Tự chủ chiến lược để báo chí giữ vai trò dẫn dắt trong kỷ nguyên số

Nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc thuộc Hội Báo toàn quốc 2026, Hội thảo với chủ đề "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số" do Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) chủ trì đã diễn ra vào chiều 20/6 tại Hải Phòng, thu hút sự tham gia của đông đảo lãnh đạo cơ quan quản lý, các nhà báo, chuyên gia truyền thông và công nghệ.

Tham dự Hội thảo có ông Nguyễn Thanh Lâm - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam; PGS.TS Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Phạm Văn Tuấn - Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng cùng nhiều chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, truyền thông và công nghệ. Phiên thảo luận được điều phối bởi nhà báo Nhật Hoa, Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài THVN.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, yêu cầu về năng lực tự chủ của các cơ quan báo chí ngày càng trở nên cấp thiết. Không chỉ là bài toán tài chính, tự chủ chiến lược còn bao hàm khả năng làm chủ nội dung, dữ liệu, công nghệ, nền tảng phân phối, nguồn nhân lực và mô hình quản trị để thích ứng với những biến động nhanh chóng của môi trường truyền thông số. Chương trình hội thảo được chia thành hai phần chính với các tham luận và phiên thảo luận chuyên sâu.

Tự chủ chiến lược - Không chỉ là bài toán tài chính

Các tham luận đã cho thấy tự chủ chiến lược không phải là một khái niệm đơn tuyến mà là một hệ năng lực nhiều tầng, từ tự chủ tư tưởng, tự chủ nội dung đến tự chủ dữ liệu, công nghệ, hạ tầng phân phối và mô hình quản trị. Mục tiêu cuối cùng của quá trình này là giúp báo chí giữ vững vai trò định hướng dư luận, củng cố niềm tin công chúng và chủ động kiến tạo dòng thông tin chính thống trong kỷ nguyên số.

Từ thực tiễn hoạt động của các cơ quan báo chí, nhiều diễn giả cho rằng tự chủ chiến lược trước hết phải được bắt đầu từ việc làm chủ nội dung và năng lực dẫn dắt thông tin. Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (VNA Media), cho rằng cốt lõi của tự chủ chiến lược là tự chủ về tư tưởng, nội dung và khả năng thiết lập chương trình nghị sự. Theo ông, tự chủ tài chính chỉ là phần nổi của vấn đề; điều quan trọng hơn là cơ quan báo chí có làm chủ được công nghệ, dữ liệu, nền tảng phân phối và mô hình quản trị hay không. Từ kinh nghiệm tái cơ cấu của VNA Media, đơn vị đang xây dựng mô hình phát triển dựa trên các trụ cột gồm nội dung, công nghệ, dữ liệu và kinh tế báo chí nhằm thích ứng với môi trường truyền thông số.

Ở góc độ phát triển nền tảng số quốc gia, ông Nguyễn Vũ Hoàng, Trưởng phòng Dữ liệu và Sản phẩm, Trung tâm Nền tảng và Dịch vụ số, Đài THVN, nhấn mạnh yêu cầu phải mở rộng hệ sinh thái số để giữ chân khán giả và làm chủ không gian truyền thông mới. Theo ông, trong bối cảnh công chúng dịch chuyển mạnh sang môi trường trực tuyến và các nền tảng cá nhân hóa, việc sở hữu nền tảng số quốc gia có ý nghĩa quan trọng đối với bảo vệ chủ quyền nội dung, lan tỏa văn hóa Việt Nam và bảo đảm thông tin chính thống đến với công chúng. Đặc biệt, dữ liệu người dùng đang trở thành nguồn lực chiến lược giúp cơ quan báo chí hiểu rõ hành vi khán giả, từ đó tối ưu hóa sản xuất nội dung và mở rộng các mô hình kinh doanh mới.

Một trong những nội dung mới tại hội thảo là câu chuyện làm chủ hạ tầng công nghệ. Ông Nguyễn Đăng Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học công nghệ, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển, Đài THVN, đã giới thiệu giải pháp phát sóng 5G UHF Broadcast đang được nghiên cứu triển khai. Công nghệ này cho phép truyền tải nội dung trực tiếp tới thiết bị di động mà không cần SIM, không tiêu tốn dữ liệu và không phụ thuộc vào kết nối Internet. Theo ông Nguyễn Đăng Thành, đây không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn góp phần bảo đảm chủ quyền số, an ninh thông tin quốc gia và duy trì khả năng truyền tải thông tin chính thống trong những tình huống khẩn cấp hoặc khi hạ tầng viễn thông gặp sự cố.

Từ thực tiễn hoạt động của báo chí địa phương, ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng, đã chia sẻ những khó khăn đặt ra sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Theo ông, bên cạnh tự chủ tài chính, các cơ quan báo chí địa phương cần có cơ chế thuận lợi hơn để chủ động sản xuất nội dung phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương, đồng thời bảo đảm quyền tự chủ về bản quyền và các hoạt động dịch vụ truyền thông.

Trong khi đó, ông Quách Hoài Nam - Chủ tịch Công ty AMI - nhấn mạnh vai trò của tự chủ dữ liệu trong quản trị báo chí hiện đại. Theo ông, tự chủ về dữ liệu không chỉ giúp cơ quan báo chí hiểu công chúng mà còn là cơ sở để đưa ra các quyết định chiến lược về nội dung, phân phối và phát triển sản phẩm. Những công cụ như hệ thống đo lường khán giả như VTV Ratings của VTV là ví dụ cho thấy dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng để các cơ quan báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường số.

Những tham luận của các diễn giả chia sẻ tại hội thảo cho thấy, tự chủ chiến lược không chỉ là yêu cầu phát triển của từng cơ quan báo chí mà còn là điều kiện để báo chí Việt Nam giữ vững vai trò chủ lực trên mặt trận tư tưởng, văn hóa trong kỷ nguyên số.

Củng cố niềm tin vào sứ mệnh báo chí trong giai đoạn mới

Mở đầu phiên thảo luận, ông Nguyễn Thanh Lâm - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam cho rằng tự chủ chiến lược không còn là một lựa chọn phát triển mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Theo ông, sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng đang diễn ra âm thầm nhưng sâu sắc. Người dùng ngày càng chủ động lựa chọn các nền tảng, hình thức tiếp cận nội dung phù hợp với nhu cầu cá nhân, khiến nhiều phương thức truyền thông truyền thống dần mất đi vị thế vốn có. "Tự chủ chiến lược hay là chết", ông Nguyễn Thanh Lâm nhấn mạnh khi đề cập đến thách thức mà báo chí đang đối mặt.

Theo ông, nguy cơ lớn nhất không nằm ở việc cạnh tranh về lượng người xem hay doanh thu, mà ở khả năng báo chí mất dần vai trò dẫn dắt xã hội và mất đi sự gắn kết với các thế hệ công chúng mới. Nếu không nhanh chóng thích ứng với môi trường số, nhiều cơ quan báo chí có thể bị tụt lại phía sau và đánh mất vai trò vốn có trong hệ sinh thái truyền thông hiện đại. Ông Nguyễn Thanh Lâm cho rằng tự chủ chiến lược phải được nhìn nhận một cách toàn diện, bao gồm tự chủ về nội dung, dữ liệu, công nghệ, nền tảng phân phối, mô hình kinh doanh và hệ giá trị cốt lõi của báo chí. Một trong những nội dung được quan tâm tại phiên thảo luận là câu chuyện làm chủ nền tảng phân phối nội dung.

Chia sẻ từ thực tiễn của VTV, ông Nguyễn Thanh Lâm cho biết hành trình xây dựng nền tảng VTVgo đã được triển khai từ hơn một thập kỷ trước và đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số của Đài Truyền hình Việt Nam. Theo ông, ưu thế lớn nhất của nền tảng số không chỉ nằm ở khả năng phân phối nội dung mà còn ở khả năng tạo ra dữ liệu về hành vi người dùng. Những dữ liệu này giúp cơ quan báo chí hiểu rõ nhu cầu, thói quen và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng, từ đó tối ưu hóa nội dung và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Ông cho biết hiện nay tất cả các dòng tivi thông minh tại Việt Nam đều đã tích hợp ứng dụng VTVgo, tạo điều kiện để nội dung chính thống tiếp cận công chúng một cách thuận lợi hơn. Trong thời gian tới, cùng với sự hoàn thiện của các chính sách quản lý, nhiều nền tảng số quốc gia có thể tiếp tục được tích hợp trên các thiết bị thông minh nhằm mở rộng khả năng tiếp cận người dùng. Theo ông Nguyễn Thanh Lâm, những nền tảng số như VTVgo không chỉ là nơi xem truyền hình mà có thể phát triển thành các hệ sinh thái đa dịch vụ, tạo ra nhiều điểm chạm với người dùng và mở ra những nguồn thu mới cho cơ quan báo chí.

Bên cạnh nội dung và công nghệ, nhiều ý kiến tại phiên thảo luận cho rằng dữ liệu đang trở thành tài sản quan trọng của các cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số. Ông Nguyễn Thanh Lâm cho biết tại VTV, dữ liệu người xem được theo dõi và phân tích thường xuyên nhằm đánh giá hiệu quả nội dung, xác định nhu cầu của từng nhóm khán giả và hỗ trợ quá trình ra quyết định biên tập.

Từ góc nhìn đào tạo nguồn nhân lực, PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định trong quá trình xây dựng năng lực tự chủ chiến lược. Trong thời gian tới, đội ngũ nhà báo không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Ở góc độ báo chí địa phương, ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng, cho rằng những khó khăn hiện nay tập trung ở hai vấn đề lớn là năng lực tạo nguồn thu mới và cơ chế đặt hàng, định mức kinh tế kỹ thuật cho các sản phẩm báo chí.

Khép lại phiên thảo luận, ông Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam cho biết, việc lựa chọn chủ đề "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số" xuất phát từ thực tiễn phát triển của báo chí hiện nay, khi ngành đang đứng trước yêu cầu phải nhận diện rõ những thách thức, cơ hội và những nhiệm vụ cần thực hiện trong quá trình chuyển đổi số.

 Ông Nguyễn Thanh Lâm cho rằng dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam là cơ hội để những người làm báo nhìn lại các giá trị nền tảng, từ đó củng cố niềm tin vào sứ mệnh của báo chí trong giai đoạn mới. Theo ông, xã hội vẫn đặt nhiều kỳ vọng vào báo chí, song sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và những thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin đang đặt ra những thách thức chưa từng có. Ông nhấn mạnh, nếu không đối diện với những thay đổi này một cách nghiêm túc và hành động sớm, báo chí sẽ khó vượt qua được những thách thức hiện nay.