TP. Hồ Chí Minh minh bạch hóa quản lý rác thải từ dữ liệu số

Từ đầu tháng 4/2026, TP. Hồ Chí Minh chính thức vận hành phần mềm cân tự động tại các cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý rác thải theo hướng số hóa, minh bạch và hiện đại. Không chỉ thay thế quy trình thủ công, hệ thống còn được kỳ vọng tạo nền tảng dữ liệu đồng bộ, phục vụ điều hành, thanh toán và giám sát, những khâu then chốt trong bài toán môi trường đô thị của thành phố gần 14 triệu dân, nơi mỗi ngày phát sinh khoảng 14.000 tấn rác sinh hoạt.

* Tự động hóa quy trình

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, phần mềm được triển khai tại 4 đơn vị xử lý rác lớn, gồm Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc và Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước, những đầu mối tiếp nhận phần lớn lượng rác của thành phố.

Hệ thống áp dụng tại bãi chôn lấp số 3 của Công ty Môi trường đô thị TP. Hồ Chí Minh, nhà máy của Công ty cổ phần Vietstar, Công ty cổ phần đầu tư và phát triển Tâm Sinh Nghĩa và bãi chôn lấp của Công ty TNHH xử lý chất thải rắn Việt Nam.

Điểm mới cốt lõi là tự động hóa toàn bộ quy trình cân xe rác. Khi xe vào khu xử lý, hệ thống nhận diện bằng thẻ định danh eTag dán trên phương tiện, tích hợp thông tin như biển số xe, đơn vị vận chuyển, nguồn rác từ trạm trung chuyển. Dữ liệu cân được ghi nhận, lưu trữ và đồng bộ ngay trên hệ thống.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho biết, toàn bộ dữ liệu cân được quản lý tập trung và lưu trữ trong vòng 10 năm, phục vụ thanh quyết toán, thanh tra, kiểm tra và quản lý nhà nước. Việc số hóa dữ liệu giúp hạn chế tối đa sai sót, bảo đảm tính minh bạch trong toàn bộ quy trình.

Trong bối cảnh lượng rác phát sinh lớn, việc chuẩn hóa dữ liệu đầu vào trở nên đặc biệt quan trọng. Trước đây, số liệu chủ yếu dựa vào phiếu cân giấy, dễ phát sinh sai sót, thiếu đồng nhất giữa các khâu. Việc chuyển sang hệ thống số giúp tạo lập cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ quản lý lâu dài.

Việc triển khai phần mềm cũng gắn với yêu cầu đồng bộ hóa hệ thống xử lý rác trên địa bàn. Theo lộ trình, từ ngày 15/4, các khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), nơi tiếp nhận một phần rác của TP. Hồ Chí Minh, cũng sẽ vận hành hệ thống, bảo đảm tính liên thông toàn vùng.

* Minh bạch hóa chi phí

Một trong những thay đổi quan trọng là dữ liệu từ phần mềm cân tự động sẽ trở thành căn cứ duy nhất để thanh toán chi phí cho các đơn vị vận chuyển và xử lý rác. Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải theo hướng minh bạch, sát thực tế.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, thành phố đang nghiên cứu áp dụng bảng giá thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt theo từng khu vực, thay cho cơ chế áp dụng một mức chung như trước đây, nhằm phản ánh đúng chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý.

Cùng với đó, phân loại rác tại nguồn tiếp tục được xác định là giải pháp then chốt. Khi triển khai đồng bộ, việc phân loại sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho áp dụng công nghệ xử lý hiện đại, giảm tỷ lệ chôn lấp và nâng cao hiệu quả tái chế. Trên nền tảng này, dữ liệu điện tử từ hệ thống cân tự động giúp bảo đảm tính khách quan, hạn chế can thiệp thủ công, đồng thời cho phép cơ quan quản lý theo dõi lưu lượng rác theo thời gian thực để điều phối hợp lý giữa các khu xử lý.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, hiện tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn đạt khoảng 99,3%. Tuy nhiên, khoảng 60% lượng rác vẫn được xử lý bằng chôn lấp, trong khi chỉ khoảng 40% được xử lý bằng các công nghệ như đốt, tái chế hoặc sản xuất compost. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi công nghệ xử lý theo hướng hiện đại.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và trên 90% được xử lý bằng công nghệ tiên tiến, giảm dần tỷ lệ chôn lấp, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn và đô thị bền vững.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh đánh giá quá trình chuyển đổi còn gặp nhiều khó khăn, trong đó việc phân loại rác tại nguồn chưa đạt hiệu quả, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế quản lý chưa đồng bộ giữa các khu vực, ảnh hưởng đến việc triển khai các công nghệ xử lý tiên tiến.

Trong bối cảnh đó, việc đưa vào vận hành phần mềm cân tự động được kỳ vọng góp phần nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu và hỗ trợ cơ quan chức năng trong công tác điều hành.

Theo lộ trình, phần mềm sẽ vận hành song song với quy trình giấy đến hết ngày 30/6; từ ngày 1/7, TP. Hồ Chí Minh sẽ chính thức sử dụng hoàn toàn dữ liệu điện tử, chấm dứt phương thức thủ công. Từ nền tảng này, thành phố đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, qua đó nâng cao hiệu quả xử lý chất thải và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị bền vững trong thời gian tới.