Trục tài chính TP Hồ Chí Minh - Đà Nẵng: Đột phá thể chế để thu hút dòng vốn toàn cầu

Kiến tạo hai trung tâm tài chính lớn: Đòn bẩy đưa Việt Nam thành thỏi nam châm hút vốn

Mỗi năm, hơn 1.000 tỷ USD hàng hóa lưu chuyển qua hệ thống cảng biển khu vực TP Hồ Chí Minh và miền Trung cho thấy vị thế mắt xích chiến lược của Việt Nam trên bản đồ logistics toàn cầu. Thế nhưng, một thực tế nghịch lý tồn tại nhiều năm qua là có đến 80 - 90% giao dịch tài chính, thanh toán, bảo hiểm và thu xếp vốn liên quan đến dòng hàng hóa khổng lồ này lại đang được thực hiện từ xa tại các trung tâm tài chính quốc tế (IFC) như Singapore và Hồng Kông. Dòng tiền chưa đi cùng dòng hàng hóa là điểm nghẽn vĩ mô lớn, khiến Việt Nam bỏ lỡ nguồn doanh thu dịch vụ tài chính này. Để đảo ngược dòng chảy đó, Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Trung tâm Tài chính tại Đà Nẵng đang được tăng tốc triển khai, hứa hẹn mở ra kênh dẫn vốn đột phá cho toàn bộ nền kinh tế.

TP Hồ Chí Minh kích hoạt bốn trụ cột số và bàn đạp tài chính hàng hải

Sau hơn 5 tháng kể từ khi thành lập vào cuối năm 2025, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh hiện đang trong giai đoạn nước rút hoàn thiện quy chế hoạt động nhằm chính thức cấp phép cho các định chế tài chính thành viên. Quốc hội và Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 222 cùng 8 nghị định hướng dẫn liên quan, tạo ra một khung quản trị có tính độc lập và cạnh tranh cao.

Điểm nhấn pháp lý tối quan trọng của IFC TP Hồ Chí Minh là cơ chế áp dụng luật quốc tế trong việc xử lý các giao dịch và tranh chấp, thông qua hệ thống tòa án quốc tế và trung tâm trọng tài quốc tế được đặt ngay trong phân khu chức năng. Cơ chế đặc thù này loại bỏ hoàn toàn sự e ngại của các tập đoàn đa quốc gia về thủ tục hành chính, cho phép dòng vốn quốc tế tự do luân chuyển linh hoạt và chỉ cần thực hiện chế độ báo cáo sau giao dịch thay vì phải qua quy trình xin phép phức tạp như trước.

Mô hình IFC TP Hồ Chí Minh được định hình vững chắc dựa trên 4 trụ cột chiến lược bao gồm tài chính hàng hải, tài chính hàng không, công nghệ tài chính (fintech) và thị trường vốn quốc tế. Trong đó, tài chính hàng hải là mũi nhọn kinh tế có dư địa bứt phá lớn nhất nhờ gắn liền với tọa độ cảng biển sầm uất của khu vực.

Theo kế hoạch, vào ngày 21/5/2026, thành phố sẽ chính thức kích hoạt hệ sinh thái tài chính hàng hải với sự hội tụ của khối doanh nghiệp logistics, hệ thống cảng biển và các ngân hàng lớn. Mục tiêu chiến lược đặt ra là trong vòng 5 năm tới, Việt Nam sẽ kéo ngược khoảng 30% giá trị giao dịch tài chính hàng hải từ Singapore và Hồng Kông về lại trong nước, tương đương với việc khai thác nguồn tài chính lên đến 300 tỷ USD mỗi năm.

Song song với kinh tế biển, các cấu phần khác cũng ghi nhận những bước đi dài. Trụ cột tài chính hàng không với hạt nhân là Trung tâm Tài chính Hàng không thành lập từ tháng 2/2026 hiện đã thu hút được khoản vốn cam kết trị giá 6,1 tỷ USD từ hai tập đoàn chế tạo máy bay hàng đầu thế giới là Boeing, Airbus cùng một số quỹ đầu tư lớn đến từ Dubai.

Ở mảng công nghệ, phân khu Fintech Hub cũng đã thu hút sự gia nhập của các định chế tài chính và trung gian thanh toán uy tín như MoMo, NAPAS, Ant International và Bank of China. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại đây sẽ ưu tiên tuyệt đối cho các giải pháp thanh toán xuyên biên giới và công nghệ tokenization (mã hóa tài sản).

Đà Nẵng định vị trung tâm tài chính khu vực gắn liền với kinh tế số

Nếu như TP Hồ Chí Minh đóng vai trò một siêu trung tâm mang tầm vóc quốc tế đại diện cho cả quốc gia, thì Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng lại được định vị trở thành một trung tâm tài chính quy mô khu vực, bổ khuyết và cộng hưởng hoàn hảo với cấu trúc tổng thể. 

Tận dụng lợi thế của một thành phố đáng sống với hạ tầng đô thị hiện đại và là cửa ngõ hướng biển của Hành lang kinh tế Đông - Tây, Đà Nẵng tập trung xây dựng mô hình trung tâm tài chính thế hệ mới. 

Trọng tâm của Đà Nẵng không cạnh tranh trực tiếp với TP Hồ Chí Minh ở các mảng tài chính truyền thống quy mô lớn, mà hướng mạnh vào dịch vụ ngân hàng hải ngoại, quản lý tài sản và các dịch vụ tài chính cao cấp phục vụ cho thị trường ngách tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên và tiểu vùng sông Mekong.

Đặc biệt, Đà Nẵng đang hướng tới việc tích hợp trung tâm tài chính với khu thương mại tự do và trung tâm đổi mới sáng tạo, tạo nên một chuỗi giá trị khép kín. Nơi đây sẽ áp dụng các chính sách ưu đãi thuế vượt trội, đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảnh cho chuyên gia tài chính quốc tế và xây dựng hệ thống hạ tầng viễn thông, trung tâm dữ liệu đạt chuẩn Tier 3 trở lên để phục vụ cho các giao dịch tài chính tần suất cao. 

Sự kết hợp giữa dòng vốn từ tài chính và năng lực sáng tạo của công nghệ số tại Đà Nẵng sẽ tạo ra một cực tăng trưởng mới, cân bằng cán cân phát triển tài chính của đất nước.

Giảm áp lực tín dụng ngân hàng và xu hướng mã hóa tài sản

Sự xuất hiện đồng thời của hai trung tâm tài chính là yêu cầu khách quan và cấp bách nhằm giải bài toán thiếu hụt vốn vĩ mô. Để duy trì mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao (khoảng 10%), toàn xã hội cần huy động nguồn vốn đầu tư khoảng 280 tỷ USD mỗi năm, trong đó riêng nhu cầu của đầu tàu TP Hồ Chí Minh đã chiếm từ 50 - 60 tỷ USD/năm. Thực trạng hiện nay cho thấy hệ thống tín dụng ngân hàng đang phải gánh hơn 50% nhu cầu vốn của toàn nền kinh tế, đặt hệ thống ngân hàng thương mại trước nhiều rủi ro mang tính hệ thống.

Thị trường vốn truyền thống bao gồm cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư hiện mới chỉ đáp ứng khiêm tốn khoảng 14 - 15% nhu cầu vốn. Do đó, sự vận hành của các trung tâm tài chính được kỳ vọng sẽ tăng gấp đôi tỷ trọng đóng góp của thị trường vốn, san sẻ áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Để thu hút mạnh mẽ dòng vốn đại chúng, xu hướng tokenization - mã hóa tài sản bằng công nghệ blockchain đang được định hình là phương thức huy động vốn mũi nhọn tại các IFC. Phương thức này cho phép chia nhỏ quyền sở hữu các tài sản có giá trị lớn, ví dụ như một bất động sản phức hợp trị giá 10 tỷ đồng hoặc một bản quyền công nghiệp, thành hàng triệu phần nhỏ dưới dạng mã kỹ thuật số. Điều này giúp các nhà đầu tư nhỏ lẻ trên toàn cầu đều có thể dễ dàng tham gia giao dịch với số vốn tối thiểu, gia tăng thanh khoản vượt trội cho nền kinh tế.

Để chuẩn bị cho việc niêm yết các tài sản này cũng như các cổ phiếu chính quy, IFC TP Hồ Chí Minh đang tích cực xúc tiến thành lập Sở Giao dịch Chứng khoán quốc tế thông qua các thỏa thuận hợp tác chiến lược với hai sàn giao dịch danh tiếng toàn cầu là Nasdaq (Mỹ) và London Stock Exchange (Anh). Mục tiêu hướng tới là thiết lập cơ chế niêm yết chéo, giúp doanh nghiệp nội địa huy động vốn ngoại ngay trong nước và cho phép nhà đầu tư Việt Nam giao dịch trực tiếp các cổ phiếu công nghệ lớn như Google, Amazon hay Microsoft.

Theo các chuyên gia kinh tế, dù cơ chế thể chế đang mở ra những cơ hội chưa từng có, song sân chơi tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng đặt ra những yêu cầu sàng lọc cực kỳ khắt khe đối với cộng đồng doanh nghiệp và lực lượng lao động trong nước. Môi trường làm việc tại các IFC đòi hỏi nhân sự phải có năng lực ngoại ngữ lưu loát, tác phong chuẩn mực và sự am hiểu sâu sắc về hệ thống pháp luật quốc tế. Đây là thách thức lớn khi năng lực nội tại của nhiều doanh nghiệp Việt vẫn còn khoảng cách so với chuẩn toàn cầu, đơn cử như tỷ lệ chi phí đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) sản phẩm mới của khối doanh nghiệp nội hiện mới chỉ đạt khoảng 9%, thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân 28% của thế giới.

Đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), IFC không bỏ lại họ phía sau khi thiết kế các phân khúc huy động vốn linh hoạt với quy mô khoảng 20 tỷ đồng mỗi năm cho mỗi đơn vị. Tuy nhiên, để có thể bước qua cánh cửa này, các doanh nghiệp bắt buộc phải vượt qua các bộ lọc về quản trị doanh nghiệp, minh bạch hóa báo cáo tài chính và năng lực vận hành thực tế.

Việc phát triển song song hai trung tâm tài chính TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng là chiến lược định vị lại vị thế kinh tế quốc gia. Khi hành lang pháp lý quốc tế được vận hành đồng bộ và các hệ sinh thái tài chính hàng hải, hàng không, fintech đi vào hoạt động thực chất, Việt Nam sẽ hút vốn xuyên biên giới hiệu quả./.