Ứng dụng AI và dữ liệu lớn hiện đại hóa hạ tầng giao thông

VTV.vn - Ứng dụng AI và dữ liệu lớn đang mở đường cho cuộc cách mạng bảo trì dự báo và vận hành thông minh trên toàn mạng lưới đường bộ, hàng không và hàng hải.

Sau khi hoàn thành sắp xếp, tinh gọn bộ máy và hợp nhất quản lý nhà nước, ngành Xây dựng hiện đảm nhận trọng trách quản lý một mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức khổng lồ của quốc gia. Riêng lĩnh vực đường bộ,mạng lưới có quy mô lên tới hơn 610.000 km (trong đó có 3.345 km đường cao tốc đã đưa vào vận hành), đảm nhận tới 75,4% khối lượng vận tải hàng hóa và gần 92% lưu lượng hành khách.

Trước áp lực vận tải ngày một lớn, tư duy quản lý hạ tầng đang chuyển biến sâu sắc: Từ phương thức bảo trì thủ công, sửa chữa bị động sang mô hình điều hành thông minh dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI), coi đây là lời giải trực tiếp để kéo giảm chi phí logistics quốc gia.

"Một đồng phòng ngừa tiết kiệm sáu đồng đại tu" 

Ứng dụng AI và dữ liệu lớn hiện đại hóa hạ tầng giao thông - Ảnh 1.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam trình bày tham luận tại sự kiện. Ảnh: Bộ Xây dựng

Trình bày tham luận tại Hội nghị khoa học công nghệ ngành Xây dựng, ông Nguyễn Mạnh Thắng, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam đã chia sẻ kinh nghiệm đột phá từ việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác tài sản đường bộ. Hiện nay, công tác thu thập dữ liệu mặt đường đã được tự động hóa bằng dàn xe khảo sát chuyên dụng tốc độ cao trang bị máy quét laser và camera 360 độ, cho phép đo chính xác chỉ số độ gồ ghề quốc tế (IRI) và độ sâu hằn lún vệt bánh xe ở vận tốc xe chạy thực tế mà không cần phong tỏa làn đường.

Đặc biệt, hệ thống AI được đưa vào phân tích xu hướng suy thoái kết cấu mặt đường theo chuỗi thời gian, từ đó đưa ra cảnh báo bảo dưỡng phòng ngừa trước khi phát sinh hư hỏng kết cấu móng. Ông Nguyễn Mạnh Thắng nhấn mạnh một luận điểm kinh tế quan trọng: "Thực tiễn quản lý đã chứng minh, một đồng chi cho bảo dưỡng phòng ngừa đúng thời điểm dựa trên dữ liệu số sẽ giúp tiết kiệm từ 4 đến 6 đồng chi phí đại tu khắc phục hư hỏng móng đường sau này".

Ứng dụng AI và dữ liệu lớn hiện đại hóa hạ tầng giao thông - Ảnh 2.

Gian trưng bày của công ty cổ phần hệ thống công nghệ ETC tại Triển lãm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành Xây dựng năm 2026. Ảnh: Bộ Xây dựng

Bên cạnh bảo trì, công tác thu phí tự động không dừng (ETC) tại Việt Nam đã đạt tỷ lệ kỷ lục với trên 96% phương tiện dán thẻ. Tính từ đầu tháng 3 đến hết tháng 10/2026, hệ thống ETC tại 15 đoạn tuyến cao tốc Bắc – Nam đầu tư công đã xử lý an toàn hơn 37,5 triệu lượt xe, thu nộp ngân sách nhà nước 3.507 tỷ đồng. Song song với đó, hệ thống cân động tốc độ cao kết hợp camera AI nhận diện biển số hoạt động 24/7 đã giúp phát hiện vi phạm và phục vụ phạt nguội tự động, giúp kéo giảm tới hơn 85% tình trạng xe quá tải – nguyên nhân chính gây phá hủy kết cấu đường bộ theo hàm lũy thừa bậc bốn của tải trọng trục.

Từ kết quả này, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn xây dựng Trung tâm Quản lý hệ thống giao thông thông minh (ITS) cấp quốc gia, hướng tới mục tiêu hoàn thành 5.000 km cao tốc thông minh vào năm 2030.

Sáng kiến công nghệ: Biến xe buýt thành "người tuần đường số" 

Sức sống của chuyển đổi số hạ tầng còn thể hiện qua những giải pháp công nghệ sáng tạo do các kỹ sư trong nước phát triển. Tham luận của nhóm tác giả thuộc Tổng Công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions) đã mang tới giải pháp Video Telematics độc đáo: Biến xe buýt và phương tiện công cộng thành "người tuần đường số".

Bằng việc tích hợp cụm camera thông minh và thiết bị AI xử lý tại biên (Edge-AI) lên các tuyến xe buýt chạy lộ trình cố định hàng ngày, hệ thống tự động quét mặt đường, phát hiện ổ gà, nứt vỡ hoặc biển báo hư hỏng. Thử nghiệm thực tế trên tuyến đường Tam Trinh (Hà Nội) cho thấy mô hình đạt độ chính xác phát hiện ổ gà tới 85% và nhận dạng biển báo đạt 90,6%, với sai số định vị vị trí hư hỏng chỉ 1,6 m.

Bảng tính so sánh kinh tế chỉ ra rằng, chi phí duy trì hệ thống giám sát tự động bằng AI trên 1.947 km đường đô thị Hà Nội chỉ tốn khoảng 1,18 tỷ đồng/năm, tương đương 12% chi phí tuần đường thủ công truyền thống. Trên hệ thống quốc lộ, tỷ lệ chi phí này chỉ chiếm khoảng 5%. Công nghệ giúp lực lượng tuần đường giảm bớt việc đi tuần tra thụ động để tập trung trực tiếp vào khâu sửa chữa, khắc phục sự cố.

Cùng với đường bộ, công nghệ máy bay không người lái (UAV) kết hợp AI xử lý ảnh do nhóm nghiên cứu AIA Lab (Trường Đại học Giao thông vận tải) triển khai tại cầu Đông Trù, Cầu Giấy và Vành đai 2 đã chứng minh khả năng phát hiện các vết nứt bê tông siêu nhỏ chỉ 0,4 mm. Kết quả thực tế cho thấy giải pháp UAV-AI giúp giảm 75% thời gian và tiết kiệm hơn 68% chi phí so với phương án dựng dàn giáo kiểm tra thông thường, đồng thời bảo đảm an toàn tuyệt đối cho kỹ sư kiểm định.

Hội tụ sức mạnh trên bầu trời và luồng hàng hải 

Không chỉ ở mạng lưới đường bộ, chuyển đổi số vận hành đang lan tỏa mạnh mẽ sang các chuyên ngành hàng không, hàng hải và đăng kiểm.

Ứng dụng AI và dữ liệu lớn hiện đại hóa hạ tầng giao thông - Ảnh 3.

Ông Hồ Sỹ Tùng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam trình bày tại sự kiện. Ảnh: Bộ Xây dựng

Tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), công nghệ số được áp dụng trực tiếp vào nhiệm vụ bảo đảm an toàn bay. VATM đã hoàn thiện Hệ thống quản lý rủi ro mệt mỏi (FRMS) theo chuẩn ICAO, phát triển ứng dụng "VATM Roster" phân tích dữ liệu ca trực tại 23 cơ sở điều hành bay trên toàn quốc. Công nghệ mô phỏng điều hành không lưu 3D và các thuật toán tính toán bố trí trạm radar/MLAT giúp nâng cao độ chính xác giám sát tàu bay, bảo đảm vùng trời thông suốt.

Ở lĩnh vực kinh tế biển, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) đã đưa kiến trúc Hồ dữ liệu lớn (Data Lakehouse) vào vận hành, số hóa 85% quy trình tại các cảng biển. Việc triển khai hệ thống cảng điện tử (Smart Gate) và giao nhận hàng không giấy tờ đã rút ngắn đáng kể thời gian xe chở container nằm chờ tại cổng cảng và giảm thời gian quay vòng của tàu quốc tế. Đi đôi với đó, đề tài của Trường Đại học Hàng hải Việt Nam ứng dụng AI xử lý dữ liệu Radar/AIS giúp tự động điều khiển tàu thủy tránh va trên các luồng hàng hải đông đúc.

Ứng dụng AI và dữ liệu lớn hiện đại hóa hạ tầng giao thông - Ảnh 4.

Cục Đăng kiểm Việt Nam ứng dụng hệ thống băng thử tự động chuẩn quốc tế STARS kết hợp camera AI nhận diện khuôn mặt và biển số. Ảnh: Bộ Xây dựng

Đối với công tác kiểm định phương tiện, Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng đang ứng dụng hệ thống băng thử tự động chuẩn quốc tế STARS kết hợp camera AI nhận diện khuôn mặt và biển số, ngăn chặn hoàn toàn gian lận trong thử nghiệm khí thải và kiểm soát an toàn kỹ thuật phương tiện.

Cuộc cách mạng ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong khai thác, bảo trì hạ tầng giao thông đang từng bước hình thành một hệ thống vận hành tuần hoàn, thống nhất. Khi dữ liệu của đường bộ, luồng tàu và bầu trời được kết nối liền mạch, chi phí logistics quốc gia sẽ được kéo giảm đáng kể, khơi thông mạch máu giao thương và tiếp thêm xung lực mạnh mẽ cho cỗ xe kinh tế Việt Nam.

Tin liên quan

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.