40 loài động vật di cư được Liên hợp quốc bổ sung vào danh sách bảo vệ quốc tế

Quyết định được xem là bước tiến mới trong nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học xuyên biên giới, trong bối cảnh nhiều loài di cư đang đối mặt sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, mất sinh cảnh và khai thác quá mức.

Theo Công ước về Bảo tồn các loài động vật hoang dã di cư (CMS), các loài được đưa vào danh sách lần này sẽ được hưởng các mức độ bảo vệ khác nhau, từ tăng cường hợp tác quốc tế đến áp dụng các biện pháp nghiêm ngặt nhằm ngăn nguy cơ tuyệt chủng. Tổng Thư ký điều hành CMS Amy Fraenkel nhấn mạnh việc mở rộng danh sách cho thấy các quốc gia vẫn có thể hành động khi bằng chứng khoa học đã rõ ràng. Hội nghị lần thứ 15 các bên tham gia Công ước về Bảo tồn các loài động vật hoang dã di cư diễn ra tại Brazil với sự tham dự của hơn 130 quốc gia thành viên và Liên minh châu Âu.

Một trong những loài thu hút nhiều chú ý là cú tuyết - biểu tượng của vùng Bắc Cực, có phạm vi sinh sản chủ yếu tại khu vực quần đảo Bắc Cực của Canada nhưng thường di cư qua nhiều quốc gia khác. Loài chim này được đưa vào Phụ lục II của CMS, qua đó khuyến khích các nước phối hợp xây dựng kế hoạch hành động chung nhằm bảo vệ quần thể và theo dõi tốt hơn đường di cư. Các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu có thể đang ảnh hưởng tới quần thể chuột lemming - nguồn thức ăn chủ yếu của cú tuyết - qua đó tác động đến sự phân bố của loài này.

Trong khi đó, hai loài cá mập đầu búa được bổ sung vào Phụ lục I - mức bảo vệ nghiêm ngặt hơn, dành cho các loài có nguy cơ tuyệt chủng cao. Theo quy định, các nước thành viên có nghĩa vụ cấm việc săn bắt hoặc khai thác có chủ đích đối với những loài này. Giới chuyên gia cảnh báo cá mập đầu búa đang suy giảm mạnh do mắc lưới đánh bắt công nghiệp, bị khai thác làm vây cá và chịu tác động từ các hoạt động đánh bắt không bền vững.

Ngoài ra, danh sách bổ sung còn có rái cá khổng lồ, một số loài chim di cư, động vật có vú trên cạn và thủy sinh khác phân bố rộng tại Nam Mỹ và nhiều khu vực trên thế giới. Các nước tham gia hội nghị đánh giá việc tổ chức COP15 tại Brazil - gần vùng đất ngập nước Pantanal giàu đa dạng sinh học - đã góp phần thúc đẩy hợp tác khu vực và đưa ra các đề xuất bảo tồn cụ thể hơn.

Dù vậy, giới quan sát cho rằng thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. CMS lâu nay bị đánh giá là phụ thuộc nhiều vào cam kết tự nguyện của các quốc gia và còn hạn chế về nguồn lực tài chính. Bên cạnh đó, một số quốc gia có vai trò lớn trong các lĩnh vực nông nghiệp, đánh bắt và thương mại động vật hoang dã như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản hiện chưa tham gia công ước.

Mặc dù vậy, trong bối cảnh nhiều loài động vật di cư ngày càng bị chia cắt sinh cảnh và suy giảm số lượng, việc mở rộng danh sách bảo vệ không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là lời cảnh báo về nhu cầu cấp thiết phải tăng cường phối hợp quốc tế để bảo vệ các "lữ khách toàn cầu" của tự nhiên. Hội nghị tiếp theo của CMS dự kiến diễn ra vào năm 2029 tại Bonn, Đức, đúng dịp tròn 50 năm ngày công ước được ký kết.