70% người Việt dự kiến tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu

Nghỉ hưu đang dần không còn được nhìn nhận như một cột mốc đánh dấu sự "nghỉ ngơi" hoàn toàn. Với 70% người Việt dự kiến sẽ tiếp tục làm việc sau tuổi hưu, bức tranh hưu trí đang thay đổi mạnh mẽ bởi áp lực tài chính, trách nhiệm gia đình và mong muốn duy trì mục đích sống. Tuy nhiên, một nghịch lý đáng lo ngại là phần lớn người lao động vẫn đang bước vào giai đoạn này với một hành trang tài chính chưa sẵn sàng. 

Không còn là "dấu chấm hết" của sự nghiệp

Khái niệm về tuổi hưu tại Việt Nam đang trải qua một cuộc chuyển dịch lớn. Giai đoạn này không còn là một mốc thời gian cứng nhắc để khép lại sự nghiệp, mà đang trở thành một khoảng thời gian linh hoạt, phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh cá nhân.

Theo các báo cáo khảo sát mới đây về xu hướng hưu trí tại châu Á và Việt Nam do Sun Life châu Á thực hiện, có đến 70% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho biết họ dự kiến sẽ hoặc đã tiếp tục làm việc sau khi đến tuổi nghỉ hưu. Con số này phản ánh rõ nét sự thay đổi trong cách người Việt định nghĩa về nửa sau của cuộc đời. Thực tế, có tới 3/4 người được hỏi tin rằng nghỉ hưu nên là một lựa chọn cá nhân dựa trên mức độ sẵn sàng, thay vì bị ràng buộc bởi một độ tuổi cố định theo quy định. 

Tiếp tục lao động: Áp lực mưu sinh hay nhu cầu tâm lý?

Thay vì rút lui hoàn toàn khỏi thị trường lao động, việc duy trì công việc ở những năm tháng xế chiều đang trở thành một xu hướng phổ biến. Động lực đằng sau quyết định này là một bức tranh đa sắc, đan xen giữa nhu cầu tâm lý và áp lực thực tế.

Về mặt tâm lý và xã hội, công việc mang lại giá trị tinh thần to lớn cho người cao tuổi. Trong nhóm những người có kế hoạch tiếp tục làm việc, 52% cho biết họ mong muốn duy trì cảm giác có mục tiêu trong cuộc sống, 48% muốn giữ kết nối xã hội và 39% xem công việc là phương thức giúp duy trì sự minh mẫn, kích thích trí tuệ.

Dù vậy, không thể phủ nhận yếu tố tài chính vẫn là áp lực mang tính nền tảng. Có tới 60% những người tiếp tục (hoặc dự định tiếp tục) làm việc sau nghỉ hưu thừa nhận: Họ cần thêm thu nhập để trang trải chi phí sinh hoạt hằng ngày cũng như đảm bảo biên độ an toàn tài chính trong dài hạn.

Bài toán hưu trí phức tạp bởi chữ "Hiếu" và sức khỏe

Sức khỏe và cấu trúc gia đình truyền thống của người Việt đang tái định hình cách thức và thời điểm nghỉ hưu.

Về mặt sức khỏe, những cải thiện về y tế đang cho phép con người làm việc lâu hơn. 45% người tham gia khảo sát cho biết họ thay đổi quan điểm về nghỉ hưu nhờ sức khỏe thể chất tốt hơn kỳ vọng và 44% nhờ sức khỏe tinh thần được cải thiện. Ngược lại, sức khỏe sa sút vẫn là rủi ro chực chờ, buộc nhiều người phải rời khỏi thị trường lao động sớm hơn dự định, làm phá sản những kế hoạch hưu trí chưa đủ vững chắc.

Bên cạnh đó, văn hóa gắn kết gia đình Á Đông khiến trách nhiệm tài chính của người lớn tuổi không dừng lại khi họ nhận sổ hưu. Gần 9/10 người được khảo sát (89%) dự kiến vẫn sẽ tiếp tục hỗ trợ con cái hoặc người thân ngay cả khi đã nghỉ hưu. Gánh nặng "kép" này buộc nhiều người phải đưa ra những sự đánh đổi xót xa: 37% phải điều chỉnh giảm kỳ vọng về phong cách sống hưởng thụ tuổi già và 23% quyết định trì hoãn thời điểm nghỉ hưu để tiếp tục tích lũy.

Nghịch lý: Kỳ vọng cao nhưng bỏ ngỏ kế hoạch tài chính

Mặc dù người Việt đang hướng tới một cuộc sống hưu trí năng động, linh hoạt và nhiều kỳ vọng hơn, thực trạng chuẩn bị tài chính lại đang đi ngược với mong muốn đó.

Sự chủ quan được thể hiện rõ qua các con số: 14% người tham gia khảo sát hoàn toàn không lập kế hoạch nghỉ hưu, và 26% chỉ bắt đầu nghĩ đến việc này trong vòng hai năm trước khi chính thức rời khỏi công việc toàn thời gian. Việc "nước đến chân mới nhảy" dẫn đến hệ quả tất yếu là mức độ tự tin về tài chính ở mức rất thấp – chỉ 24% cảm thấy thực sự an tâm với kế hoạch hưu trí của mình.

Khoảng trống tài chính này càng trở nên nguy hiểm trong bối cảnh lạm phát và chi phí y tế, sinh hoạt ngày một leo thang. Thực tế phũ phàng đã được chứng minh qua lăng kính của những người đi trước: 21% những người đã nghỉ hưu cho biết chi tiêu hằng tháng của họ cao hơn nhiều so với dự tính ban đầu, và chỉ vỏn vẹn 9% cảm thấy cuộc sống hưu trí hiện tại đạt hoặc vượt mức kỳ vọng.

Trong bối cảnh tuổi thọ bình quân ngày càng tăng, sức khỏe được cải thiện và cấu trúc kinh tế - gia đình nhiều biến động, nghỉ hưu không còn là câu chuyện của riêng tuổi già. Để 70% những người chọn tiếp tục làm việc sau tuổi hưu làm việc vì "đam mê và ý nghĩa" thay vì "áp lực mưu sinh", việc xây dựng một kế hoạch nghỉ hưu sớm và toàn diện - bao gồm quỹ dự phòng tài chính, bảo vệ sức khỏe và vạch rõ mục tiêu sống - là điều kiện tiên quyết không thể bỏ qua.