AI thay đổi yêu cầu về nguồn nhân lực

AI trở thành tiêu chí tuyển dụng mới tại Hàn Quốc

Tại nhiều nền kinh tế châu Á, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng trở thành tiêu chí mới trong tuyển dụng và phát triển nghề nghiệp. Các doanh nghiệp ngày càng gia tăng nhu cầu nhân lực có khả năng sử dụng AI, trong khi người lao động cũng phải cố gắng thích ứng với thị trường việc làm đang có nhiều thay đổi.

Một ngày hội tuyển dụng của một tập đoàn lớn tại Hàn Quốc được tổ chức trong không khí như một sự kiện âm nhạc, với DJ, đồ uống và nhiều hoạt động tương tác. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất nằm ở cách doanh nghiệp đánh giá ứng viên.

Lần đầu tiên, AI được đưa thẳng vào quy trình đánh giá. Giấy bút gần như biến mất khỏi phòng thi. Thay vào đó là màn hình máy tính và các công cụ AI tạo sinh. Thí sinh không chỉ trả lời câu hỏi, mà còn phải chứng minh khả năng làm việc cùng AI thông qua việc xây dựng câu lệnh, xử lý thông tin và giải quyết các tình huống thực tế.

Ông Kim Ji Han - Đại diện Công ty Posco DX cho hay: "Kết quả sẽ rất khác biệt tùy thuộc vào cách bạn xây dựng câu lệnh. Bạn buộc phải kiểm tra và xác thực câu lệnh để có được kết quả chính xác".

Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi cách thức vận hành của doanh nghiệp, tiêu chuẩn tuyển dụng cũng nhanh chóng dịch chuyển. Nhiều tập đoàn lớn tại Hàn Quốc như Kia, Hyundai… đã đưa phần đánh giá năng lực AI trở thành một nội dung trọng tâm trong quy trình tuyển dụng năm nay. SK Hynix thậm chí còn đánh giá khả năng ứng dụng AI của ứng viên ngay từ vòng nộp thư xin việc.

Sự thay đổi chóng mặt này cũng đặt ra những thách thức mới đối với người lao động trẻ.

Anh Seo Dong Gyun - Người tìm việc chia sẻ: "Với sinh viên thuộc các khối ngành kinh tế và khoa học xã hội, việc lập trình hay xây dựng các công cụ AI là không hề dễ dàng. Khó nhất là phải chứng minh với nhà tuyển dụng mình đã ứng dụng AI hiệu quả như thế nào".

Theo chuyên trang việc làm JobKorea, số yêu cầu tuyển dụng các vị trí AI không trực tiếp liên quan đến phát triển phần mềm tại Hàn Quốc đã tăng 325% trong nửa đầu năm nay, cho thấy tín hiệu rõ ràng từ thị trường lao động: Biết sử dụng và làm việc cùng AI chính là tấm vé thông hành mới cho người lao động trẻ.

Nhu cầu nhân lực AI gia tăng tại châu Á

Những gì diễn ra tại Hàn Quốc cũng là bức tranh chung tại nhiều nền kinh tế châu Á. Bên cạnh những nỗi lo về việc AI lấy mất công việc của con người, có một thực tế là công nghệ này đang góp phần tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

Tạp chí Forbes trích dẫn các ý kiến chuyên gia cho thấy, tại Trung Quốc, các ngành công nghiệp "đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt ước tính hơn 5 triệu lao động có kỹ năng cho các vị trí liên quan đến AI", bao gồm các ngành nghề mới đang dần hình thành như chuyên gia huấn luyện AI, chuyên gia ứng dụng mô hình lớn và chuyên gia phụ trách đạo đức AI.

Còn tại Nhật Bản, theo tổ chức Linux Foundation, AI đang tạo ra nhu cầu tuyển dụng mới mạnh mẽ. Số doanh nghiệp dự kiến tuyển thêm lao động nhờ AI hiện vượt xa số doanh nghiệp có kế hoạch cắt giảm nhân sự vì công nghệ này. Nhờ đó, mức tăng tuyển dụng ròng được dự báo đạt 54% trong năm 2026, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung toàn cầu.

Theo các chuyên gia, những diễn biến tại Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản cho thấy AI không chỉ làm thay đổi cơ cấu việc làm, mà còn tạo ra nhu cầu tuyển dụng mới đối với nhiều kỹ năng và ngành nghề đang hình thành.

GS. Philippe Aghion - Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Kinh tế 2025 cho hay: "AI sẽ tạo ra những việc làm mới. Bởi lẽ các doanh nghiệp ứng dụng AI sẽ trở nên năng suất hơn, từ đó có sức cạnh tranh mạnh hơn. Khi khả năng cạnh tranh tăng lên, nhu cầu của thị trường toàn cầu đối với sản phẩm của họ cũng tăng theo và điều đó buộc các doanh nghiệp phải tuyển thêm lao động. Còn một lý do khác khiến AI có thể tạo ra việc làm, đó là AI giúp con người khám phá ra những ý tưởng mới. Và những ý tưởng mới cũng đồng nghĩa với những công việc mới.

Hoạt động đào tạo thay đổi để thích ứng nhu cầu AI

Khi doanh nghiệp ngày càng coi trọng khả năng làm việc cùng AI, các cơ sở đào tạo cũng đang phải điều chỉnh chương trình giảng dạy để chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu mới của thị trường lao động.

Tại Hàn Quốc hiện có khoảng 2.300 khóa đào tạo nghề về AI đủ điều kiện nhận hỗ trợ của chính phủ, trong khi những doanh nghiệp lớn như tập đoàn POSCO mới đây cũng đã ra mắt trường đào tạo riêng để chuẩn bị nguồn nhân lực tương lai, với các môn học liên quan đến AI chiếm 45% chương trình giảng dạy.

Còn tại Trung Quốc, những thay đổi cũng đang diễn ra rộng khắp, từ các giảng đường đại học cho tới hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Theo Tân Hoa Xã, nhận thấy quy trình mở một ngành chính quy truyền thống mất từ 4 đến 5 năm - quá chậm so với tốc độ phát triển của công nghệ - hơn 1.400 trường đại học tại Trung Quốc đã triển khai gần 10.000 chương trình đào tạo chuyên sâu ngắn hạn, cho phép sinh viên bổ sung các kỹ năng mới bên cạnh ngành học chính.

Từ nông nghiệp, y tế đến truyền thông và công nghiệp, sinh viên được học thêm các kỹ năng AI và phân tích dữ liệu phục vụ trực tiếp cho chuyên ngành của mình. Hơn một nửa số môn học được giảng dạy với sự tham gia trực tiếp của các kỹ sư và chuyên gia doanh nghiệp, giúp sinh viên tiếp cận sớm với những yêu cầu thực tế của thị trường lao động.

Không chỉ ở bậc đại học, áp lực thích ứng còn lan rộng sang cả hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Xu hướng này được phản ánh rõ nét tại các hoạt động bên lề Kỳ thi Tay nghề Thế giới WorldSkills 2026 tổ chức ở Thượng Hải.

Nhiều trường nghề đang chuyển dịch mạnh sang mô hình đào tạo gắn với các nhiệm vụ thực tế trong doanh nghiệp, đồng thời đưa các tiêu chuẩn kỹ thuật số và công nghệ mới vào chương trình giảng dạy.

Đáng chú ý, các chương trình đào tạo liên thông liên quan đến robot công nghiệp, sản xuất thông minh và điều khiển tự động đã ghi nhận điểm chuẩn đầu vào tăng tới 70 điểm.

Ông Li Minzhou - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Khoa học và Công nghệ Thượng Hải cho hay: "Chúng tôi đưa các tiêu chuẩn kỹ thuật của WorldSkills vào chương trình đào tạo. Hiện nhà trường hợp tác với 183 doanh nghiệp. Tỷ lệ có việc làm của khóa tốt nghiệp đầu tiên năm nay đạt 96,89%".

Từ các trường đại học đến hệ thống giáo dục nghề nghiệp, điểm chung của những thay đổi này là thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Khi công nghệ ngày càng hiện diện sâu rộng trong nền kinh tế, khả năng làm việc hiệu quả cùng AI cũng đang trở thành một trong những năng lực quan trọng nhất của lực lượng lao động tương lai.

Tại Việt Nam, Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035 cũng đã được Chính phủ ban hành.

Mục tiêu đến năm 2030, đào tạo mới, đào tạo chuyển đổi và bồi dưỡng nâng cao tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên, có năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm.

Nguồn nhân lực chất lượng cao, thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Đối với các doanh nghiệp, câu hỏi chiến lược hiện nay không còn là: "Chúng ta có nên ứng dụng A.I hay không?" mà là "Nhân viên của chúng ta đã sẵn sàng đến mức nào để sử dụng AI, hiệu quả cho mỗi công đoạn?".