Áp lực đè nặng lên thị trường IPO toàn cầu

Trung Quốc thận trọng với các thương vụ IPO

Thị trường niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) toàn cầu đang chứng kiến những tín hiệu trái ngược trong thời gian gần đây.

Một mặt là những con số bùng nổ về quy mô. Theo S&P Global, trong 9 tháng đầu năm, tổng vốn huy động từ các thương vụ IPO trên toàn cầu đạt hơn 251 tỷ USD, cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Còn theo Ernst & Young, con số này thậm chí lên tới 290 tỷ USD.

Một trong những động lực quan trọng cho kết quả này đến từ thị trường Trung Quốc. Theo dữ liệu từ Bloomberg, tính từ đầu năm đến nay, tổng giá trị huy động vốn từ các thương vụ IPO tại thị trường Trung Quốc đại lục đã vượt 44 tỷ USD, cũng là mức cao nhất kể từ năm 2023.

Nhưng, đằng sau làn sóng huy động vốn sôi động, thị trường chứng khoán Trung Quốc lại đang chịu sức ép. Riêng trong tháng 10, chỉ số CSI 300 đã giảm 8,5%. Đây là mức giảm mạnh nhất trong hơn một thập kỷ qua. Diễn biến này đang khiến Bắc Kinh phải cân nhắc lại tốc độ đưa thêm cổ phiếu ra thị trường.

Theo Thời báo Phố Wall, cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc đã yêu cầu các ngân hàng lớn tạm dừng tiếp nhận hồ sơ IPO mới, trong khi vẫn tiếp tục xử lý những hồ sơ đã nộp. Các cổ đông lớn cũng được yêu cầu hạn chế bán ra lượng lớn cổ phiếu cho đến khi thị trường phục hồi. Bắc Kinh lo ngại những thương vụ IPO kém hiệu quả có thể sẽ làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của các doanh nghiệp tốt. Song song với việc kiểm soát nguồn cung, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã triển khai các hoạt động hỗ trợ thanh khoản trị giá hơn 10 tỷ USD, đồng thời hạ lãi suất một số khoản tái cấp vốn từ 1,25% xuống 1%, khuyến khích các ngân hàng cho doanh nghiệp niêm yết vay để mua lại cổ phiếu. Giới quan sát nhận định, các biện pháp can thiệp hành chính và nới lỏng tiền tệ có thể tạo ra những nhịp hồi kỹ thuật ngắn hạn. Tuy nhiên, trong dài hạn, Bắc Kinh vẫn cần những cải cách cấu trúc mạnh mẽ hơn nhằm khôi phục tốc độ tăng trưởng lợi nhuận thực tế của các doanh nghiệp niêm yết.

Cơn sốt IPO tại Hong Kong (Trung Quốc) dần hạ nhiệt

Những diễn biến tại Trung Quốc cũng phản ánh một thực tế: ngay cả các doanh nghiệp công nghệ từng được kỳ vọng lớn sau IPO cũng không tránh khỏi sức ép từ phía thị trường. Ví dụ như nhà sản xuất chip nhớ CXMT, hiện đã ghi nhận mức giảm giá cổ phiếu 37% so với thời điểm hồi tháng 8, hay cổ phiếu hãng robot hình người Unitree, cũng có lúc mất một nửa giá trị so với thời điểm IPO.

Áp lực cũng đang đè nặng lên thị trường chứng khoán Hong Kong (Trung Quốc). Dù vẫn huy động được hơn 50 tỷ USD trong năm 2026, đánh dấu lần thứ ba trong lịch sử vượt được mốc này, thị trường IPO tại đây đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn, với số thương vụ IPO không thể hoàn tất ở mức cao nhất trong vòng 18 năm qua.

Theo Bloomberg, sau hai năm huy động vốn mạnh mẽ, thị trường IPO Hong Kong (Trung Quốc) đang chững lại rõ rệt. Trong năm 2026, khoảng 1/4 số thương vụ IPO không thể hoàn tất, tỷ lệ cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Tính từ đầu năm đến nay, ít nhất 78 doanh nghiệp đã trì hoãn, rút lại hoặc để hồ sơ IPO hết hiệu lực, một con số tăng đột biến so với mức trung bình chỉ khoảng ba doanh nghiệp mỗi năm trong suốt thập kỷ qua.

Ngay cả những thương vụ được triển khai cũng cho thấy dấu hiệu khó khăn. Nhà sản xuất bảng mạch Tô Châu Đông Sơn vừa huy động khoảng 1,3 tỷ USD tại Hong Kong (Trung Quốc), nhưng số vốn thu được chưa bằng một nửa mục tiêu ban đầu. Đáng chú ý, cổ phiếu doanh nghiệp này còn đóng cửa phiên giao dịch đầu tiên thấp hơn 0,75% so với giá chào bán.

Ông Timothy Pope - Chuyên gia phân tích thị trường, Đài Truyền hình CGTN cho biết: "Hong Kong (Trung Quốc) vẫn tiếp tục ghi nhận những thương vụ IPO ấn tượng. Nhà sản xuất bảng mạch Tô Châu Đông Sơn đã huy động được 1,3 tỷ USD thông qua đợt IPO tại thị trường này. Tuy nhiên, một vấn đề mà thị trường Hong Kong (Trung Quốc) gần đây chưa thể giải quyết tốt là bảo đảm diễn biến tích cực cho cổ phiếu sau khi niêm yết".

Bên cạnh đó, thị trường Hong Kong (Trung Quốc) còn chịu sức ép từ những lo ngại về tính minh bạch. Cơ quan quản lý đang siết chặt giám sát các thương vụ IPO, đặc biệt với những hành vi thao túng nhu cầu mua cổ phiếu. Tháng trước, Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hong Kong (Trung Quốc) đã triển khai một chiến dịch thực thi pháp luật quy mô lớn, nhắm vào các dấu hiệu sai phạm trong hoạt động phát hành cổ phiếu.

Bà Minmin Low - Phóng viên kênh truyền hình Bloomberg TV chia sẻ: "Các hành vi thao túng có thể bao gồm việc bí mật tài trợ cho nhà đầu tư đăng ký mua cổ phiếu, phân bổ trước cổ phần hoặc cam kết mức lợi nhuận nhất định. Những thỏa thuận như vậy có thể tạo ra nhu cầu mua cổ phiếu không phản ánh đúng sức hấp dẫn thực sự của doanh nghiệp. Điều này chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư cũng như tính minh bạch, toàn vẹn của thị trường Hong Kong (Trung Quốc)".

Sức ép còn đến từ sự suy yếu của thị trường chứng khoán, chi phí vốn tăng và những hoài nghi về hiệu quả đầu tư AI. Theo MarketWatch, chỉ số Hang Seng đã giảm 6,68% kể từ đầu năm đến nay. Các chuyên gia nhận định, dù vẫn là một trung tâm huy động vốn quan trọng, Hong Kong (Trung Quốc) đang chứng kiến sự thay đổi của giới đầu tư khi dòng vốn ngày càng tập trung vào những doanh nghiệp lớn, có thanh khoản tốt và triển vọng lợi nhuận rõ ràng.

Thị trường IPO Mỹ chững lại

Tại Phố Wall, kế hoạch niêm yết của không ít doanh nghiệp Mỹ cũng đang phải trì hoãn lại trong bối cảnh có nhiều bất ổn trên thị trường và tâm lý nhà đầu tư cũng thận trọng hơn đối với các cổ phiếu AI. Cổ phiếu của các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào làn sóng AI đã giảm mạnh trong tháng vừa qua.

Theo báo cáo của công ty nghiên cứu thị trường IPO Renaissance Capital, tháng 10 chỉ có 8 thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), huy động tổng cộng 1,2 tỷ USD, cùng một trường hợp niêm yết trực tiếp. Hoạt động IPO thấp hơn đáng kể so với mức bình quân cùng kỳ trong 10 năm qua, với 22 thương vụ và 5,1 tỷ USD huy động. Hoạt động nộp hồ sơ IPO mới cũng chậm lại, với 19 doanh nghiệp đăng ký lần đầu. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp phát triển hạ tầng AI như SB Energy, Nscale và Switch đã trì hoãn kế hoạch niêm yết.

Theo giới phân tích, môi trường lãi suất cao, lợi suất trái phiếu tăng và nhu cầu huy động vốn quy mô lớn khiến các doanh nghiệp khó dựa hoàn toàn vào kỳ vọng tăng trưởng dài hạn để thuyết phục nhà đầu tư. Đặc biệt, các doanh nghiệp chủ yếu kỳ vọng doanh thu từ các dự án hạ tầng AI trong tương lai có thể phải chấp nhận định giá thấp hơn, thay đổi điều kiện huy động vốn hoặc lùi thời điểm niêm yết. Còn lúc này, thị trường cũng đang hướng sự chú ý tới kế hoạch IPO của Anthropic, dự kiến vào giữa tháng 11. Đây được kỳ vọng là thương vụ nổi bật nhất quý IV, với khả năng trở thành một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử.

Nếu cổ phiếu Anthropic giao dịch tích cực sau khi niêm yết, điều này có thể khuyến khích những doanh nghiệp AI lớn khác đã nộp hồ sơ IPO đẩy nhanh kế hoạch lên sàn trước cuối năm, tạo tiền đề cho thị trường IPO Mỹ phục hồi vào đầu năm sau.

Thị trường đang đặt nhiều kỳ vọng vào cú hích từ những thương vụ lớn như Anthropic. Tuy nhiên, thành công của một vài thương vụ lớn không đồng nghĩa cánh cửa huy động vốn sẽ rộng mở với tất cả công ty trí tuệ nhân tạo AI. Giới phân tích cho rằng, nhà đầu tư đang ngày càng khắt khe hơn trong việc đánh giá khả năng biến tiềm năng công nghệ thành kết quả kinh doanh thực tế.

Ông Dan Ives - Giám đốc Điều hành cấp cao, Quỹ đầu tư thương mại Yorkville Ives nhận định: "Theo quan điểm của tôi, chúng ta đang bước sang giai đoạn tiếp theo, nơi mà không phải cứ nhắc đến từ "AI" 30 lần trong buổi họp báo cáo là bạn có thể huy động được vốn. Thị trường sẽ có sự chắt lọc khắt khe hơn về việc ai sẽ là người chiến thắng trong việc thực thi, chứ không chỉ ở khía cạnh gọi vốn. Sự kiên nhẫn của nhà đầu tư đang cạn kiệt nhanh chóng. Trước đây các công ty có thể có 12 đến 18 tháng để chứng minh khả năng kiếm tiền, nay thời gian đó có lẽ chỉ còn 6 đến 9 tháng".

Có thể thấy, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, thị trường IPO toàn cầu đang bước vào một giai đoạn sàng lọc mới. Cơ hội huy động vốn vẫn không thiếu, nhưng dòng tiền ngày càng hướng đến những doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh vững chắc, khả năng tạo ra lợi nhuận và giá trị thực chất. Trong chính cuộc sàng lọc này, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ sức bước lên sàn và thuyết phục được các nhà đầu tư.