TP. Hồ Chí Minh phát huy vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước

Siêu đô thị đa cực thế hệ mới

UBND TP. Hồ Chí Minh đang lấy ý kiến đối với dự thảo quyết định phê duyệt Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Thời gian lấy ý kiến góp ý đến hết ngày 23/07. Đây sẽ là quy hoạch tích hợp, thống nhất, làm cơ sở định hướng tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và quản lý đô thị, nông thôn trong giai đoạn mới. Phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính của TP. Hồ Chí Minh, bao gồm cả đặc khu Côn Đảo, phần khai thác lấn biển theo yêu cầu phát triển kinh tế của thành phố.

Cấu trúc quy hoạch này gồm một tâm lõi và hai tâm động lực lớn. Khu vực TP.Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, kinh tế tri thức, công nghệ cao, văn hóa và quản trị; khu vực Bình Dương phát triển thành trung tâm công nghiệp, sản xuất và logistics thông minh; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là trung tâm kinh tế biển, cảng biển quốc tế, năng lượng và du lịch biển; trong khi Côn Đảo được định hướng trở thành đặc khu sinh thái, di sản, du lịch và quốc phòng.

Về tổ chức không gian, quy hoạch đề xuất mô hình "siêu đô thị đa cực thế hệ mới" (Polycentric Hyper City). Một trong những điểm nhấn của dự thảo là tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình "5 cực động lực - 5 hệ liên kết chiến lược - 10 vùng quản trị phát triển", thay cho tư duy phát triển tập trung như trước đây. Mô hình này hướng tới phân bổ hợp lý dân cư, nguồn lực và hạ tầng, đồng thời tạo ra các cực tăng trưởng mới, giảm áp lực cho các khu vực trung tâm.

Ví dụ, cực công nghiệp - logistics phía Bắc, không gian trọng tâm bao gồm Bình Dương - Thủ Dầu Một, mục tiêu phát triển sản xuất tiên tiến, logistics thông minh, công nghiệp công nghệ cao. Hay cực cảng biển – khu thương mại tự do phía Nam sẽ phát triển cảng trung chuyển quốc tế, khu thương mại tự do, logistics toàn cầu, kinh tế hàng hải, năng lượng và dịch vụ cảng biển. Để kết nối các cực phát triển, Thành phố dự kiến sẽ hình thành các hành lang phát triển: Hành lang Đông - Tây, Hành lang Bắc - Nam.

Gỡ "điểm nghẽn" hạ tầng để phát triển bền vững

Đây là một quy hoạch có ý nghĩa chiến lược đặc biệt, được triển khai trên cơ sở không gian phát triển mới sau hợp nhất, gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số" của Thành phố. Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra mà quy hoạch mới cần phải giải quyết là tháo gỡ được các các "điểm nghẽn đa tầng" như kẹt xe, ngập úng, ô nhiễm môi trường... vốn là những yếu tố "kìm hãm" sức tăng trưởng của "đầu tàu kinh tế" trong suốt thời gian vừa qua.

Sinh sống gần nhánh sông Sài Gòn đã hơn 20 năm nay, ông Long không xa lạ với sự vất vả mỗi khi con nước lên. Hàng ngày, nhìn công trình cống ngăn triều đang dở dang, ông chỉ mong dự án sớm hoàn thành sau hơn chục năm để gia đình an tâm sinh sống lâu dài.

Ông Nguyễn Viết Long - Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh cho biết: "Cứ mỗi lần thủy triều lên là buôn bán không được, đi lại khó khăn. Cho nên tôi mong muốn nhất là làm sao sớm hoàn thành công trình ngăn nước của thành phố để người dân được thụ hưởng".

Thích ứng với biến đổi khí hậu là vấn đề quan trọng được đặt ra. Để giải quyết vấn đề này không chỉ dựa vào những công trình chống ngập mang tính cục bộ, mà tư duy quy hoạch hiện nay đang được thay đổi theo hướng thích ứng nhiều hơn với thiên nhiên. Theo mô hình mà giới trong ngành gọi là "Đô thị bọt biển" - một cách nói ví von thành phố như một chiếc bọt biển có khả năng thấm hút, lưu trữ và điều tiết nước mưa tại chỗ...

Theo ước tính của ngành chức năng, trước thời điểm sáp nhập, ùn tắc giao thông đã khiến TP. Hồ Chí Minh thiệt hại khoảng 6 tỷ USD mỗi năm. Quá tải hạ tầng, ô nhiễm, ngập úng... là những điểm nghẽn đa tầng kìm hãm tăng trưởng, sau giai đoạn tập trung phát triển quá mức vào các khu vực lõi cũ của thành phố. Với không gian phát triển mới sau hợp nhất, quy hoạch tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa 3 vùng TP. Hồ Chí Minh, từ đó kéo giảm chi phí logistics.

Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Dũng - Nhà nghiên cứu quy hoạch chia sẻ: "Trong quy hoạch, muốn tăng trưởng kinh tế, chúng ta tác động việc giảm chi phí cho doanh nghiệp và người dân. Chi phí cho doanh nghiệp là chi phí logistics, chi phí cho người dân là chi phí nhà ở. Trước kia giải quyết vấn đề giao thông trong nội vùng, nội tỉnh. Nhưng bây giờ trong một tỉnh lớn hơn, chúng ta tích hợp, kết hợp các địa phương như thế nào".

Phát triển hạ tầng đồng bộ đã được Thành phố xác định là một trong 4 trụ cột phát triển để xây dựng quy hoạch mới. Theo đó, hạ tầng sẽ được phát triển đa tầng, đa phương thức, kết hợp chuyển đổi số - chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nêu ý kiến: "Đến năm 2050 và tầm nhìn 100 năm, Thành phố hướng tới trở thành một Thành phố toàn cầu đáng sống, phát triển bền vững, có năng lực thích ứng cao, chất lượng sống thuộc nhóm hàng đầu khu vực".

"Siêu đô thị" TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2045, quy mô kinh tế ít nhất đạt 500 tỷ USD. Tuy nhiên không chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà phải bền vững, khắc phục những bất cập về hạ tầng để nâng cao chất lượng sống cho mỗi người dân.

Một trong những yêu cầu để tăng trưởng kinh tế là giảm chi phí di chuyển, logistics cho người dân và doanh nghiệp. Đô thị từ 20 đến 60 phút, đây là mục tiêu mà TP. Hồ Chí Minh, nghĩa là bảo đảm người dân có thể tiếp cận dịch vụ và tiện ích tối ưu trong khoảng thời gian này, tạo nền tảng cho quản trị và phát triển đô thị bền vững. Thành phố sẽ chuyển đổi từ mô hình phát triển phụ thuộc đường bộ, sang cấu trúc vùng đô thị giao thông công cộng với mạng lưới bao gồm 28 tuyến đường sắt đô thị, tổng chiều dài lên khoảng 1.100 km.

Mới đây nhất, TP. Hồ Chí Minh dự kiến đề xuất Quốc hội cho phép Luật Phát triển đô thị có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10 năm nay; riêng các chính sách liên quan thuế sẽ được áp dụng từ đầu năm tài chính 2027.

Một bộ luật được ban hành có ý nghĩa không chỉ ở việc mở rộng quyền tự chủ của Thành phố, mà còn ở việc tạo nền tảng pháp lý để Thành phố phát huy vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, xử lý hiệu quả những thách thức của một siêu đô thị và thử nghiệm các mô hình quản trị mới có thể được nhân rộng hơn trong tương lai.