2% so với năm trước. Đặc biệt, số lượng tựa sách mới giảm mạnh tới 30,3%, chỉ còn 2.524 tựa. Mảng sách thiếu nhi tiếp tục đà sụt giảm năm thứ ba liên tiếp cả về doanh thu lẫn số lượng bản bán ra.

Chia sẻ về sự sụt giảm của sách giấy và mối lo ngại về văn hóa đọc trong bối cảnh các thiết bị công nghệ chi phối, chiếm lĩnh thời gian, sự quan tâm của mọi người, Tiến sĩ Trịnh Cam Ly bày tỏ quan điểm: "Tôi không nghĩ tương lai của sách giấy là bị thay thế hoặc hoàn toàn biến mất, mà là được tái định vị trong một hệ sinh thái đọc mới - nơi công nghệ và sách giấy không đối đầu, mà bổ trợ cho nhau.

Ngày nay, công nghệ đã làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức. Nếu sách giấy vẫn giữ nguyên cách "đòi hỏi" ở trẻ sự kiên nhẫn như trước, thì nó sẽ dần mất đi sức hút. Sách giấy có một lợi thế mà công nghệ khó thay thế, đó là trải nghiệm đọc sâu, góp phần phát triển sự tập trung chú ý và xây dựng tư duy bền vững. Vì vậy, trong tương lai, sách giấy sẽ càng trở nên giá trị như một "không gian tĩnh" giúp trẻ đào sâu suy nghĩ".

Bà cũng nhìn nhận sách tương tác AR là hướng đi đáng chú ý, nhiều tiềm năng nhưng cần nghiên cứu để có những phiên bản sách kết hợp ngày càng phong phú, đa dạng và hiện đại hơn.

Về phía xuất bản hai bộ sách tương tác AR Phiêu lưu ngân hà và Khu rừng kỳ thú - bà Phương Thoa đến từ đơn vị giáo dục sáng tạo SPACES - cho rằng: "Công nghệ chính là nền tảng để trẻ tìm hiểu và hội nhập trong thế giới không ngừng thay đổi. Thay vì ngăn cấm, chúng ta có thể sử dụng công nghệ như một chiếc cầu nối để đánh thức niềm đam mê học hỏi vốn có của trẻ".

Tiếp nối hai bộ sách AR khám phá vũ trụ và thế giới động vật, bà Phương Thoa cho biết, sắp tới sẽ có thêm những ấn phẩm về lịch sử và văn hóa Việt Nam với mong muốn mang lại thêm những làn gió mới cho mảng sách thiếu nhi, góp phần khuyến khích trẻ em không chỉ yêu thích việc đọc sách mà còn khám phá, phát triển tư duy toàn diện và giữ vững sợi dây liên kết với các giá trị nền tảng là truyền thống, văn hóa dân tộc.