Triển khai hệ thống phát hiện, chế áp UAV đe dọa an toàn hàng không

Một chiếc UAV hay flycam chỉ nhỏ bằng vài gang tay, nhưng khi xuất hiện trái phép gần sân bay hoặc trong khu vực cấm, thiết bị này có thể tạo ra nguy cơ trực tiếp đối với hoạt động hàng không. Đặc biệt tại khu vực máy bay cất, hạ cánh, việc phát hiện sớm, xác định chính xác vị trí và theo dõi liên tục mục tiêu là yêu cầu cốt lõi để lực lượng làm nhiệm vụ kịp thời xử lý.

Phát hiện mục tiêu từ nhiều lớp trinh sát

Tại Trạm Ra-đa 53 (Trung đoàn 293, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân), các phương tiện bay không người lái được giám sát thông qua nhiều lớp trinh sát kết hợp. Trên hệ thống điều khiển, thông tin từ trinh sát quang học, trinh sát vô tuyến và ra-đa được tổng hợp để nhận biết mục tiêu, tín hiệu điều khiển cũng như tọa độ chính xác của UAV trong khu vực quản lý.

Thượng úy Nguyễn Văn Vinh, Trung đội trưởng Trung đội Thông tin, Trạm Ra-đa 53 cho biết, màn hình quang học giúp quan sát trực quan UAV; hệ thống trinh sát vô tuyến kiểm tra, xác định tín hiệu nguồn điều khiển; trong khi ra-đa xác định tọa độ và vị trí mục tiêu trên bản đồ. Nhờ sự kết hợp này, lực lượng làm nhiệm vụ có thể nhanh chóng phát hiện, bám sát và triển khai biện pháp xử lý khi có phương tiện xâm nhập.

Từ phát hiện đến chế áp UAV

Đối phó với những phương tiện bay nhỏ, diện tích phản xạ thấp đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hệ thống trinh sát phòng không. Thiếu tá Hoàng Văn Hà, Trạm trưởng Trạm Ra-đa 53 cho biết, đơn vị được trang bị khí tài trinh sát nguồn điều khiển UAV trong dải tần từ 30 đến 6.000 MHz, đồng thời phát hiện phương tiện bay có diện tích phản xạ hiệu dụng nhỏ để phục vụ nhiệm vụ chế áp.

Hệ thống hiện được vận hành với ba phương thức chế áp gồm chế áp thủ công, chế áp theo chế độ bám và chế áp tự động. Với chế độ thủ công, kíp trực xác định tần số tín hiệu điều khiển, chọn dải tần phù hợp để gây nhiễu, khiến UAV mất khả năng tiếp tục hành trình hoặc bị lực lượng chức năng kiểm soát, thu giữ.

Đánh giá về năng lực quản lý vùng trời, Đại tá Lê Đức Thiện, Trưởng phòng Tác chiến điện tử, Bộ Tham mưu Quân chủng Phòng không - Không quân cho biết: “Hệ thống trinh sát gây nhiễu phương tiện bay không người lái góp phần quan trọng trong nâng cao năng lực quản lý, giám sát vùng trời, phát hiện sớm, nhận diện chính xác và xử lý kịp thời các nguy cơ từ UAV; qua đó chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động kiểm soát tình hình, xử lý chính xác ngay từ sớm, từ xa, không để các yếu tố bất thường trên không ảnh hưởng đến an ninh, an toàn trên không.”

Chuỗi hành động từ phát hiện, nhận dạng, theo dõi đến chế áp vì thế phải được thực hiện nhanh chóng, chính xác, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các khu vực có yêu cầu an ninh cao.

Muốn đưa UAV lên trời, trước hết phải hiểu luật

Công nghệ UAV ngày càng dễ tiếp cận, nhưng việc sở hữu một chiếc flycam không đồng nghĩa với việc tự do đưa thiết bị lên bầu trời. Quy định pháp luật hiện hành đặt ra các yêu cầu khắt khe đối với người điều khiển, phương tiện và hoạt động bay. Người vận hành phải có chứng chỉ điều khiển UAV và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Tại Trung tâm Đào tạo UAV Việt Nam (VUTC) — đơn vị duy nhất tại Việt Nam được Quân chủng Phòng không - Không quân (Bộ Quốc phòng) chấp thuận thực hiện tổ chức đào tạo và sát hạch cấp phép điều khiển phương tiện bay không người lái — học viên được trang bị toàn diện từ lý thuyết, mô phỏng đến thực hành. Chương trình không chỉ hướng đến kỹ năng lái thiết bị mà còn bắt buộc người học phải nắm vững kiến thức hàng không, quy định pháp luật và cách xử lý tình huống bất thường.

Dự kiến trong tháng 10/2026, VUTC sẽ tổ chức sát hạch và cấp chứng chỉ đào tạo điều khiển UAV khóa 11, làm cơ sở để Quân chủng Phòng không - Không quân cấp giấy phép điều khiển theo quy định.

Tuân thủ quy định pháp luật không phải là thủ tục hình thức, mà là điều kiện tiên quyết để những khung hình đẹp từ trên cao không đánh đổi bằng sự mất an toàn của cộng đồng. Trước khi đưa thiết bị cất cánh, người điều khiển cần trả lời câu hỏi: bản thân đã đủ điều kiện, khu vực đó có được phép bay và chuyến bay đã được cấp phép hay chưa? Bởi trên bầu trời, chỉ một hành động tùy tiện cũng có thể biến một thiết bị nhỏ thành mối nguy lớn.