Từ những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân đến ông Tiến sĩ giấy, đồ chơi Trung thu từng là một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Tại triển lãm "Lưu Trăng", những hình tượng quen thuộc ấy được tìm lại, phục dựng và sáng tạo bởi các nghệ nhân trẻ, mở ra một cách tiếp cận mới với đồ chơi dân gian và những giá trị văn hóa phía sau chúng.
Có những ký ức chỉ cần một ánh đèn ông sao hay chiếc đèn kéo quân là cả một mùa Trung thu tuổi thơ trở về. Những món đồ chơi từng xuất hiện trong mỗi dịp rằm tháng Tám giờ đây không còn dễ bắt gặp trong đời sống đô thị. Khi những vật phẩm ấy dần vắng bóng, thứ có nguy cơ mất đi cũng không chỉ là hình dáng của một chiếc đèn mà còn là những kỹ thuật thủ công, cách tạo hình và những câu chuyện văn hóa từng được truyền qua nhiều thế hệ. Đó cũng là khoảng trống mà "Lưu Trăng" tìm cách lấp đầy.
Diễn ra đến ngày 27/9 tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm, Hà Nội, triển lãm do các nghệ nhân trẻ thuộc CLB Đình Làng Việt thực hiện. Những món đồ chơi quen thuộc như đèn cua, đèn cá, đèn tôm, đèn ông sao, đèn kéo quân, đầu sư tử, ông Tiến sĩ giấy… được đặt cạnh những sáng tạo mới lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian: voi, ngựa, hươu, kỳ lân, con giống, mâm ngũ quả hay các sản phẩm giấy cắt - trổ thủ công. Trong không gian ấy, những món đồ chơi cũ không đứng yên trong hình hài vốn có. Mỗi nhóm nghệ nhân tìm một cách riêng để đưa chúng trở lại đời sống.
"Không phục dựng quá khứ, tiếp nối sức sống di sản" là tinh thần Thong Dong theo đuổi. Nghệ nhân Nguyễn Văn Bắc - Nam Chi và cộng sự tìm cảm hứng từ mỹ thuật đình làng, tín ngưỡng Việt và nghệ thuật thủ công để phát triển bộ sưu tập "NGỰA". Chất liệu nhựa kết hợp với các chi tiết thủ công và trang trí tinh xảo, tạo nên một diện mạo mới cho những hình tượng vốn đã quen thuộc.
Câu chuyện của CỦA NẢ lại bắt đầu từ đôi tay. Nhà nghiên cứu Nguyễn Tuấn Anh và kiến trúc sư Trịnh Văn Khuê cùng cộng sự lần lượt chẻ tre, vuốt nan, bồi giấy, phối màu, vẽ theo bố cục dân gian để phục dựng những chiếc đèn con cua, con tôm, cá chép, nhật nguyệt, đầu sư tử… dựa trên những tư liệu và hình ảnh còn lưu lại. Từ việc lựa chọn nguyên liệu đến xử lý từng nan tre, bồi giấy và hoàn thiện màu sắc, mỗi bước đều đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn. Chính quá trình thực hành ấy giúp những kỹ thuật từng được truyền qua kinh nghiệm và đôi tay có cơ hội tiếp tục tồn tại.
Còn THE ANNAM của nghệ nhân Nguyễn Đức Anh theo đuổi tinh thần "Đưa di sản vào đời sống" qua bộ sưu tập "Khoa Bảng Trông Trăng". Tiến sĩ giấy khổng lồ gợi nhắc truyền thống coi trọng sự học; Ông Đánh Gậy Trông Trăng mang dáng vẻ phóng khoáng như chuyển động của gió; quạt Lông, Lọng Tán gợi lại những hình tượng nghi trượng truyền thống bằng giấy bồi và màu vẽ.
Một điểm nhấn khác là Mâm Ngũ Quả khổng lồ đan từ mây tre, bồi giấy màu, có đường kính tới 1,5 m, được thực hiện cho hoạt động phá cỗ đêm rằm. Kích thước lớn khiến hình ảnh vốn quen thuộc trong mỗi mâm cỗ Trung thu trở nên nổi bật, nhưng chất liệu và kỹ thuật thủ công vẫn giữ sợi dây liên kết với những món đồ dân gian xưa. Ba dự án, ba điểm xuất phát, nhưng cùng đặt đồ chơi Trung thu trở lại trong một câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để di sản tiếp tục có mặt trong đời sống thay vì chỉ nằm lại trong ký ức?
Câu trả lời có lẽ không nằm ở việc giữ nguyên mọi thứ như cũ. Một chiếc đèn có thể thay đổi chất liệu, một hình tượng dân gian có thể bước sang một hình thức mới, nhưng kỹ thuật chế tác, ngôn ngữ tạo hình và câu chuyện văn hóa phía sau vẫn cần được nhận diện và tiếp nối. Khi người trẻ bắt đầu tìm hiểu, thực hành và sáng tạo từ những giá trị ấy, di sản có thêm một con đường để đi tiếp.
Trước đó, vào ngày 13/9, nghệ sĩ, nghệ nhân và khách quốc tế đã có cơ hội giao lưu, tương tác và trực tiếp trải nghiệm chế tác đồ chơi Trung thu truyền thống tại triển lãm. Những công đoạn vốn chỉ xuất hiện phía sau một sản phẩm hoàn chỉnh được đưa ra trước mắt công chúng. Người xem có thể chạm vào vật liệu, quan sát cách tạo hình và hiểu hơn vì sao một món đồ chơi tưởng chừng giản dị lại chứa đựng nhiều lớp kỹ nghệ.
"Lưu Trăng" không chỉ kể lại Trung thu của ngày hôm qua. Qua bàn tay của những người trẻ, những chiếc đèn, con giống và hình tượng dân gian đang được tìm lại, làm mới và trao cho một cơ hội hiện diện trong đời sống hôm nay. Bởi giữ một món đồ chơi truyền thống không chỉ là giữ lại hình dáng của nó. Đó còn là giữ kỹ thuật làm ra nó, câu chuyện văn hóa phía sau và khả năng để những giá trị ấy tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Khi những chiếc đèn vẫn còn được làm, được chơi và được kể lại, ký ức về một mùa trăng cũng không chỉ nằm trong hoài niệm.
Bình luận (0)