Báo chí giữ vai trò tuyến đầu trong ứng phó thiên tai

Thông tin kịp thời giúp người dân chủ động ứng phó thiên tai

Chiều 15/5/2026, tại tỉnh Thái Nguyên, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai phối hợp tổ chức hội thảo tập huấn "Kỹ năng tác nghiệp an toàn trong thiên tai cho đội ngũ phóng viên chuyên trách phòng, chống thiên tai khu vực miền Bắc".

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh thiên tai ở nước ta ngày càng cực đoan, bất thường, khó lường; nhiều loại hình có cường độ mạnh, phạm vi ảnh hưởng rộng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Trung bình giai đoạn 2006 - 2025, thiên tai làm khoảng 317 người chết và mất tích mỗi năm, thiệt hại kinh tế tương đương 1 - 1,5% GDP.

Năm 2025 được đánh giá là năm thiên tai đặc biệt khốc liệt. Trên Biển Đông xuất hiện 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, vượt kỷ lục năm 2017. Trong đó, bão số 9 Ragasa đạt cấp siêu bão cấp 17, trở thành cơn bão mạnh nhất từng ghi nhận trên Biển Đông. Thiên tai trong năm làm 484 người chết và mất tích, hơn 800 người bị thương, thiệt hại kinh tế trên 104.733 tỷ đồng.

Trong bối cảnh ấy, thông tin chính xác, kịp thời là một phần của phòng ngừa, ứng phó và giảm nhẹ rủi ro. Khi mưa bão, lũ lụt, sạt lở đất hay tình huống khẩn cấp xảy ra, người dân cần biết nơi nào có nguy cơ, thời điểm nào cần sơ tán, tuyến đường nào phải tránh, cách bảo vệ bản thân và gia đình ra sao.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, nhấn mạnh báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thông tin, tuyên truyền, cảnh báo sớm, định hướng dư luận xã hội và lan tỏa các thông điệp phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.

Vai trò ấy không chỉ dừng ở việc cập nhật diễn biến mưa bão hay thiệt hại. Báo chí còn là cầu nối giữa cơ quan chỉ đạo, lực lượng chức năng với cộng đồng; chuyển tải khuyến cáo ứng phó đến người dân; phản ánh khó khăn từ hiện trường; góp phần phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và huy động nguồn lực hỗ trợ vùng bị ảnh hưởng.

Thực tế nhiều năm qua, không ít phóng viên đã bám sát vùng bão lũ, khu vực ngập sâu, điểm sạt lở, nơi giao thông bị chia cắt để cập nhật thông tin. Phía sau mỗi bản tin là hành trình tiếp cận hiện trường trong điều kiện nguy hiểm, đi cùng lực lượng chức năng, ghi nhận diễn biến để chuyển tải thông tin đến công chúng.

Trong thiên tai, một cảnh báo được phát đi đúng lúc có thể giúp người dân chủ động hơn. Một thông tin đến chậm hoặc thiếu chính xác có thể làm tăng rủi ro. Đó là lý do báo chí được đặt ở vị trí tuyến đầu trong ứng phó thiên tai.

Phóng viên có an toàn, thông tin mới thông suốt

Đi cùng yêu cầu thông tin nhanh là yêu cầu tác nghiệp an toàn. Thiên tai luôn tiềm ẩn rủi ro: địa hình sạt lở, dòng nước xiết, gió mạnh, khu vực mất điện, mất liên lạc, công trình có nguy cơ đổ sập. Trong điều kiện ấy, phóng viên vẫn phải bảo đảm thông tin liên tục, khách quan, chính xác.

Ông Nguyễn Văn Tiến cho rằng, kỹ năng tác nghiệp an toàn không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp, mà còn là điều kiện tiên quyết để hoạt động báo chí trong thiên tai được duy trì hiệu quả và có trách nhiệm. Phóng viên an toàn mới có thể tác nghiệp hiệu quả; quy trình tác nghiệp an toàn mới bảo đảm dòng thông tin không bị đứt gãy trong thời điểm nhạy cảm.

Tại hội thảo, các phóng viên, biên tập viên được trang bị kỹ năng đánh giá hiện trường, nhận diện nguy cơ, sử dụng thiết bị bảo hộ, phối hợp với lực lượng chức năng và xử lý tình huống khẩn cấp. Đây đều là những kỹ năng gắn trực tiếp với thực tế tác nghiệp, nhất là khi phóng viên phải làm việc trong môi trường biến động nhanh và nhiều bất trắc.

Tác nghiệp trong thiên tai cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm chứng thông tin. Khi dư luận quan tâm, mạng xã hội lan truyền với tốc độ lớn, những hình ảnh thiếu nguồn gốc, số liệu chưa xác nhận, cảnh báo sai địa bàn hoặc thông tin bị cắt ghép có thể gây hoang mang, ảnh hưởng đến công tác ứng phó. Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống càng phải giữ vai trò chốt chặn thông tin, nhanh nhưng không vội, kịp thời nhưng không được phép thiếu kiểm chứng.

Cùng với việc nâng kỹ năng cho người làm báo, công tác phòng, chống thiên tai của nước ta cũng đang chuyển dần từ bị động sang chủ động, từ ứng phó sang thích ứng, từ xử lý hậu quả sang giảm nhẹ rủi ro. Trong tiến trình đó, báo chí và truyền thông tiếp tục giữ vai trò đồng hành quan trọng, góp phần lan tỏa kiến thức, nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy hành động phòng ngừa từ sớm.

Năm 2026, thời tiết và thiên tai tiếp tục diễn biến phức tạp. Mùa bão trên Biển Đông dự kiến bắt đầu từ tháng 6/2026; nguy cơ xuất hiện bão mạnh, quỹ đạo bất thường vẫn cao. Nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cùng với lũ quét, sạt lở đất và ngập úng diện rộng trong mùa mưa lũ tiếp tục là những rủi ro cần theo dõi sát.

Trong bối cảnh ấy, mỗi bản tin cảnh báo chính xác, mỗi thông tin hướng dẫn dễ hiểu, mỗi hình ảnh hiện trường được kiểm chứng kỹ đều có giá trị thiết thực với cộng đồng. Báo chí không thay thế lực lượng phòng, chống thiên tai, nhưng có thể giúp cảnh báo đến sớm hơn, hướng dẫn đến đúng người hơn, phản ánh thực tiễn rõ hơn và góp phần để các quyết định ứng phó được triển khai kịp thời hơn.

Giữ vai trò tuyến đầu trong ứng phó thiên tai vì thế không chỉ là trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo. Đó còn là trách nhiệm xã hội của báo chí trước sự an toàn của người dân.