Báo chí trong kỷ nguyên mới: Giữ niềm tin giữa biển lớn thông tin

Khách tham quan gian trưng bày của VTV dự Hội báo toàn quốc 2026 (Ảnh: Hải Hưng)

AI không thể viết thay lương tri và trái tim của người làm báo

Phát biểu tại cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu đoạt Giải Báo chí Quốc gia qua các năm nhân 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, báo chí phải góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Báo chí phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát. Báo chí phải đồng hành với các nhiệm vụ ưu tiên của đất nước trong thời kỳ mới. Báo chí cần tham gia bằng tinh thần xây dựng.

Trong môi trường truyền thông số, ranh giới giữa thông tin, giải trí và thương mại ngày càng gần nhau. Vì vậy, báo chí càng phải giữ chuẩn mực. Không chạy theo sự dễ dãi, không khai thác nỗi đau để câu khách, không biến những câu chuyện riêng tư thành "món hàng" tiêu thụ. Báo chí phải làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn, có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp.

Báo chí phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Khẳng định quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phát biểu tại lễ khai mạc Hội Báo toàn quốc năm 2026, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, đội ngũ những người làm báo cả nước cần không ngừng đổi mới, sáng tạo, bứt phá, làm chủ công nghệ. Trước làn sóng cách mạng công nghệ, người làm báo không được phép đi sau.

"Trí tuệ nhân tạo có thể viết được câu chữ nhưng không thể viết thay bản lĩnh chính trị, lương tri và trái tim của người làm báo cách mạng", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nêu quan điểm.

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, mỗi tác phẩm báo chí phải tuyên truyền, cổ vũ, cảm hóa, giáo dục, khơi dậy khát vọng phát triển, tạo đồng thuận xã hội để nhân dân hiểu, tin và làm theo Đảng; truyền cảm hứng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, cổ vũ tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc.

Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là phương tiện; nội dung chất lượng, tính định hướng, tính nhân văn và đạo đức của người làm báo mới làm nên uy tín và sức sống của một tờ báo. Mỗi nhà báo phải giữ vững phương châm "bút sắc, lòng trong, tâm sáng"; mỗi tờ báo phải là diễn đàn tin cậy của nhân dân, kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tuyệt đối không để thương mại hóa làm mờ nhạt thiên chức cao quý của báo chí cách mạng.

Muốn phát triển phải giữ vững được gốc

Phân tích thêm về nội dung này, theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi, những thông điệp chỉ đạo, định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với báo chí cách mạng Việt Nam giúp kiến tạo niềm tin, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, cổ vũ khát vọng phát triển.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, báo chí không chỉ thực hiện vai trò phản ánh mà còn có nhiệm vụ đóng góp vào việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, văn minh hơn. Để làm được điều đó, chúng ta phải làm thế nào cho xã hội thanh bình hơn, tốt đẹp hơn.

Trong đó, một thông tin dù là tích cực hay tiêu cực đều có tác động mạnh mẽ tới dư luận xã hội. Do vậy, dù thông tin những vấn đề tiêu cực, đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng phải đưa thông tin một cách bình tĩnh, có chiều sâu, không đẩy sự việc lên cực đoan.

"Chúng ta phản ánh đúng sự thật một cách trung thực, khách quan, tránh để tình cảm, các tác nhân khác chi phối, những yếu tố bên ngoài tác động vào. Khi thực hiện vai trò, trách nhiệm của nhà báo thì tuyệt đối không để thế lực này, thế lực kia tác động vào tác phẩm báo chí và tư duy làm nghề của mình", Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh.

Ở thời điểm hiện nay, người đọc đứng trước một biển cả thông tin với nhiều loại hình, phương thức truyền tải khác nhau, nhất là trên mạng xã hội không phải thông tin lúc nào cũng được truyền tải một cách có trách nhiệm. Bên cạnh những thông tin chuẩn xác, đúng mực thì có nhiều loại thông tin chưa chính xác, xuyên tạc, thậm chí là thông tin chống phá. Do đó, báo chí phải luôn đề cao tính trách nhiệm trong hoạt động thông tin của mình, trong sáng tạo, truyền tải thông tin của mình.

Mỗi nhà báo phải có trách nhiệm với các tác phẩm báo chí của mình, phải tính toán, lường trước tới tác động, hiệu quả của thông tin đăng tải. Đây là một thành tố giúp phân biệt giữa báo chí chính thức, chính thống với các loại thông tin khác.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cũng nhấn mạnh, một nền báo chí mạnh phải là nền báo chí có khả năng bảo vệ sự thật, lan tỏa điều tốt đẹp, phản biện chính sách bằng tinh thần xây dựng, nuôi dưỡng niềm tin xã hội, cổ vũ đổi mới sáng tạo và giữ gìn phẩm giá con người trong truyền thông.

Giữ niềm tin giữa biển lớn thông tin

Nói thêm về về vai trò của báo chí trong kỷ nguyên số, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá, sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay đang bước vào một không gian rất mới, nơi thông tin nhiều hơn, nhanh hơn, đa chiều hơn, nhưng cũng phức tạp hơn, nhiễu loạn hơn và dễ bị thao túng hơn.

"Từ số báo Thanh Niên đầu tiên năm 1925, báo chí cách mạng Việt Nam ra đời không chỉ để đưa tin, mà để thức tỉnh, tổ chức, cổ vũ và dẫn dắt dân tộc. Trong chiến tranh, báo chí là tiếng nói của lòng yêu nước, ý chí độc lập và niềm tin chiến thắng. Trong đổi mới, báo chí là diễn đàn của nhân dân, là kênh phản biện xã hội, là lực lượng đồng hành cùng công cuộc xây dựng đất nước. Hôm nay, trong thời đại số, sứ mệnh ấy không mất đi, mà được đặt trong một hoàn cảnh mới, với những yêu cầu mới và thách thức mới", ông Bùi Hoài Sơn cho biết.

Thời đại số làm thay đổi tận gốc môi trường thông tin. Một chiếc điện thoại có thể trở thành một "điểm phát sóng". Một tài khoản mạng xã hội có thể tạo ra ảnh hưởng lớn. Một đoạn video ngắn có thể lan đi nhanh hơn nhiều bản tin được biên tập công phu. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh, thậm chí mô phỏng gương mặt, giọng nói con người. Trong không gian ấy, điều đáng sợ không phải chỉ là thiếu thông tin, mà là thừa thông tin nhưng thiếu sự thật; nhiều tiếng nói nhưng ít kiểm chứng; nhiều cảm xúc nhưng thiếu lý trí; nhiều lan truyền nhưng ít trách nhiệm.

Trích dẫn thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6, "Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở", ông Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, báo chí cách mạng phải trở thành điểm tựa tin cậy của xã hội trong cơn lốc thông tin số. Báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng sự vội vã, giật gân hay dễ dãi. Báo chí phải khẳng định mình bằng điều cốt lõi nhất: sự thật được kiểm chứng, thông tin có trách nhiệm, phân tích có chiều sâu, thái độ nhân văn và mục tiêu phụng sự lợi ích chung.

Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Trong thời đại số, nhanh là cần thiết, nhưng đúng mới là nền tảng. Hấp dẫn là cần thiết, nhưng có ích cho xã hội mới là giá trị. Lan tỏa rộng là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi bằng việc thương mại hóa nỗi đau, khai thác đời tư hay chạy theo cảm xúc đám đông. Một nền báo chí mạnh không phải là nền báo chí ồn ào nhất, mà là nền báo chí được công chúng tin cậy nhất. Một tờ báo có uy tín không phải chỉ vì xuất hiện nhiều nhất trên màn hình điện thoại, mà vì khi xã hội hoang mang, người dân tìm đến đó để biết điều gì là đúng, điều gì cần bình tĩnh suy xét, điều gì cần được bảo vệ.

"Công nghệ có thể rất hiện đại, nhưng nếu thiếu đạo đức, thiếu văn hóa, thiếu bản lĩnh, công nghệ chỉ làm cho cái sai lan nhanh hơn, cái hời hợt lan rộng hơn, cái vô cảm trở nên nguy hiểm hơn. Ngược lại, khi người làm báo có lý tưởng phụng sự, có lòng tự trọng nghề nghiệp, có năng lực mới và trái tim nhân văn, công nghệ sẽ trở thành công cụ để báo chí đến gần nhân dân hơn, phục vụ đất nước tốt hơn", PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nêu quan điểm.