Bộ Xây dựng đề xuất xe pickup “không bị coi là cải tạo”

Bộ Xây dựng hiện đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi cho dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục kiểm định và miễn kiểm định lần đầu đối với xe cơ giới, xe máy chuyên dùng. Văn bản quan trọng này đồng thời cũng hướng dẫn chi tiết các thủ tục chứng nhận an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới cải tạo, xe máy chuyên dùng cải tạo và trình tự kiểm định khí thải đối với phương tiện hai bánh. Khi chính thức được thông qua, dự thảo này sẽ thay thế Thông tư 47/2024/TT-BGTVT hiện hành. Điểm nhấn đột phá lớn nhất của đợt sửa đổi lần này nằm ở việc cơ quan quản lý đã quyết định mở rộng danh mục các thay đổi về thông số, đặc điểm kỹ thuật của xe cơ giới được miễn trừ khỏi khái niệm cải tạo, qua đó cởi trói cho chủ phương tiện khỏi hàng loạt thủ tục hành chính phức tạp.

Thay vì áp dụng cơ chế quản lý cứng nhắc, dự thảo mới phân luồng rõ ràng 13 trường hợp phương tiện có sự thay đổi nhưng hoàn toàn không bị coi là cải tạo hoặc được miễn lập hồ sơ thiết kế. Nhóm thay đổi đầu tiên mang tính chất giải tỏa bức xúc rất lớn cho người sử dụng dòng xe cá nhân. Nổi bật nhất là việc xe ô tô bán tải (pickup) khi được lắp đặt, thay thế hoặc tháo bỏ nắp che khoang chở hàng sẽ không còn bị làm khó. Việc gắn thêm nắp thùng thường làm thay đổi kích thước lòng thùng hàng vượt quá sai số cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tuy nhiên nếu thao tác này không làm thay đổi kích thước bao ngoài của phương tiện thì hoàn toàn hợp lệ. Cùng với đó, việc lắp đặt, thay thế hoặc tháo bỏ giá nóc trên ô tô con, miễn là tuân thủ đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và không làm thay đổi chiều rộng toàn bộ của xe, cũng chính thức được hợp thức hóa.

Yếu tố an toàn và công nghệ trên xe cũng được nới lỏng để phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Chủ xe hoàn toàn có quyền thay thế cụm đèn chiếu sáng phía trước bằng cụm đèn khác kiểu loại đã được chứng nhận hoặc công bố hợp quy. Yêu cầu đặt ra chỉ là cụm đèn thay thế phải có công suất tương đương và quá trình lắp đặt không đòi hỏi phải gia công làm thay đổi kết cấu nguyên bản của xe. Hướng tới sự an toàn tuyệt đối cho hành khách nhỏ tuổi, việc lắp đặt, thay thế hoặc tháo bỏ thiết bị có chức năng cảnh báo, chống bỏ quên trẻ em trên ô tô cũng được nhà nước khuyến khích và không bị coi là cải tạo cấu trúc.

Đối với khối doanh nghiệp vận tải hàng hóa, đặc biệt là tại các trung tâm kinh tế và logistics lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, dự thảo mang đến những tín hiệu cực kỳ tích cực. Các dòng ô tô đầu kéo khi lắp, thay thế hoặc tháo bỏ mui gió trên nóc cabin, dù làm thay đổi kích thước xe vượt quá giới hạn sai số cho phép, vẫn được chấp thuận trong đăng kiểm. Các doanh nghiệp cũng có thể linh hoạt tháo lắp bơm, thùng dầu và hệ thống đường ống thủy lực trên ô tô đầu kéo dùng để dẫn động cho hệ thống nâng hạ thùng hàng của sơ-mi rơ-moóc tải tự đổ mà không cần lo ngại khâu thiết kế. Thậm chí, việc thay đổi khối lượng bản thân của thùng hàng, thay đổi vật liệu bọc lót sàn, hay cấu trúc lại số lượng và vị trí cửa xếp dỡ hàng hóa cũng được nới lỏng tối đa, miễn sao kích thước tổng thể bao ngoài của xe được giữ nguyên. Những xe ô tô tải tự đổ có nhu cầu tự nguyện cắt giảm thể tích thùng hàng nhằm tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cũng sẽ được tạo điều kiện nhanh chóng nhất.

Trong mảng đào tạo sát hạch lái xe, các trung tâm khi tiến hành lắp đặt, thay thế hoặc tháo bỏ bàn đạp phanh phụ bằng cách liên kết với bàn đạp phanh chính thông qua thanh đòn dẫn động cơ khí sẽ không phải làm hồ sơ cải tạo. Việc gắn thiết bị giám sát thời gian và quãng đường thực hành lái xe (DAT) cũng tương tự, chỉ cần đảm bảo nguồn điện của thiết bị được kết nối an toàn trực tiếp với ắc quy qua cầu chì bảo vệ. Đối với các vấn đề mang tính lịch sử, dự thảo bảo vệ quyền lợi người dân bằng cách chấp nhận những xe có sự thay đổi về khối lượng bản thân hoặc khối lượng hàng chuyên chở khác với chứng nhận đăng ký xe ban đầu, nhưng lại hoàn toàn khớp với các thông số kỹ thuật và hình ảnh trên giấy chứng nhận kiểm định cấp ở lần gần nhất trước ngày Thông tư mới có hiệu lực. Việc tháo bỏ hệ thống cung cấp nhiên liệu khí hóa lỏng LPG hoặc CNG đã lắp ráp trước đó, hay nhu cầu hoàn trả phương tiện từ trạng thái đã cải tạo về lại nguyên bản xe cơ giới ban đầu cũng được giải quyết thủ tục một cách gọn nhẹ.

Tuy nhiên, song song với việc nới lỏng các hạng mục tiện ích, cơ quan quản lý vẫn kiên quyết bãi bỏ trường hợp cải tạo được miễn lập hồ sơ thiết kế đối với thao tác lắp thêm, tháo bỏ hoặc thay thế thiết bị nâng hạ hàng hóa của thùng xe tải. Dù xe đã có giấy chứng nhận kiểm định an toàn trước đó, thực tế vận hành cho thấy sự can thiệp vào hệ thống nâng hạ đòi hỏi sự tính toán thiết kế vô cùng chuẩn xác để tránh các rủi ro thay đổi trọng tâm và khả năng chịu tải của khung gầm.

Lý giải sâu sắc hơn về định hướng sửa đổi mang tính bước ngoặt này, đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết Thông tư 47/2024 có hiệu lực thi hành thời gian qua đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về hoạt động kiểm định và chứng nhận cải tạo. Dù vậy, cơ quan này thừa nhận: "Trong thực tế triển khai thực hiện đã phát sinh một số tồn tại, vướng mắc, bất cập; trong đó chưa quy định cụ thể phương tiện thay đổi thế nào mới phải thực hiện chứng nhận cải tạo, dẫn đến khó khăn khi triển khai". Đánh giá về tác động kinh tế mang lại cho xã hội, Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh việc chủ động mở rộng danh mục các trường hợp xe có sự thay đổi nhưng không được coi là cải tạo hoặc được miễn lập hồ sơ thiết kế sẽ giúp chủ phương tiện cắt giảm hoàn toàn chi phí thuê đơn vị thiết kế, chi phí thẩm định bản vẽ và đặc biệt là rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi khi thực hiện những nâng cấp cơ bản, hợp lý trên xe.