Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Cải cách quản lý an toàn thực phẩm, phân loại theo mức độ nguy cơ

Chiều 11/11, giải trình, làm rõ ý kiến của các đại biểu Quốc hội về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, đây là dự án luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa.

Trong quá trình xây dựng dự án luật, cơ quan soạn thảo đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các chuyên gia, cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Theo Bộ trưởng, các ý kiến tại phiên thảo luận tổ, ý kiến thẩm tra và của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đề cập đến 121 nội dung. Cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu, tiếp thu và giải trình nhiều vấn đề; riêng phiên thảo luận tại hội trường chiều 11/11 có 21 đại biểu phát biểu.

Đổi mới tư duy quản lý, chủ động phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sửa đổi luật, Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Nếu không bảo đảm an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không đủ để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân".

Theo Bộ trưởng, đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong triển khai Nghị quyết 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Từ yêu cầu đó, công tác quản lý an toàn thực phẩm cần thay đổi căn bản về tư duy, chuyển từ bị động xử lý hậu quả sang chủ động nhận diện, phòng ngừa và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa. Không thể để những sản phẩm kém chất lượng, quảng cáo thổi phồng công dụng tiếp tục lưu hành rộng rãi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản hành chính. Việc sửa đổi luật phải đồng thời bảo đảm hai mục tiêu: bảo vệ sức khỏe người dân và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, kinh doanh chân chính.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo luật là đổi mới phương thức quản lý sản phẩm thực phẩm. Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 quy định các sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn phải thực hiện chứng nhận hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Qua thực tiễn triển khai, cơ chế này bộc lộ những bất cập, tạo ra điểm nghẽn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dự thảo luật lần này thiết kế ba hình thức quản lý sản phẩm, gồm đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và miễn thực hiện các thủ tục công bố đối với một số nhóm sản phẩm theo quy định.

Trong đó, công bố tiêu chuẩn sản phẩm được áp dụng đối với phần lớn thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Cơ chế này tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh, đồng thời chuyển trọng tâm sang hậu kiểm.

Đối với một số nhóm như thực phẩm tươi sống, nông sản sơ chế chưa bao gói, thực phẩm chế biến trong kinh doanh thức ăn đường phố và một số sản phẩm, dịch vụ thuộc diện được miễn theo quy định, dự thảo thiết kế cơ chế đơn giản hóa thủ tục công bố. Tuy nhiên, việc miễn thủ tục không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đối với nhóm sản phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, dự thảo tiếp tục áp dụng cơ chế đăng ký bản công bố sản phẩm.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, việc phân nhóm nhằm tập trung nguồn lực quản lý vào những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao, đồng thời hạn chế tình trạng lợi dụng cơ chế tự công bố để quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Tăng cường hậu kiểm, kiểm tra đột xuất và trách nhiệm quản lý

Về mô hình quản lý nhà nước, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật hướng tới việc thống nhất đầu mối quản lý, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo giữa các cơ quan. Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các bộ chuyên ngành tiếp tục thực hiện chức năng quản lý theo chuỗi, phù hợp với lĩnh vực được phân công.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo thiết kế ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Cách tiếp cận này nhằm vừa kiểm soát nguồn gốc, chất lượng thực phẩm, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thông quan hàng hóa.

Đáng chú ý, cơ chế hậu kiểm được thiết kế dựa trên phân tích dữ liệu và mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Dự thảo cũng bổ sung quy định về kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Đối với thức ăn đường phố và hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, đơn giản hóa thủ tục hành chính không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Trách nhiệm giám sát, kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên tại địa phương, gắn với trách nhiệm của cơ quan quản lý và người đứng đầu cơ sở.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội về an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định nhằm làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực, bởi an toàn thực phẩm trong trường học không chỉ liên quan đến chất lượng bữa ăn hằng ngày mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển lâu dài của trẻ em. Dự thảo cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định về ghi nhãn, cảnh báo dị ứng, khuyến cáo dinh dưỡng theo tiêu chuẩn Codex; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, bảo đảm an toàn thực phẩm là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và sự tham gia giám sát của người dân. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật, hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm phát triển ổn định, bền vững.