Tuổi U100 rực rỡ và ký ức làm phim tài liệu thời chiến của "nhà văn trẻ" Xuân Phượng

Năm 2020, khi bước qua tuổi 90, bà Xuân Phượng chính thức trình làng với tư cách nhà văn cùng cuốn hồi ký Gánh gánh... gồng gồng.... Cuốn sách được tái bản rất nhiều lần mang về cho bà những giải thưởng danh giá trong đó mới đây là Giải B Sách Quốc gia và giải Sách được bạn đọc yêu thích. Câu chuyện về cô tiểu thư con nhà khuê các chọn đi theo tiếng gọi của cách mạng trong Gánh gánh... gồng gồng... được độc giả đón nhận nồng nhiệt. Đó là một lát cắt chân thực về lịch sử, nhưng được kể bằng một giọng văn ấm áp, bao dung, góp phần làm cho thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về giá trị của hòa bình và sự hy sinh của thế hệ đi trước.

Tập hồi ký thứ hai Khắc đi... Khắc đến... ra mắt năm 2024 lại cho thấy tinh thần không ngừng chuyển dịch, không ngừng dấn thân của bà Xuân Phượng với việc tái hiện chặng đường đưa Hội họa Việt, đưa văn hóa đương đại Việt Nam vượt nhiều chướng ngại để ra thế giới.

Cuốn hồi kỳ thứ ba Chân cứng đá mềm vẫn giữ cấu trúc đặt tên gồm 4 chữ nhưng nội dung đã dịch chuyển sang một hướng khác, một lát cắt khác trong cuộc đời sôi nổi, rực rỡ của bà Xuân Phượng. Đó là khi bà theo đuổi sự nghiệp làm phim tài liệu trong thời chiến. Bà Trịnh Bích Ngân - Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh nhìn nhận: "Cuốn sách ra đời ở tuổi đời gần một trăm, là một kỳ tích của sức sáng tạo. Đây không chỉ là sự tiếp nối của những ký ức, mà là sự đúc kết, là lời tự sự bình thản nhưng đầy uy lực của một người đã đi qua mọi giông bão cuộc đời. Cái tên Chân cứng đá mềm chính là tuyên ngôn sống, là lời khẳng định rằng: Trước thời gian, trước tuổi tác, trước mọi nghịch cảnh, nếu lòng người đủ vững vàng, đôi chân đủ kiên định, thì "đá" cũng phải "mềm". Ba tập hồi ký, ba chặng đường sáng tạo, nhưng chung một mạch ngầm dào dạt: đó là lòng yêu nước, yêu người và một tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc, bền bỉ của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng".

Buổi giao lưu, ra mắt sách của bà Xuân Phượng là cuộc hội ngộ của đông đảo những văn nghệ sĩ lão thành như NSNS Kim Cương, nhà thơ Nguyễn Duy, nhạc sĩ Trần Tiến, nhà văn Đoàn Minh Tuấn... Nguyên Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh - Nguyễn Văn Nên - gửi hoa chúc mừng và còn chuyển tới sự kiện bức thư riêng gửi bà Xuân Phượng, qua đó bày tỏ sự ngưỡng mộ với ngòi bút vượt thời gian đồng thời "đặt hàng" cuốn sách thứ tư về "hành trình trăm năm" cống hiến, đầy cảm xúc.

Ở tuổi U100, bà Xuân Phương vẫn có giọng nói sang sảng, khỏe khoắn, bà lắng nghe chia sẻ và phản hồi với sự mẫn tiệp, sắc sảo. Dường như nhiều thập kỷ đã qua nhưng những ký ức, những cảm xúc của bà gắn với hành trình thực hiện các bộ phim tài liệu thời chiến vẫn rất đậm nét.

Bà từng bị hoài nghi khi ở tuổi 37, đang có công việc làm bác sĩ ổn định, đáng mơ ước lại chuyển sang đi làm phóng viên chiến trường - nơi sự sống mong manh trước bom đạn. Cuốn sách ghi lại khá cặn kẽ những tâm tư phía sau quyết định bước ngoặt nhưng còn một phần riêng tư hơn, sâu xa hơn được bà chia sẻ tại buổi gặp gỡ, giao lưu. Đó là nhờ sự động viên, khích lệ của chính những người con - khi đó vẫn còn nhỏ tuổi. "Nếu không có sự đồng lòng của gia đình, tôi không thể nào có được sự mạnh dạn như vậy".

Bà Xuân Phượng gọi mình là "nhà văn trẻ". Độc giả yêu mến các tác phẩm của bà cũng tràn đầy niềm tin rằng, với bút lực dồi dào qua từng trang sách, bà sẽ còn tiếp tục nối dài chuỗi hồi ký. Bởi còn biết bao nhiêu câu chuyện cần được kể trên hành trình rực rỡ gần 100 năm ấy. Để truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về một thời ông cha ta đã sống, đã chiến đấu, đã lao động hăng say với niềm tin sắt son, với lý tưởng, lòng yêu nước, niềm tự hào về ý chí, sức mạnh của con người Việt Nam cùng với đó là những đau đáu, trăn trở rất đời.

Thay cho lời kết ở cuốn hồi ký thứ ba, bà Xuân Phượng trích dẫn câu văn của tác giả cuốn Trăm năm cô đơn Gabriel Garcia Marquez: "Không phải người ta ngừng theo đuổi ước mơ vì họ già đi mà họ già đi vì ngừng theo đuổi ước mơ".