Vùng Vịnh đối mặt tổn thất hàng trăm tỷ USD do xung đột Mỹ - Iran

Theo báo cáo mới của công ty Allianz Trade, tổng thiệt hại kinh tế của các quốc gia Vùng Vịnh do xung đột Iran có thể lên tới 790 tỷ USD vào năm 2030, đặt các nền kinh tế trong khu vực trước sức ép lớn về tài chính, đầu tư và điều chỉnh chiến lược phát triển. Cụ thể, báo cáo của công ty bảo hiểm tín dụng thương mại Allianz Trade cho thấy cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng đối với cơ sở hạ tầng mà còn có nguy cơ làm suy giảm triển vọng tăng trưởng dài hạn của các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Báo cáo đánh giá tác động đối với 6 thành viên GCC, gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman. Đáng chú ý, mức thiệt hại vật chất hơn 200 tỷ USD được ghi nhận đến nay mới phản ánh một phần tác động của chiến sự. Những gián đoạn trong hoạt động năng lượng, vận tải, du lịch và đầu tư có thể khiến tổng tổn thất kinh tế tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Hạ tầng năng lượng chịu thiệt hại nặng nề

Cuộc xung đột bùng phát từ ngày 28/2/2026 sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Đáp trả, Tehran áp đặt các biện pháp hạn chế hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những quốc gia láng giềng có quan hệ đồng minh với Washington, đặc biệt là các nước Vùng Vịnh.

Các mục tiêu bị ảnh hưởng bao gồm căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực và nhiều công trình dân sự, như sân bay, cảng biển, cơ sở năng lượng và các địa điểm quan trọng khác. Tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp từ tháng 7, khi lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, tham gia xung đột.

Lực lượng Houthi đã thường xuyên tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia, trong đó có sân bay tại Riyadh và các cơ sở thuộc ngành dầu khí. Hoạt động của Houthi cũng làm gia tăng những hạn chế đối với vận tải biển qua eo biển Bab al-Mandab, tuyến hàng hải quan trọng nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.

Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế Vùng Vịnh phải đối mặt đồng thời với thiệt hại trực tiếp do chiến sự và sự gián đoạn của những tuyến vận tải chiến lược phục vụ xuất khẩu năng lượng, giao thương quốc tế. Theo Allianz Trade, tổng thiệt hại vật chất trên toàn khu vực đã vượt 200 tỷ USD, tập trung chủ yếu tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Lĩnh vực chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng

Báo cáo của Allianz Trade còn cho biết hơn 80 cơ sở năng lượng đã bị tấn công trong thời gian diễn ra xung đột, phần lớn nằm tại Kuwait, Qatar và Bahrain. Khoảng 1/3 số cơ sở này bị hư hại nghiêm trọng. Những tổn thất đối với hạ tầng năng lượng có ý nghĩa đặc biệt lớn đối với các quốc gia Vùng Vịnh, nơi dầu mỏ và khí đốt giữ vai trò quan trọng trong hoạt động xuất khẩu, thu ngân sách và đầu tư.

Bên cạnh thiệt hại tại các công trình sản xuất và vận chuyển năng lượng, xung đột còn ảnh hưởng đến những ngành kinh tế khác, đặc biệt là du lịch và bất động sản. Theo Allianz Trade, hai lĩnh vực này được dự báo sẽ tăng trưởng chậm hơn trong những năm tới. Tác động của chiến sự vì vậy không chỉ giới hạn ở những tài sản bị phá hủy, mà còn thể hiện qua sự suy giảm hoạt động kinh tế và triển vọng phát triển của khu vực.

Trong nhiều năm qua, các quốc gia Vùng Vịnh đã triển khai những chương trình đầu tư quy mô lớn nhằm đa dạng hóa nền kinh tế, giảm dần sự phụ thuộc vào dầu mỏ và phát triển các lĩnh vực dịch vụ, du lịch, bất động sản. Tuy nhiên, những thiệt hại và rủi ro phát sinh từ xung đột đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh các kế hoạch đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Trong đó, Saudi Arabia, nền kinh tế lớn trong khu vực và là một trong những quốc gia sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới, cũng chịu tác động đáng kể. Theo dự báo được dẫn từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP của Saudi Arabia có thể giảm 3,3% trong năm 2026, thấp hơn 5 điểm phần trăm so với dự báo mà tổ chức này đưa ra hồi tháng 7.

Tuy nhiên, diễn biến trong ngành năng lượng cho thấy tác động của xung đột không hoàn toàn đồng nhất giữa các doanh nghiệp và lĩnh vực. Đầu tháng 11, tập đoàn dầu khí Saudi Aramco công bố lợi nhuận ròng quý III tăng 34,6% so với cùng kỳ. Mức tăng này diễn ra trong bối cảnh các hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz góp phần đẩy giá dầu lên cao. Diễn biến này cho thấy ngay cả khi hoạt động sản xuất, vận chuyển và đầu tư chịu sức ép từ chiến sự, biến động giá năng lượng vẫn có thể mang lại kết quả kinh doanh thuận lợi cho một số doanh nghiệp dầu khí. Dù vậy, lợi nhuận tăng tại một doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc những tổn thất đối với toàn bộ nền kinh tế đã được bù đắp.

Nguy cơ tổn thất 790 tỷ USD đến năm 2030

Allianz Trade dự báo tổng tổn thất kinh tế mà 6 quốc gia GCC phải gánh chịu có thể lên tới 790 tỷ USD vào năm 2030, tương đương mức thiếu hụt lũy kế 5,9% GDP so với xu hướng tăng trưởng được dự báo trước chiến tranh. Đây là con số phản ánh phần sản lượng kinh tế bị mất trong giai đoạn 2026-2030, được tính bằng chênh lệch giữa quy mô nền kinh tế theo kịch bản tăng trưởng trước xung đột và quy mô dự kiến trong điều kiện chịu tác động của chiến sự. Do đó, khoản 790 tỷ USD không phải toàn bộ là thiệt hại vật chất trực tiếp hoặc số tiền các chính phủ phải chi trả ngay, mà là ước tính tổng phần sản lượng kinh tế không đạt được trong nhiều năm. Cách tính này cho thấy tác động của chiến tranh có thể tiếp tục kéo dài ngay cả khi những tổn thất trực tiếp đối với cơ sở hạ tầng đã được xác định.

Trước tình hình hiện tại, các chính phủ Vùng Vịnh dự kiến phải tăng chi tiêu trong nước để khắc phục thiệt hại, duy trì hoạt động kinh tế và củng cố năng lực bảo đảm an ninh. Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự dịch chuyển ưu tiên ngân sách khỏi các siêu dự án phát triển, hướng nhiều hơn tới những chương trình nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế và bảo đảm an ninh.

Báo cáo nhận định chiến tranh đang thúc đẩy nhu cầu tăng đầu tư nội địa, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu và quốc phòng. Theo dự báo, tổng chi tiêu dành cho hạ tầng trong nước và quốc phòng của các nước GCC có thể đạt khoảng 380-400 tỷ USD trong giai đoạn đến năm 2030. Mức chi này đồng thời có thể tạo ra cơ hội đầu tư trị giá khoảng 160 tỷ USD cho các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài.

Tuy nhiên, việc gia tăng chi tiêu trong bối cảnh nền kinh tế chịu tổn thất cũng có nguy cơ làm gia tăng áp lực đối với ngân sách và nợ công. Allianz Trade cảnh báo nợ công tại các quốc gia Vùng Vịnh có thể tăng mạnh trong những năm tới, khi các chính phủ phải cân đối giữa nhu cầu phục hồi, đầu tư phát triển và chi tiêu an ninh.

Một yếu tố khác được báo cáo đề cập là khả năng điều chỉnh dòng vốn từ các quỹ đầu tư quốc gia. Theo ước tính, thặng dư đối ngoại của khu vực có thể giảm một nửa so với xu hướng trước chiến tranh. Để bù đắp một phần tác động, các quốc gia Vùng Vịnh được dự báo sẽ chuyển thêm vốn từ các quỹ đầu tư quốc gia về phục vụ các dự án trong nước. Allianz Trade ước tính lượng vốn bổ sung dành cho đầu tư nội địa từ nguồn này có thể đạt khoảng 120 tỷ USD đến năm 2030, đồng nghĩa với việc giảm tương ứng nguồn lực dành cho một số hoạt động đầu tư quốc tế.

Sự điều chỉnh này phản ánh nhu cầu tập trung nguồn lực tài chính vào những ưu tiên cấp thiết trong nước, đặc biệt là phục hồi cơ sở hạ tầng và tăng cường khả năng ứng phó với các rủi ro. Nhưng quá trình chuyển hướng đầu tư sẽ đặt ra bài toán cân đối giữa nhu cầu ngắn hạn và các mục tiêu phát triển dài hạn.

Đối với những quốc gia đang triển khai các chương trình đa dạng hóa nền kinh tế, việc phân bổ thêm ngân sách cho an ninh và phục hồi có thể làm thay đổi tiến độ hoặc quy mô của những kế hoạch đầu tư đã được xây dựng trước chiến tranh. Trong khi đó, triển vọng tăng trưởng của các ngành ngoài năng lượng, đặc biệt là du lịch và bất động sản, tiếp tục chịu ảnh hưởng từ môi trường an ninh và điều kiện kinh doanh trong khu vực.

Các số liệu của Allianz Trade cho thấy thiệt hại do xung đột Mỹ - Iran không chỉ được đo bằng giá trị những công trình bị phá hủy, mà còn bằng phần tăng trưởng kinh tế có nguy cơ không đạt được trong nhiều năm. Với hơn 200 tỷ USD thiệt hại vật chất đã được ước tính và tổng tổn thất kinh tế có thể lên tới 790 tỷ USD vào năm 2030, các quốc gia Vùng Vịnh đang đối mặt với yêu cầu đồng thời khắc phục hậu quả chiến sự, bảo đảm ổn định tài chính và duy trì những mục tiêu phát triển dài hạn. Dù mức độ tác động thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến xung đột và khả năng phục hồi của từng nền kinh tế, những số liệu từ các báo cáo cho thấy sức ép tài chính và đầu tư đối với khu vực có thể tiếp tục kéo dài trong những năm tới.