Bộ trưởng Bộ GD&ĐT: Không để AI làm thay tư duy của người học

Chiều 15/10, tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026 ở Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn đã trao đổi về yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, nhằm trang bị cho người học những năng lực đáp ứng thị trường lao động tương lai.

Chương trình do Bộ Nội vụ, Văn phòng Chính phủ và Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức, với chủ đề "Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm". Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì buổi đối thoại.

Giáo dục cần trả lời hai câu hỏi: Học gì và học như thế nào?

Đặt câu hỏi tại chương trình, Khổng Yến Chi, sinh viên chuyên ngành Kinh tế đầu tư, Học viện Ngân hàng, cho rằng AI mở ra nhiều cơ hội thay đổi cách học và làm chủ công nghệ. Từ thực tế này, nữ sinh đề nghị Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn làm rõ ngành Giáo dục cần thay đổi những gì để người học được trang bị đúng năng lực mà thị trường lao động tương lai đòi hỏi.

Đánh giá đây là câu hỏi có tầm chiến lược, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết thế giới đang thay đổi nhanh chóng, AI đã và sẽ tiếp tục tác động sâu rộng đến nhân loại, đặc biệt là lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Bối cảnh mới đặt ra hai vấn đề cốt lõi: Người học cần học gì và học như thế nào?

Theo Bộ trưởng, Bộ GD&ĐT đã tổ chức hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục và đào tạo trong kỷ nguyên số, với sự tham gia của gần 1.000 đại biểu đến từ 40 quốc gia. Bộ cũng đang nghiên cứu, xây dựng và triển khai các giải pháp, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để giải quyết những yêu cầu mới đặt ra.

Về nội dung học tập, Bộ trưởng nhấn mạnh trước hết cần giúp người học hiểu rõ AI có thể làm gì, không thể làm gì và hoạt động như thế nào. Hiểu đúng về công nghệ sẽ giúp người học biết cách khai thác hiệu quả, làm chủ AI và chủ động phát triển cùng công nghệ này.

Bộ trưởng phân tích, AI có khả năng xử lý dữ liệu và thông tin rất nhanh, nhưng không thể thay thế toàn bộ những quy luật và quá trình của thế giới vật chất. Vật nuôi vẫn cần thời gian sinh trưởng, kim loại vẫn phải trải qua quá trình luyện kim để tạo thành sắt thép. Con người vẫn cần học các môn khoa học cốt lõi để hiểu tự nhiên, xã hội vận hành ra sao và có nền tảng làm chủ tương lai.

Vì vậy, chương trình giáo dục và đào tạo cần được điều chỉnh về mục tiêu, nội dung, qua đó trang bị cho người học kiến thức, năng lực và kỹ năng phù hợp. Những lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ, trong đó có STEM, tiếp tục giữ vai trò quan trọng, giúp người học hiểu các quy luật nền tảng và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Đặc biệt, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu trang bị đạo đức và trách nhiệm trong kỷ nguyên AI. Theo ông, AI có thể trở thành công cụ mạnh mẽ phục vụ con người, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ra những hậu quả nghiêm trọng nếu bị sử dụng thiếu trách nhiệm.

Không để AI cản trở sự phát triển tư duy

Bên cạnh câu hỏi học gì, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng vấn đề học như thế nào cũng cần được quan tâm đúng mức. AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin và giải quyết bài toán nhanh chóng, nhưng điều này đồng thời đặt ra thách thức đối với quá trình học tập của con người.

Bản chất của học tập là quá trình tiếp nhận, xử lý thông tin và phát triển tư duy. Nếu người học quá phụ thuộc vào AI, để công nghệ làm thay việc suy nghĩ và giải quyết vấn đề, quá trình hình thành năng lực tư duy có thể bị chậm lại, thậm chí không đạt được mục tiêu giáo dục.

Do đó, ngành Giáo dục cần nghiên cứu, thiết kế phương pháp dạy và học phù hợp, giúp học sinh, sinh viên tận dụng lợi thế của AI mà không đánh mất vai trò chủ động trong học tập.

Bộ trưởng cho rằng AI có thể giúp việc học nhanh hơn, sâu hơn, tiết kiệm chi phí và cá thể hóa theo nhu cầu của từng người học. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng là không sử dụng AI chỉ để hỏi thông tin hoặc nhận câu trả lời có sẵn.

"Chúng ta không dùng AI chỉ để hỏi, để biết mà dùng AI để hướng dẫn từng bước quá trình học tập, phát triển tư duy và phát triển năng lực", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.

Theo đó, thay vì chỉ tìm kiếm đáp án, người học cần biết sử dụng AI để khám phá vấn đề, từng bước tìm hiểu cách giải quyết, kiểm chứng thông tin và tự hình thành kiến thức. Cách tiếp cận này giúp công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ phát triển năng lực, thay vì thay thế quá trình tư duy của người học.

Cùng với đổi mới chương trình và phương pháp dạy học, Bộ trưởng cho rằng cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo để giáo viên có khả năng hướng dẫn học sinh, sinh viên học tập và phát triển trong môi trường có AI.

Phương pháp giáo dục cần gắn với tự học, trải nghiệm, thực hành, nghiên cứu và sáng tạo. Qua đó, người học không chỉ có kiến thức, kỹ năng cần thiết mà còn hình thành đạo đức, trách nhiệm và năng lực thích ứng với những thay đổi của xã hội.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định Bộ GD&ĐT nhận thức rõ trách nhiệm trong việc thiết kế chương trình và đổi mới hệ thống giáo dục trước tác động của AI. Bộ đang xây dựng các chương trình, chính sách mới nhằm đưa giáo dục AI vào trường học, đồng thời đổi mới nội dung các môn học để người học thích ứng và làm chủ công nghệ.

Mục tiêu là giúp thế hệ trẻ chủ động trước những thay đổi của thị trường lao động, biết khai thác AI hiệu quả, phát triển năng lực sáng tạo và đủ khả năng làm chủ, đóng góp vào sự phát triển trong kỷ nguyên số.