Xây dựng hồ sơ trình UNESCO về danh nhân Lý Công Uẩn: Những giá trị mang tính thời đại

Hội thảo do Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam tổ chức, với sự tham gia của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Đây là hoạt động nằm trong quá trình nghiên cứu, chuẩn bị hồ sơ trình UNESCO liên quan đến danh nhân Lý Công Uẩn và dấu ấn lịch sử, văn hóa gắn với thời kỳ ông trị vì. Theo đó, hôi thảo tập trung làm rõ những đóng góp của Lý Công Uẩn đối với lịch sử dân tộc, đồng thời tiếp cận di sản của ông từ góc nhìn văn hóa, quản trị quốc gia và những giá trị có ý nghĩa trong xã hội đương đại.

Từ quyết định dời đô đến bước ngoặt lịch sử

Báo cáo đề dẫn hội thảo của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhấn mạnh: Lý Công Uẩn (974-1028), vị vua sáng lập vương triều Lý, là nhân vật có vai trò đặc biệt trong tiến trình lịch sử Việt Nam. Một trong những dấu ấn lớn nhất của ông là quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La năm 1010, mở ra một giai đoạn phát triển mới của quốc gia Đại Việt.

Tiếp đó, các tham luận tại hội thảo cũng chỉ rõ, quyết định dời đô không chỉ đơn thuần là sự thay đổi địa điểm đặt kinh đô, mà thể hiện tầm nhìn chiến lược của một nhà lãnh đạo trong việc lựa chọn không gian phát triển lâu dài cho đất nước.

Chiếu dời đô cho thấy cách Lý Công Uẩn nhìn nhận mối quan hệ giữa vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên với sự phát triển của quốc gia. Việc lựa chọn Đại La - vùng đất có vị trí thuận lợi về giao thông, cư trú và phát triển kinh tế - đã tạo tiền đề để Thăng Long trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của đất nước trong nhiều thế kỷ.

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng, từ quyết định dời đô có thể nhìn thấy tư duy quản trị quốc gia của Lý Công Uẩn: lựa chọn không gian phát triển không chỉ dựa trên yêu cầu trước mắt mà hướng tới lợi ích lâu dài của quốc gia, cộng đồng.

Những giá trị vượt thời gian

Một nội dung được nhiều tham luận tập trung phân tích là tư tưởng quản trị nhân văn và những giá trị nổi bật trong di sản của Lý Công Uẩn.

Theo các nghiên cứu được trình bày, trong tư tưởng của Lý Công Uẩn nổi bật quan niệm thuận thiên, thuận lòng người; đồng thời chú trọng xây dựng một nhà nước có pháp trị nhưng không tách rời đạo lý, chính sách an dân và giáo dục.

Các chính sách được nhắc đến tại hội thảo cho thấy sự quan tâm tới việc xây dựng xã hội ổn định, khoan hòa, trọng dụng nhân tài, chăm lo đời sống nhân dân và phát huy vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội đương thời.

Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu không chỉ tiếp cận Lý Công Uẩn từ góc độ một vị vua, mà còn đặt ông trong tiến trình hình thành tư tưởng quản trị quốc gia của Việt Nam. Từ đó, những giá trị như coi trọng con người, đề cao sự đồng thuận xã hội, sử dụng nhân tài và hướng tới sự phát triển bền vững được xem xét như những vấn đề có thể tiếp tục nghiên cứu trong bối cảnh hiện nay.

Lý Công Uẩn trong không gian văn hóa Thăng Long

Một hướng tiếp cận khác của hội thảo là đặt di sản Lý Công Uẩn trong dòng chảy văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Hơn một thiên niên kỷ sau quyết định dời đô, Thăng Long tiếp tục là một trung tâm quan trọng của đất nước. Theo các nhà nghiên cứu, việc nghiên cứu Lý Công Uẩn vì thế không chỉ nhằm tái hiện một nhân vật lịch sử mà còn góp phần lý giải quá trình hình thành và phát triển của không gian văn hóa Thăng Long.

Các tham luận đề cập nhiều phương diện như sử liệu, văn bản Hán Nôm, mỹ thuật, di tích, tín ngưỡng, truyền thuyết, tác phẩm văn học nghệ thuật và ký ức cộng đồng. Đây là những nguồn tư liệu giúp nhận diện cách hình ảnh Lý Công Uẩn được lưu giữ, diễn giải và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Đặc biệt, việc nghiên cứu các dấu tích liên quan đến Lý Công Uẩn tại Bắc Ninh, Ninh Bình và Hà Nội được xem là cơ sở để kết nối các địa danh, di sản và không gian văn hóa trong một chỉnh thể lịch sử.

Từ đó, di sản Lý Công Uẩn được nhìn nhận không chỉ trong phạm vi một triều đại hay một địa phương, mà trong mối liên hệ với tiến trình hình thành quốc gia và bản sắc văn hóa Việt Nam.

Cơ sở khoa học cho hồ sơ UNESCO

Hội thảo cũng đặt trọng tâm vào việc bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng hồ sơ đề cử liên quan đến danh nhân Lý Công Uẩn.

Với 65 tham luận, các nhà khoa học tiếp cận nhân vật lịch sử này từ nhiều ngành như sử học, Hán Nôm, văn học, văn hóa học, mỹ thuật, địa lý, khảo cổ học, bảo tồn di sản và công nghệ số.

Các tham luận được chia thành ba nhóm lớn: làm rõ dấu ấn lịch sử, văn hóa và ảnh hưởng của Lý Công Uẩn; nghiên cứu tư tưởng quản trị nhân văn và giá trị thời đại; bảo tồn, phát huy di sản trong bối cảnh đương đại và kết nối di sản với giáo dục, du lịch văn hóa.

Từ những kết quả nghiên cứu, Ban Tổ chức đề nghị tiếp tục tập trung làm rõ hệ thống tư liệu, nguồn gốc và niên đại; xác định những nội dung đã có đầy đủ bằng chứng cũng như những vấn đề còn có cách lý giải khác nhau cần tiếp tục nghiên cứu.

Bên cạnh đó là yêu cầu xây dựng hệ thống tư liệu khoa học, có khả năng kiểm chứng và phục vụ việc hoàn thiện hồ sơ; đồng thời tăng cường số hóa tư liệu và ứng dụng công nghệ để bảo tồn, phát huy di sản.

Để di sản trở thành nguồn lực hôm nay

Một trong những vấn đề được đặt ra xuyên suốt hội thảo là làm thế nào để những giá trị lịch sử không chỉ dừng lại ở việc tưởng niệm hay nghiên cứu, mà tiếp tục được chuyển hóa thành nguồn lực văn hóa trong đời sống đương đại.

Các đại biểu đề cập việc tăng cường giáo dục lịch sử, đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ; phát huy giá trị di tích, tư liệu và các không gian văn hóa gắn với Lý Công Uẩn; đồng thời kết nối nghiên cứu di sản với phát triển du lịch văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng đóng vai trò quan trọng, việc số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, giới thiệu di sản cũng được xác định là hướng đi cần được chú trọng.

Theo Ban Tổ chức, kết quả hội thảo sẽ được tiếp tục chọn lọc, biên tập, dịch và công bố, làm cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo và phục vụ quá trình hoàn thiện hồ sơ đề cử. Các kiến nghị được đưa ra tại hội thảo cũng sẽ được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình xây dựng hồ sơ và phát huy giá trị di sản.