Bức tranh tăng trưởng và những "điểm nghẽn" từ vùng nguyên liệu
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ, lĩnh vực rau quả hiện lên như một "mũi tên xanh" dẫn đầu đoàn quân xuất khẩu năm 2026. Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản ngày 08/5/2026, sự kết hợp giữa tinh thần bứt phá của các hiệp hội ngành hàng và các giải pháp khơi thông dòng chảy tài chính – hải quan đã phác họa một lộ trình hiện thực hóa con số 10 tỷ USD cho riêng ngành rau quả.
Ngành rau quả Việt Nam đã khởi đầu năm 2026 với những tín hiệu hết sức lạc quan khi kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đầu năm đạt gần 2,06 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng 22% so với cùng kỳ năm 2025. Thị trường Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế "tỷ dân" khi chiếm hơn 50% thị phần, tương đương hơn 1 tỷ USD, nhờ cú hích từ các Nghị định thư về bưởi và chanh. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đình Tùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), để chạm đến cột mốc 10 tỷ USD trong năm nay, ngành đang phải đối mặt với những "điểm nghẽn" nội tại vô cùng lớn.
Áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở việc chuẩn hóa chất lượng và quản lý mã số vùng trồng. Thực tế cho thấy, tình trạng vi phạm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói vẫn xảy ra, gây rủi ro bị đình chỉ xuất khẩu tại các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Trung Quốc. Bên cạnh đó, năng lực chế biến sâu vẫn còn mờ nhạt khi có tới hơn 70% sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng tươi, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng và dễ bị tổn thương bởi biến động logistics. Chi phí vận tải hiện đang cao gấp 2-3 lần so với giai đoạn trước, cộng với sự thiếu hụt chuỗi cung ứng lạnh, đang là rào cản trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt.
"Bàn đạp" từ chính sách tài chính và Hải quan thông minh
Để hóa giải áp lực cho doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận khẳng định ngành Tài chính đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tạo điều kiện thông quan nhanh nhất và hỗ trợ tối đa về chi phí. Hiện tại, cơ quan Hải quan đã thực hiện số hóa 100% hồ sơ, đảm bảo thủ tục điện tử hoàn toàn cho hàng nông lâm thủy sản. Đặc biệt, đối với các mặt hàng có đặc tính nhanh hỏng như rau quả, ngành Hải quan cam kết thông quan nhanh trong ngày, kể cả ngoài giờ hành chính hay ngày lễ, nhằm bảo đảm uy tín và chất lượng hàng hóa tại điểm đến.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận.
Về lộ trình dài hạn, Thứ trưởng cho biết Bộ Tài chính đang đẩy mạnh xây dựng mô hình "Hải quan thông minh" ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn để chia sẻ thông tin liên ngành, phục vụ truy xuất nguồn gốc một cách minh bạch nhất. Đáng chú ý, từ đầu năm 2026, Chính phủ đã nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 1 tỷ đồng/năm cho hộ kinh doanh, đồng thời tiếp tục áp dụng mức thuế GTGT ưu đãi 5% cho nông sản chưa qua chế biến để giảm áp lực chi phí đầu vào. Để đảm bảo sự công bằng và chống gian lận, quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên đang được quyết liệt triển khai, hướng tới mục tiêu hiện đại hóa nền hành chính và minh bạch hóa dòng tiền trong chuỗi cung ứng nông sản.
Liên kết "5 nhà" và hạ tầng Logistics: Chìa khóa bền vững
Việc hóa giải sức ép chuẩn hóa không chỉ nằm ở khâu thủ tục mà còn phải giải quyết từ gốc rễ hạ tầng. Hiệp hội VLA đã đề xuất xây dựng các Công viên Logistics Nông nghiệp (Agro Logistics Park) quy mô lớn tại phía Nam để kéo giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ 25% xuống còn 8%. Đây là bước đi đồng bộ giúp nông dân và doanh nghiệp rau quả thoát khỏi cái bẫy xuất khẩu thô, tiến tới chế biến sâu và nông nghiệp tuần hoàn để thích ứng với các cơ chế xanh như CBAM của EU.
Vinafruit kiến nghị Chính phủ cần có chính sách khuyến khích các tập đoàn đầu tư mạnh vào nhà máy chế biến ngay tại vùng nguyên liệu tập trung, đồng thời củng cố mô hình liên kết "Nhà nước - Nhà nông - Doanh nghiệp - Nhà khoa học - Nhà băng". Sự đồng hành của ngành tài chính trong việc cắt giảm hơn 40% thủ tục hành chính và tiết giảm hàng ngàn tỷ đồng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp chính là nguồn động lực quan trọng để các bên tự tin đầu tư vào chất lượng vùng trồng.
Ông Nguyễn Đình Tùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit).
Kết luận hội nghị, thông điệp về sự "Chủ động - Trách nhiệm - Đoàn kết" một lần nữa được nhấn mạnh. Khi mã số vùng trồng được quản lý chặt chẽ bằng dữ liệu số, kết hợp với hạ tầng logistics hiện đại và sự hỗ trợ tài khóa quyết liệt, mục tiêu 10 tỷ USD của ngành rau quả sẽ không chỉ là con số định lượng, mà là minh chứng cho sự trưởng thành về chất của nông sản Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu năm 2026.
Bình luận (0)