Văn hóa đọc tại TP Hồ Chí Minh: Từ không gian sách đến đô thị tri thức

Tuy nhiên, tại TP Hồ Chí Minh, việc đọc sách vẫn được duy trì và từng bước gắn với đời sống đô thị. Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy văn hoá đọc, từ xây dựng không gian, tổ chức sự kiện, phát triển hệ sinh thái xuất bản đến ứng dụng công nghệ.

Xây dựng nền tảng văn hóa đọc

Một trong những bước đi mang tính đột phá của TP Hồ Chí Minh là tạo dựng các không gian đọc mở, tiêu biểu là sự xuất hiện của Đường sách Nguyễn Văn Bình vào năm 2016. Với cách làm này việc đoc sách không còn bó hẹp trong thư viện hay nhà trường mà được mở rộng ra không gian đô thị để người dân có thể tiếp cận một cách tự nhiên. Người đi ngang có thể dừng lại xem sách, tham gia một buổi giao lưu hoặc đơn giản là quan sát người khác đọc. Việc đọc, vì thế không còn là hành vi cá nhân khép kín mà trở thành một hoạt động có tính xã hội, có sự hiện diện và lan tỏa. Những hoạt động như ra mắt sách, tọa đàm hay ký tặng giúp rút ngắn khoảng cách giữa người viết và người đọc. Thay vì tiếp nhận sách một cách thụ động, độc giả có cơ hội trao đổi trực tiếp, đặt câu hỏi, từ đó hình thành sự gắn bó sâu hơn với nội dung tri thức. Thực tế cho thấy trong 10 năm hoạt động, Đường sách Nguyễn Văn Bình đã đưa khoảng 6,7 triệu cuốn sách đến tay bạn đọc.

Vói những kết quả tích cực, TP Hồ Chí Minh tiếp tục nhân rộng mô hình này với Đường sách Thủ Đức, Đường sách Nguyễn Đổng Chi và duy trì các không gian văn hóa đọc tại các nhà văn hóa, khu dân cư. Trong kế hoạch phát triển giai đoạn 2026 - 2030, thành phố đang tiếp tục khảo sát để mở đường sách tại các khu vực hành chính mới nhằm đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận sách một cách thuận tiện nhất.

Bên cạnh đó, các sự kiện như Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) hay Lễ hội Đường sách Tết thu hút sự quan tâm rất lớn của công chúng. Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ vửa qua đã đón gần 1 triệu lượt khách tham quan mua sắm.

Hiện tại, Thành phố đang chuẩn bị cho Lễ khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 với rất nhiều thử nghiệm mới như: "thư viện người", sân khấu hoá tác phẩm văn học, tổ chức Lễ hội sách khuyến đọc tại khu chung cư, sách cho người khiếm thị… Các hoạt động được tổ chức phong phú đa dạng trải dài từ Đường sách Nguyễn Văn Bình (phường Sài Gòn) đến Thư viện Bình Dương (phường Phú Lợi), Bảo tàng Bà Rịa- Vũng Tàu (phường Bà Rịa) và đặc khu Côn Đảo.

Hướng tới mục tiêu đô thị tri thức

Song song với việc mở rộng các không gian sách, TP Hồ Chí Minh dần chú ý nhiều hơn đến cách người dân tiếp cận và sử dụng tri thức. Để dạt được điều đó, hệ thống thư viện được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.

Thư viện Khoa học Tổng hợp đã được làm mới với các khu đọc mở như S.Hub, S.Hub Kids. Không gian ở đây linh hoạt, gần gũi, phù hợp với giới trẻ. Người đọc có thể học nhóm, làm việc cá nhân hoặc tham gia các hoạt động sáng tạo. Cùng với đó, mô hình thư viện lưu động giúp đưa sách đến các khu vực ngoại thành, nơi điều kiện tiếp cận còn hạn chế. Những chuyến xe mang theo hàng nghìn đầu sách đến trường học, khu công nghiệp, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm dân cư. Thành phố cũng đẩy mạnh phát triển thư viện điện tử, sách nói và các nền tảng đọc trực tuyến. Người dân có thể đọc sách trên thiết bị di động, nghe sách trong lúc di chuyển hoặc tham gia các câu lạc bộ đọc sách online.

TP Hồ Chí Minh xác định phát triển văn hoá đọc là nhiệm vụ trọng tâm của ngành văn hoá và giáo dục, gắn với mục tiêu xây dựng xã hội học tập suốt đời. Ngay từ đầu, việc khuyến đọc đã được đặt trong một chiến lược dài hạn, hướng đến phát triển con người.

Từ cách tiếp cận này, các chương trình thúc đẩy văn hoá đọc được triển khai theo hướng toàn diện hơn. Các chính sách hỗ trợ ngành xuất bản và khuyến khích sáng tác văn học nghệ thuật đang được triển khai mạnh mẽ nhằm tạo ra nguồn nội dung chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của độc giả trong kỷ nguyên số. Việc gia tăng đầu sách và tổ chức sự kiện đi cùng với mục tiêu hình thành thói quen, nhu cầu và kỹ năng đọc trong cộng đồng. Khi việc đọc gắn với nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực, nó trở thành một yếu tố nền tảng cho sự phát triển bền vững của thành phố.

Trao đổi về định hướng này, ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao TP Hồ Chí Minh - cho biết, Sở đang xây dựng chiến lược phát triển văn hoá đọc theo hướng bền vững, với mục tiêu hình thành một thế hệ độc giả mới - những người thực sự yêu sách và xem việc đọc là nhu cầu tự thân.