TP Hồ Chí Minh tăng tốc quản trị đô thị bằng "bộ não số

Quản lý đô thị bằng kỷ nguyên dữ liệu

TP Hồ Chí Minh đang đứng trước một bước ngoặt mới của quản trị đô thị. Nếu nhiều năm trước, bài toán phát triển chủ yếu xoay quanh mở đường, xây cầu và mở rộng hạ tầng vật lý, thì nay thành phố bắt đầu chuyển sang một cuộc đua khác, cuộc đua xây dựng "bộ não số" cho siêu đô thị.

Thông điệp này được thể hiện rõ tại workshop quốc tế "Đô thị thông minh, nơi dữ liệu và quản trị giao thoa" do Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH), Viện Đô thị Thông minh và Quản lý (ISCM), Trung tâm Khoa học và Tiến bộ Đô thị (CUSP) thuộc Đại học New York (NYU) vừa phối hợp tổ chức với sự tham gia của UNESCO.

Ông Nguyễn Kỳ, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho biết sau khi sáp nhập địa giới gồm TP Hồ Chí Minh cũ, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô thành phố hiện đạt khoảng 14 triệu dân trên diện tích 6.772 km². Áp lực quản trị vì vậy cũng bước sang một cấp độ hoàn toàn khác.

Theo ông Nguyễn Kỳ, TP Hồ Chí Minh đang đối mặt 3 thách thức lớn gồm chuyển đổi mô hình quản trị dựa trên dữ liệu số và công nghệ số, ứng dụng AI để xử lý các điểm nghẽn giao thông, môi trường, y tế, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ vận hành siêu đô thị.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên, Digital Twins (Bản sao số của đô thị) được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược điều hành đô thị của TP Hồ Chí Minh. Thành phố xác định triển khai chiến lược "AI First" kết hợp mô hình Bản sao số nhằm mô phỏng và điều phối các bài toán như ùn tắc giao thông, ngập lụt đô thị và chất thải rắn.

Nếu trước đây đô thị thông minh chủ yếu dừng ở số hóa thủ tục hành chính hoặc lắp đặt camera giám sát, thì nay TP Hồ Chí Minh đang hướng tới mô hình điều hành theo thời gian thực. Trong mô hình đó, toàn bộ dữ liệu giao thông, chiếu sáng, thoát nước, môi trường hay vận tải công cộng được đồng bộ và phân tích liên tục trên nền tảng số.

Theo TS Nguyễn Minh Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, công nghệ bản sao số không còn là xu hướng thử nghiệm mà đang trở thành nền tảng cốt lõi giúp nâng cao năng lực điều hành của chính quyền số dựa trên dữ liệu.

Ở góc độ quản trị giao thông, đây là thay đổi rất lớn. Thay vì xử lý ùn tắc sau khi sự cố xảy ra, hệ thống Digital Twins có thể giúp cơ quan điều hành mô phỏng trước các kịch bản giao thông và đưa ra phương án điều tiết ngay từ đầu.

Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Quản lý Điều hành Giao thông Đô thị hiện quản lý hơn 1.300 camera và cảm biến gồm camera giao thông, camera AI nhận diện vi phạm và hệ thống cảm biến IoT. Toàn bộ dữ liệu được đưa về trung tâm dữ liệu tập trung Data Lake để AI học sâu Deep Learning phân tích lưu lượng xe, dự báo nguy cơ ùn tắc và đề xuất phương án điều tiết theo thời gian thực.

Hệ thống hiện được triển khai trên các trục giao thông lớn như Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt và Phạm Văn Đồng. AI có thể tối ưu chu kỳ đèn tín hiệu theo mật độ giao thông thực tế và gợi ý kịch bản điều tiết khi xảy ra ùn tắc.

Trong chiến lược giảm ùn tắc giai đoạn 2026-2030, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu kéo giảm từ 5 - 10% số vụ ùn tắc giao thông. Thành phố sẽ hoàn thành 39 trong tổng số 45 dự án giao thông chuyển tiếp giai đoạn 2021-2025 và khởi công thêm 53 dự án trong giai đoạn 2026-2027, trong đó có 7 cầu vượt thép cấp bách dự kiến triển khai ngay năm 2026.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn không nằm ở số lượng công trình mà ở sự thay đổi cách vận hành. Thành phố đang dần dịch chuyển từ mô hình "mở rộng hạ tầng để giải quyết áp lực" sang "tối ưu hạ tầng bằng dữ liệu".

Tham vọng đi cùng áp lực

Digital Twins mở ra cơ hội rất lớn cho TP Hồ Chí Minh trong bối cảnh đô thị đang bước vào thời kỳ quá tải hạ tầng. Công nghệ này cho phép mô phỏng toàn bộ hoạt động của thành phố trên không gian số, từ giao thông, thoát nước đến chiếu sáng đô thị.

Theo đại diện Huawei Việt Nam, xu hướng "AI City" đang trở thành mô hình phát triển mới của nhiều đô thị lớn trên thế giới. Trong mô hình này, AI đóng vai trò như "bộ não số" hỗ trợ điều hành đô thị theo dữ liệu thời gian thực thay vì phụ thuộc quy trình thủ công.

Huawei cho biết hệ thống AI có thể tự động phát hiện các tình huống bất thường như ùn tắc giao thông, ngập nước, đỗ xe sai quy định hoặc nguy cơ mất an toàn công trình. Một số mô hình tại Trung Quốc cho thấy AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý sự cố và nâng cao khả năng dự báo.

TP Hồ Chí Minh hiện cũng đang mở rộng ứng dụng Digital Twins sang thoát nước, chiếu sáng đô thị và quản lý trật tự xây dựng. Trong lĩnh vực chiếu sáng, toàn bộ dữ liệu tủ điều khiển, trụ đèn và thiết bị đã được số hóa theo chuẩn GPS. Hệ thống có thể tự động điều chỉnh cường độ chiếu sáng theo thời tiết và giám sát sự cố theo thời gian thực.

Song song đó, thành phố đẩy mạnh số hóa quản lý không gian đô thị. Sau hơn 3 tháng thực hiện Kế hoạch 53/KH-UBND về tăng cường quản lý trật tự công cộng và trật tự đô thị, lực lượng chức năng đã tổ chức hơn 24.700 lượt tuần tra, xử lý hơn 33.000 trường hợp vi phạm với tổng số tiền xử phạt gần 29 tỷ đồng. Hơn 2.200 bảng hiệu, mái che lấn chiếm vỉa hè bị tháo dỡ.

Mô hình số hóa cấp phép sử dụng lòng đường, vỉa hè tại phường An Đông cũng cho thấy hướng tiếp cận mới của thành phố. Chỉ sau thời gian ngắn triển khai, địa phương ghi nhận 58 hồ sơ đăng ký với tổng số phí thu hơn 911 triệu đồng.

Tuy nhiên, phía sau tham vọng xây dựng "bộ não số" là những thách thức rất lớn. TS Đinh Công Khải, Phó Giám đốc UEH cho rằng giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở quy mô mà còn phụ thuộc khả năng quản trị, chia sẻ và sử dụng có trách nhiệm.

Đây cũng là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. TP Hồ Chí Minh có thể đầu tư công nghệ, nhưng nếu dữ liệu vẫn phân mảnh giữa các sở ngành thì Digital Twins khó phát huy hết hiệu quả.

Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, thành phố đang triển khai đồng thời nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành với mục tiêu hoàn thành toàn bộ 19 cơ sở dữ liệu bắt buộc kết nối, chia sẻ trong quý III/2026. Đến quý I-II/2026, nhiều hệ thống đã vận hành ổn định theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Đó là nền móng quan trọng để TP Hồ Chí Minh tiến tới mô hình quản trị dự báo thay cho cách điều hành bị động trước đây.

Trong cuộc cạnh tranh giữa các siêu đô thị tương lai, lợi thế sẽ không chỉ nằm ở số lượng cao ốc hay quy mô GDP. Điều quyết định sẽ là khả năng xử lý dữ liệu, năng lực điều hành thời gian thực và trí tuệ vận hành đô thị. Nếu làm đúng, Digital Twins có thể trở thành "bộ não số" giúp TP Hồ Chí Minh tối ưu hạ tầng, giảm chi phí xã hội do ùn tắc và nâng chất lượng sống cho người dân.