Tìm giải pháp quản lý lũ lưu vực Vu Gia - Thu Bồn trước mùa mưa bão

Chiều 9/4, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng đoàn công tác của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản tổ chức họp về quy hoạch quản lý lũ lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Cuộc họp tập trung đánh giá thực trạng, nhận diện rõ hơn nguy cơ ngập lụt và bàn giải pháp quản lý lũ theo hướng tổng hợp, phù hợp đặc thù lưu vực.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn không chỉ là huyết mạch kinh tế của miền Trung mà còn là một trong những hệ thống sông có diễn biến thủy văn phức tạp, khắc nghiệt. Yêu cầu đặt ra là vừa cắt lũ, giảm nhẹ thiên tai, vừa bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn xã hội cho vùng hạ lưu, nhất là các đô thị trung tâm như Đà Nẵng và khu vực Hội An.

Những tồn tại của hệ thống đập Quảng Huế thời gian qua cũng cho thấy yêu cầu phải xử lý sớm các hạn chế kỹ thuật. Việc đầu tư, nâng cấp và chỉnh trị tổng thể khu vực này được xác định là một trong những ưu tiên trong giai đoạn tới.

Chuyển trạng thái quản lý lũ thích ứng

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng cho biết, ngập lụt trên địa bàn thành phố mang tính chất tổng hợp, không chỉ do lũ từ thượng nguồn sông Vu Gia - Thu Bồn mà còn chịu tác động đồng thời của mưa lớn nội vùng, triều cường và nước biển dâng. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa nhanh, diện tích bê tông hóa gia tăng, những tồn tại trong quản lý hành lang thoát lũ và hệ thống tiêu thoát nước chưa đồng bộ tiếp tục làm tăng nguy cơ ngập lụt, nhất là ngập cục bộ trong đô thị.

Từ thực tế này, Đà Nẵng thống nhất với định hướng quản lý lũ tổng hợp theo lưu vực sông mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường và JICA đang nghiên cứu. Trọng tâm là chuyển từ tư duy "chống lũ" sang "quản lý lũ thích ứng", chủ động kiểm soát rủi ro, hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo đảm an toàn.

Năm 2025, lũ trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn ở mức đặc biệt nguy hiểm. Có thời điểm mực nước trên các sông vượt báo động 3 từ 0,4m đến 1,8m; riêng sông Vu Gia - Thu Bồn có đợt lũ đặc biệt lớn, vượt lũ lịch sử năm 1964.

Tại cuộc họp, yêu cầu được đặt ra là phải đánh giá đầy đủ, toàn diện hơn về rủi ro và nguy cơ ngập lụt trên địa bàn theo hướng tích hợp đa yếu tố, gồm lũ thượng nguồn, mưa lớn tại chỗ và ảnh hưởng của triều cường. Trên cơ sở đó, các bên thống nhất tiếp tục cập nhật số liệu thực tiễn, phân tích rõ hơn tác động của đô thị hóa để xây dựng bản đồ ngập lụt, bản đồ rủi ro thiên tai với độ chi tiết cao, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Về định hướng quy hoạch và phương án quản lý lũ tổng hợp, các nội dung được đặt ra gồm xác định hành lang thoát lũ, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, gắn kết chặt chẽ giữa mô hình ngập lụt với vận hành liên hồ chứa, đồng thời lồng ghép yêu cầu phòng, chống thiên tai vào quy hoạch đô thị và phát triển hạ tầng. UBND thành phố Đà Nẵng cam kết phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương trong lưu vực và các tổ chức quốc tế, trong đó có JICA, để cung cấp đầy đủ thông tin, dữ liệu và tham gia hoàn thiện nghiên cứu.

Đưa rủi ro thiên tai vào quy hoạch

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Văn bản hợp nhất số 33/VBHN-BNNMT hướng dẫn xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai trên cơ sở hợp nhất các quy định hiện hành, cập nhật đến năm 2026. Kế hoạch được xây dựng theo chu kỳ 5 năm và cập nhật hằng năm, theo hướng bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trước diễn biến thiên tai. Việc điều chỉnh phân cấp quản lý theo hướng giảm trung gian, tăng vai trò trực tiếp của cấp tỉnh và cấp xã được xác định là bước để nâng cao trách nhiệm và hiệu quả triển khai.

Theo đó, các địa phương phải xác định đầy đủ loại hình thiên tai đặc trưng, đánh giá mức độ rủi ro trên cơ sở dữ liệu lịch sử, chuỗi số liệu trong 5-10 năm và các kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất, đồng thời xây dựng bản đồ rủi ro theo từng khu vực. Từ đó, xây dựng các phương án phòng ngừa, ứng phó, khắc phục phù hợp và lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Theo báo cáo điều chỉnh phương án quy hoạch hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đà Nẵng là địa phương thường xuyên chịu tác động của nhiều loại hình thiên tai như bão, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn. Thiệt hại do thiên tai không chỉ dừng ở con số về người và tài sản mà còn làm gián đoạn quá trình phát triển, gia tăng chi phí xã hội và tạo áp lực lên hạ tầng đô thị.

Các chuyên gia đều cho rằng phải coi rủi ro thiên tai là tham số nền trong quy hoạch. Theo đó, quy hoạch không thể chỉ xem phòng, chống thiên tai là một nội dung kỹ thuật riêng lẻ mà phải đặt yếu tố rủi ro vào quá trình quyết định về phân bố dân cư, phát triển đô thị, hạ tầng giao thông và sản xuất. Các quyết định về hành lang sông suối, vùng thoát lũ, khu vực hạn chế phát triển cần được thể hiện rõ trong tổ chức không gian đô thị và nông thôn để tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho công tác quản lý.

Bên cạnh giải pháp công trình, các giải pháp phi công trình tiếp tục được nhấn mạnh. Trong đó có kiểm soát phát triển ở vùng rủi ro cao, bố trí không gian trữ lũ, nâng cao năng lực cảnh báo sớm, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, xây dựng các điểm sơ tán dân tại chỗ và triển khai đề án ổn định dân cư bền vững ở vùng có nguy cơ sạt lở cao.