Trong bối cảnh dữ liệu giáo dục ngày càng được số hóa, việc đối sánh điểm thi, học bạ và phổ điểm đang trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công tác giám sát chất lượng giáo dục. Những bất thường trong kết quả thi có thể được phát hiện sớm thông qua phân tích dữ liệu quy mô lớn, tạo thêm một lớp giám sát khách quan bên cạnh hoạt động thanh tra, kiểm tra.
Câu chuyện tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là một ví dụ. Toàn tỉnh có 154 bài thi đạt điểm 10 môn Toán, trong đó 147 bài tập trung tại một điểm thi với dải số báo danh gần nhau. Chính sự tập trung bất thường này đã nhanh chóng được phát hiện thông qua quá trình đối sánh dữ liệu, từ đó trở thành căn cứ để cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, xác minh.
Theo ông Lê Đức Vĩnh, nguyên Trưởng Bộ môn Toán, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, giá trị của dữ liệu không nằm ở từng con số riêng lẻ mà ở việc đặt chúng trong tương quan với quá khứ, hiện tại và các địa phương khác để đánh giá mức độ bất thường.
Đây cũng không phải lần đầu dữ liệu thống kê góp phần phát hiện dấu hiệu gian lận. Tại Kỳ thi THPT quốc gia năm 2018, những bất thường trong phổ điểm ở Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình đã dẫn đến quá trình điều tra, phát hiện hàng trăm bài thi bị can thiệp.
Theo GS.TS Nguyễn Đình Đức (Đại học Quốc gia Hà Nội), trong thời đại dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI), các công cụ phân tích giúp những con số "biết nói", góp phần nâng cao tính khách quan và minh bạch trong quản lý giáo dục.
Học bạ số tạo thêm "lớp giám sát"
Không chỉ dữ liệu điểm thi, ngành giáo dục đang từng bước xây dựng hệ thống học bạ số theo lộ trình chuyển đổi số và triển khai Đề án 06 của Chính phủ.
Khi kết quả học tập được chuẩn hóa và kết nối trên cùng một hệ thống, cơ quan quản lý có thể đối sánh giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp để nhận diện những trường hợp có độ chênh lệch lớn.
Theo thống kê của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, ở một số trường hợp, mức chênh giữa điểm học bạ và điểm thi có thể lên tới hơn 3 điểm. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh chênh lệch này không đồng nghĩa với sai phạm, bởi hai hình thức đánh giá được thực hiện trong điều kiện và thời điểm khác nhau.
Dù vậy, đây là nguồn dữ liệu quan trọng để cơ quan quản lý xác định những địa phương hoặc cơ sở giáo dục cần được rà soát kỹ hơn về công tác kiểm tra, đánh giá.
Theo chuyên gia giáo dục Vũ Khắc Ngọc, mục tiêu của hệ thống dữ liệu là chủ động phát hiện bất thường và đưa ra cảnh báo để cơ quan quản lý kịp thời thanh tra, thay vì chỉ dựa vào phản ánh từ dư luận.
Trong khi đó, nhiều học sinh cũng kỳ vọng việc ứng dụng dữ liệu số sẽ góp phần bảo đảm sự công bằng cho các kỳ thi. Em Lương Nguyễn Minh Đức (Hà Nội) cho rằng sau những vụ việc gây dư luận, việc tăng cường giám sát bằng dữ liệu sẽ giúp mọi thí sinh có cơ hội cạnh tranh bằng chính năng lực của mình.
Theo các chuyên gia, dữ liệu lớn không thay thế hoạt động thanh tra hay điều tra, nhưng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, nâng cao tính minh bạch và góp phần bảo đảm công bằng trong đánh giá cũng như tuyển sinh.
Bình luận (0)