Động lực thương mại châu Á vẫn mạnh mẽ
Bất chấp những sức ép từ địa chính trị và thương mại, các nền kinh tế xuất khẩu hàng đầu châu Á vẫn đang cho thấy sức chống chịu đáng chú ý. Những số liệu vừa được công bố cho thấy động lực thương mại trong khu vực vẫn chưa hề suy yếu.
Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vừa có một tháng 5 bùng nổ mạnh mẽ, với kim ngạch xuất khẩu tăng 19,4% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa dự kiến. Tại Ấn Độ, dù nền kinh tế chịu nhiều tác động bất lợi từ tình hình căng thẳng tại Trung Đông, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trong giai đoạn tháng 4 đến tháng 5 cũng tăng 15% so với cùng kỳ năm ngoái.
Một nền kinh tế lớn khác là Hàn Quốc cũng ghi nhận kim ngạch xuất khẩu quý I tăng 5,9% so với quý trước, mức tăng cao nhất kể từ năm 2020. Kết quả này góp phần giúp kinh tế Hàn Quốc đạt mức tăng trưởng cao nhất trong hơn 5 năm.
Đằng sau những con số tích cực này là sự xuất hiện của những động lực tăng trưởng quan trọng, từ công nghệ cho đến các nỗ lực duy trì thương mại mở.
Một trong những động lực quan trọng giúp nhiều nền kinh tế lớn tại châu Á duy trì đà tăng trưởng thương mại thời gian qua đến từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu, kéo theo nhu cầu lớn đối với chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán.
Ông Hong Ji Sang - Đại diện Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc cho biết: "Các loại chip nhớ hiệu suất cao không được sản xuất tại các nhà máy ở nước ngoài mà được xuất khẩu trực tiếp từ Hàn Quốc. Do đó, hầu hết nhu cầu về chip AI trên thế giới đều được phản ánh trực tiếp vào số liệu xuất khẩu của Hàn Quốc".
Ông Cai Wei - Giám đốc Viện Nghiên cứu Kinh tế Trung Quốc, Hãng Kiểm toán KPMG cho biết: "Kim ngạch xuất khẩu của ngành chế tạo công nghệ cao liên tục giữ đà tăng trưởng trong suốt 12 tháng liền. AI và các ngành chế tạo tiên tiến đã trở thành bệ đỡ vững chắc nhất cho sự tăng trưởng ổn định của xuất khẩu Trung Quốc".
Xuất khẩu tại nhiều nền kinh tế châu Á tiếp tục tăng mạnh.
Bên cạnh việc tận dụng các động lực tăng trưởng từ công nghệ, nhiều nền kinh tế cũng đang tìm cách duy trì dòng chảy thương mại thông suốt bằng cách hạ thấp các rào cản thương mại và tăng cường liên kết với các đối tác.
Một ví dụ đáng chú ý là việc Trung Quốc đã xóa bỏ hoàn toàn thuế quan đối với hàng hóa từ 53 quốc gia châu Phi kể từ đầu tháng 5. Động thái này không chỉ giúp mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho các nước châu Phi mà còn được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại hai chiều. Nhu cầu từ châu Phi đối với các sản phẩm của Trung Quốc như tuabin gió, thiết bị điện mặt trời và máy móc cảng biển hiện đang liên tục tăng mạnh.
Ông Jin Hao - Giám đốc Bộ phận Vận tải biển, Công ty Vận tải liên doanh Trung Quốc - Ba Lan cho hay: "Trong 4 tháng đầu năm, khối lượng hàng hóa mà công ty chúng tôi vận chuyển sang châu Phi đã đạt 75% tổng khối lượng của cả năm 2025. Doanh thu từ các dịch vụ hỗ trợ thương mại xuất nhập khẩu với châu Phi đã vượt qua tổng doanh thu của mảng này trong cả năm ngoái".
Xu hướng giảm bớt rào cản thương mại cũng đang được thúc đẩy tại nhiều nước khác. Hàn Quốc vừa khởi động đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại Tự do với ASEAN, trong khi Ấn Độ cũng liên tiếp ký kết thỏa thuận thương mại với những đối tác lớn như EU và New Zealand nhằm mở rộng cơ hội xuất khẩu và thu hút đầu tư.
Thương mại toàn cầu đối mặt nhiều thách thức
Những nỗ lực từ châu Á và nhiều khu vực khác, đã giúp thương mại toàn cầu tiếp tục thể hiện sức chống chịu tốt trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, nhiều tổ chức quốc tế đang phát đi tín hiệu cảnh báo về triển vọng trong thời gian tới.
Trong báo cáo mới nhất, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho biết thương mại hàng hóa toàn cầu đã có dấu hiệu chậm lại và dự kiến chỉ tăng trưởng 1,9% trong năm nay, thấp hơn đáng kể so với năm trước. Triển vọng có thể tiếp tục xấu đi nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, làm gia tăng chi phí năng lượng và gián đoạn các tuyến vận tải quốc tế.
Trong khi đó, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cảnh báo làn sóng bảo hộ và các biện pháp thuế quan đang làm gia tăng nguy cơ phân mảnh thương mại toàn cầu. Theo WEF, các rào cản hiện nay có thể làm suy giảm ít nhất 0,2 điểm % tăng trưởng kinh tế thế giới và đẩy lạm phát gia tăng. Trong kịch bản xấu nhất, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm tới 6,4 điểm %, gây tác động kéo dài đối với hệ thống thương mại quốc tế.
Liên kết để duy trì thương mại mở
Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và triển vọng thương mại toàn cầu đối mặt nhiều bất định như vậy, ngày càng nhiều nền kinh tế đang tìm cách tăng cường liên kết để duy trì thương mại mở.
Mới đây, Liên minh châu Âu (EU) và các nước thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã thúc đẩy các cuộc thảo luận về một cơ chế hợp tác mới, với mục tiêu hạn chế các rào cản thương mại và củng cố hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.
Dư luận đặc biệt quan tâm đến ý tưởng xây dựng một "vành đai ổn định thương mại" giữa EU và CPTPP. Tuy nhiên, đây chưa phải là một hiệp định thương mại tự do mới, cũng không phải một liên minh đối đầu công khai với bất kỳ quốc gia nào. Bản chất của sáng kiến này là EU và các nước CPTPP đang tìm cách tạo ra một không gian thương mại ổn định hơn trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh vì thuế quan, xung đột địa chính trị và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Các cam kết đang được thảo luận tập trung vào 3 hướng chính. Trước hết là tránh làm gia tăng căng thẳng thuế quan và tránh để tranh chấp thương mại biến thành vòng xoáy trả đũa. Tiếp đó là không dựng thêm các rào cản thương mại mới, nhất là các rào cản liên quan đến tiêu chuẩn kỹ thuật, xuất xứ, dữ liệu hay chuỗi cung ứng.
Ngoài ra, các bên cũng thúc đẩy hợp tác về thương mại số, bao gồm thương mại điện tử, luồng dữ liệu xuyên biên giới và nguyên tắc không áp thuế đối với truyền tải điện tử. Đây là cách các nền kinh tế tầm trung và các đối tác lớn tìm thêm một cơ chế linh hoạt để bảo vệ thương mại mở, khi WTO cải cách chậm và các chính sách đơn phương ngày càng khó dự báo.
Các nền kinh tế tăng cường liên kết và mở rộng hợp tác nhằm giảm tác động từ bảo hộ thương mại và bất ổn địa chính trị.
Thương mại mở tạo động lực mới cho kinh tế Việt Nam
Có thể thấy, nếu được hiện thực hóa, sáng kiến hợp tác giữa EU và CPTPP không chỉ tác động đến các dòng chảy thương mại toàn cầu mà còn mở ra những cơ hội mới cho các nền kinh tế thành viên. Đối với Việt Nam – quốc gia vừa tham gia CPTPP, vừa thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), đồng thời giữ vai trò Chủ tịch luân phiên CPTPP trong năm 2026 - đây được xem là cơ hội để mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế trong mạng lưới thương mại quốc tế.
Việt Nam hiện có lợi thế khi cùng lúc tham gia nhiều cơ chế liên kết kinh tế lớn như CPTPP, EVFTA và RCEP, đồng thời duy trì quan hệ thương mại sâu rộng với Mỹ. Vị thế này tạo điều kiện để Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng đang được tái cấu trúc trên phạm vi toàn cầu.
Nếu EU và CPTPP thúc đẩy được cam kết không tăng thuế quan, hạn chế rào cản thương mại mới và hợp tác thương mại số, doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng tốt hơn các thị trường ổn định như EU, Nhật Bản, Canada, Australia, Anh, New Zealand hay Singapore.
Năm 2026, Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch luân phiên CPTPP, nên có cơ hội phát huy vai trò điều phối, kết nối và đề xuất một số nội dung phù hợp với lợi ích của các nền kinh tế đang phát triển, nhất là về ổn định chuỗi cung ứng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi số, tiêu chuẩn xanh và thương mại số bao trùm.
Tuy nhiên, cơ hội cũng đi cùng yêu cầu cao hơn về xuất xứ hàng hóa, lao động, môi trường, dữ liệu và minh bạch chuỗi cung ứng. Vì vậy, Việt Nam cần chủ động tham gia, giữ thế cân bằng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn mới.
Những diễn biến gần đây cho thấy thương mại toàn cầu không đứng yên trước các cú sốc, mà đang từng bước thích ứng bằng những liên kết và động lực tăng trưởng mới. Trong một thế giới ngày càng khó dự báo, khả năng duy trì các dòng chảy thương mại mở và ổn định có thể sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của mỗi nền kinh tế.
Bình luận (0)