Đỗ đại học nhưng không đúng ngành mong muốn, nhiều thí sinh có xu hướng chọn phương án "cứ nhập học rồi tính". Đây có thể là lựa chọn phù hợp nếu ngành học vẫn đáp ứng được năng lực và định hướng của người học, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu quyết định chỉ xuất phát từ tâm lý phải có một suất đại học.
Rủi ro từ quyết định "học tạm" ngành dự phòng
Với những nguyện vọng chỉ được chọn để dự phòng, người học có thể chưa thực sự tìm hiểu kỹ về ngành trước khi nhập học. Đến khi bắt đầu chương trình, các môn chuyên ngành, yêu cầu kỹ năng hay công việc sau tốt nghiệp có thể khác xa hình dung ban đầu.
Khi đó, việc "cứ học rồi tính" có thể khiến người học phải trả giá bằng cả chi phí và thời gian nếu sau này nhận ra mình không phù hợp.
Đáng nói hơn, vấn đề không dừng ở chuyện chán học hay muốn chuyển ngành. Nếu thiếu động lực đầu tư chuyên môn, sinh viên có thể bỏ lỡ thời gian tích lũy kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết cho công việc. Đến khi tốt nghiệp, một tấm bằng nhưng thiếu năng lực nghề nghiệp phù hợp có thể khiến quá trình tìm việc trở nên khó khăn hơn, trong khi việc quay lại học hoặc chuyển sang một lĩnh vực khác lại đòi hỏi thêm thời gian và chi phí.
Vì vậy, trước khi quyết định nhập học, người học không chỉ cần nhìn vào việc mình đã đỗ trường nào, mà còn cần nhìn xa hơn: chương trình đó sẽ trang bị cho mình những gì để bước vào công việc sau này?
Khi bằng cấp không còn là tiêu chí duy nhất
Một tấm bằng vẫn có giá trị trên thị trường lao động, đặc biệt với những vị trí hoặc ngành nghề yêu cầu điều kiện chuyên môn cụ thể. Tuy nhiên, bằng cấp ngày càng khó trở thành lợi thế duy nhất khi doanh nghiệp đánh giá một ứng viên. Khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và thích nghi với công việc mới là những yếu tố có thể quyết định ứng viên có đi tiếp hay không.
Theo bà Hạ Phan - CEO JobUp, Founder dự án HR Companion, trong quá trình xét duyệt hồ sơ, điều giúp ứng viên tạo khác biệt không chỉ nằm ở tên trường hay bằng cấp, mà còn ở những kỹ năng và trải nghiệm có thể chứng minh qua CV.
Đồng quan điểm, chị Nguyễn Văn Hạnh Thục – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Việc làm TP Hồ Chí Minh nhận định, bên cạnh bằng cấp, doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến năng lực thực hành, khả năng thích nghi và tinh thần học hỏi của ứng viên. Theo đó, việc lựa chọn đúng ngành và chủ động tích lũy năng lực phù hợp ngay trong quá trình đào tạo có thể giúp người trẻ có thêm lợi thế khi bước vào thị trường lao động.
Chị Nguyễn Văn Hạnh Thục (ở giữa) cho rằng khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu công việc là vấn đề người học cần tính đến ngay từ khi chọn ngành.
Nhìn từ yêu cầu tuyển dụng, bài toán của người học vì thế không chỉ là chọn một nơi để lấy bằng, mà là chọn chương trình có thể giúp mình tích lũy những năng lực nghề nghiệp phù hợp với hướng đi sau khi tốt nghiệp.
Chọn lại lộ trình để đi đúng hướng
Nếu nhận ra ngành đã trúng tuyển không phù hợp, người học không nhất thiết phải lựa chọn giữa "cố học" và "bỏ học". Các lộ trình đào tạo khác, trong đó có giáo dục nghề nghiệp theo hướng thực hành, có thể mở thêm lựa chọn cho những bạn muốn theo đuổi đúng lĩnh vực yêu thích và sớm tích lũy năng lực nghề nghiệp.
Tại FPT Polytechnic, chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng tinh gọn, với khoảng 70% thời lượng dành cho thực hành và dự án. Mô hình này hướng đến việc giúp sinh viên rút ngắn thời gian đào tạo, đồng thời có thêm cơ hội va chạm với yêu cầu công việc ngay trong quá trình học.
Câu chuyện của Tô Lương Vinh – Thủ khoa khối ngành Kinh tế FPT Polytechnic Đà Nẵng 2026 – cho thấy một lựa chọn ban đầu chưa phù hợp không nhất thiết quyết định cả hành trình. Vinh từng dành hai năm học ngành Xây dựng tại một trường đại học trước khi nhận ra đây không phải lĩnh vực mình muốn theo đuổi lâu dài. Thay vì tiếp tục chỉ để có một tấm bằng, nam sinh quyết định bắt đầu lại với ngành Quản trị Khách sạn – Nhà hàng tại FPT Polytechnic, lĩnh vực phù hợp hơn với định hướng cá nhân.
"Mình nhận ra nếu tiếp tục theo đuổi một lĩnh vực không phù hợp thì sẽ rất khó phát triển lâu dài. Vì vậy mình quyết định bắt đầu lại", Vinh chia sẻ.
Tô Lương Vinh – Thủ khoa khối ngành Kinh tế FPT Polytechnic Đà Nẵng 2026 trong ngày lễ tốt nghiệp
Không chỉ có lựa chọn lại ngành học, lộ trình đào tạo cũng có thể tạo ra những điểm xuất phát khác nhau trên thị trường lao động. Lê Quang Vũ, cựu sinh viên FPT Polytechnic, hiện là Giám đốc Công nghệ tại GX Digital và Quản lý IT tại Vinschool, cho rằng những trải nghiệm thực tế tại trường giúp anh chứng minh năng lực với nhà tuyển dụng thay vì chỉ dựa vào bằng cấp. Với anh, tấm bằng cao đẳng chưa từng trở thành rào cản trên hành trình tìm việc và phát triển nghề nghiệp của anh.
Anh Lê Quang Vũ chia sẻ về hành trình 10 năm phát triển sự nghiệp từ nền tảng cao đẳng thực hành, minh chứng cho việc năng lực thực chiến quan trọng hơn tên gọi bằng cấp.
Không trúng tuyển ngành yêu thích ở bậc đại học không có nghĩa cánh cửa đến với nghề đó cũng khép lại. Người học hoàn toàn có thể cân nhắc cao đẳng ở chính lĩnh vực mình mong muốn, tiếp tục tích lũy chuyên môn và kỹ năng nghề thay vì chuyển sang một ngành khác chỉ vì vừa đủ điểm.
Sau cùng, một lựa chọn giáo dục không chỉ được đo bằng việc người học đã đỗ vào đâu, mà còn ở những gì họ có thể tích lũy để bước vào nghề. Khi mục tiêu là tìm một hướng đi phù hợp và sớm tạo dựng năng lực làm việc, cao đẳng thực hành có thể trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc bên cạnh con đường đại học.
Bình luận (0)