Giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh sôi động, vẫn còn một không gian chậm rãi, nơi mùi đất sét, khói lò nung và sắc màu thủ công hòa quyện thành ký ức Tết rất riêng. Đó là làng nghề làm heo đất ở Lái Thiêu - nơi những chú heo nhỏ bé đang lặng lẽ giữ lại một phần hồn văn hóa Việt.
Heo đất - biểu tượng của tiết kiệm và phúc lộc
Trong văn hóa dân gian, con heo gắn liền với sự no đủ, sung túc và an lành. Hình tượng heo xuất hiện trong tranh Đông Hồ, trong mâm cỗ Tết và đặc biệt là trong những chú heo đất - món đồ gắn bó với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt.
Chú heo đất - món đồ gắn bó với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt
Heo đất vừa là món đồ chơi, vừa là “người thầy” dạy trẻ nhỏ bài học về sự tiết kiệm, kiên nhẫn và hy vọng. Mỗi đồng xu bỏ vào heo là một ước mơ nhỏ cho tương lai. Đến ngày đập heo, niềm vui nằm ở số tiền tích góp, ở cảm giác trưởng thành, ở sự trân trọng công sức của chính mình. Với người lớn, đó là ký ức về một thời Tết giản đơn, khi niềm vui đến từ những đồng tiền lẻ được gom góp từng ngày.
Ký ức về một thời Tết giản đơn, khi niềm vui đến từ những đồng tiền lẻ được gom góp từng ngày
Chính vì thế, heo đất dần bước ra khỏi đời sống vật chất để trở thành một biểu tượng văn hóa - kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa gia đình và cộng đồng, giữa Tết xưa và Tết nay.
Lái Thiêu - nơi ký ức đất sét hóa thành hình hài
Nghề làm heo đất ở Lái Thiêu hình thành từ những năm 1970, từng có thời kỳ hưng thịnh với hơn 200 hộ gắn bó. Khi ấy, những con hẻm nhỏ vang tiếng gõ khuôn, tiếng cười nói của thợ, những mẻ heo xếp dài phơi nắng, nhuộm cả làng bằng sắc hồng, đỏ, vàng của ngày xuân.
Quy trình làm heo đất tưởng chừng giản đơn nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ: trộn đất sét, đổ khuôn, phơi khô, nung lò suốt nhiều giờ, rồi đến công đoạn sơn vẽ, trang trí. Mỗi con heo là một tác phẩm thủ công mang dấu ấn bàn tay con người - không con nào giống con nào hoàn toàn.
Nghề làm heo đất ở Lái Thiêu hình thành từ những năm 1970, từng có thời kỳ hưng thịnh với hơn 200 hộ gắn bó
Ngày nay, số hộ theo nghề chỉ còn chưa tới 20. Lò nung thưa dần, người trẻ rời làng đi tìm công việc khác. Trước sức ép của sản phẩm công nghiệp rẻ và bắt mắt, heo đất thủ công chật vật tìm chỗ đứng. Nhưng với những nghệ nhân còn gắn bó với nghề, mỗi chú heo không chỉ là hàng hóa mà là “đứa con tinh thần”.
Với những nghệ nhân còn gắn bó với nghề, mỗi chú heo không chỉ là hàng hóa mà là “đứa con tinh thần”
Khi Tết về, heo đất lại có đời sống mới
Càng gần Tết, làng nghề lại rộn ràng hơn. Những mẫu heo mang hình con giáp, heo cách điệu, heo may mắn được sản xuất nhiều để phục vụ nhu cầu biếu tặng, trang trí đầu năm. Trong đời sống hiện đại, heo đất không còn đơn thuần là vật để bỏ tiền mà trở thành món quà mang thông điệp: tích lũy - sung túc - khởi đầu mới.
Càng gần Tết, làng nghề lại rộn ràng hơn
Ở nhiều gia đình, việc mua một chú heo đất ngày Tết cho con trẻ vẫn được xem là một nghi thức nhỏ nhưng giàu ý nghĩa. Nó nhắc con người sống chậm lại giữa nhịp tiêu dùng nhanh, nhớ đến giá trị của tiết kiệm và lao động.
Heo đất vì thế vẫn giữ được vị trí riêng trong văn hóa Tết - không ồn ào, nhưng bền bỉ.
Heo đất trở thành món quà mang thông điệp: tích lũy - sung túc - khởi đầu mới
Giữ nghề - giữ một phần hồn Tết
Thực trạng mai một của làng nghề đặt ra câu hỏi lớn: di sản sẽ tồn tại bằng cách nào trong đời sống hiện đại? Heo đất không thể chỉ nằm trong bảo tàng hay trong ký ức. Nghề chỉ sống khi còn người làm, còn người dùng, còn câu chuyện được kể.
Những nỗ lực gần đây của làng nghề Lái Thiêu như đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, tổ chức triển lãm nghệ thuật về heo đất, kết nối với du lịch văn hóa đang mở ra một hướng đi mới: biến làng nghề thành không gian trải nghiệm. Du khách được xem quy trình làm heo, tự tay vẽ màu, nghe chuyện nghề, hiểu vì sao một con heo đất lại gắn với Tết Việt và mua về cho mình những sản phẩm ưng ý.
Nghề chỉ sống khi còn người làm, còn người dùng, còn câu chuyện được kể
Để heo đất không chỉ là ký ức
Trong 12 con giáp, heo là biểu tượng của sự đủ đầy và phúc hậu. Trong tranh dân gian, heo mang dáng vẻ tròn trịa, hiền hòa. Trong làng nghề Lái Thiêu, heo mang thêm dáng hình của sự lao động, của bàn tay người thợ và của ký ức tập thể.
Tại làng nghề Lái Thiêu, heo mang thêm dáng hình của sự lao động, của bàn tay người thợ và của ký ức tập thể
Muốn làng nghề tồn tại, cần sự chung tay của nhiều phía: chính quyền, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng và người tiêu dùng. Khi người dân có thu nhập từ nghề, họ sẽ tự hào giữ nghề. Khi du khách tìm đến làng nghề như một điểm đến văn hóa Tết, heo đất sẽ có đời sống mới.
Trong bức tranh du lịch xuân Việt Nam, những làng nghề như Lái Thiêu chính là gam màu trầm nhưng sâu - nơi du khách có thể chạm vào văn hóa bằng bàn tay, bằng mùi đất sét và bằng câu chuyện của những nghệ nhân vẫn ngày ngày “thổi hồn” vào từng chú heo nhỏ.
Làng nghề như Lái Thiêu - nơi du khách có thể chạm vào văn hóa bằng bàn tay, bằng mùi đất sét và bằng câu chuyện của những nghệ nhân vẫn ngày ngày “thổi hồn” vào từng chú heo nhỏ
Xuân về, trong sắc mai vàng trước hiên nhà, những chú heo đất nhỏ bé vẫn lặng lẽ, tròn trịa và hiền lành như một lời chúc an yên. Chúng mang trong mình hương đất của làng nghề, bàn tay của nghệ nhân và ký ức của bao thế hệ đã đi qua những mùa xuân cũ.
Là ký ức của bao thế hệ đã đi qua những mùa xuân cũ.
Giữa thế giới đổi thay từng ngày, tiếng gõ khuôn đất ở Lái Thiêu vẫn vang lên như nhắc con người sống chậm hơn, nhớ nhiều hơn và yêu hơn những giá trị đã nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc. Giữ một chú heo đất là giữ một mảnh xuân xưa, để mỗi mùa Tết đến, truyền thống hiện diện trong lễ hội, trên bàn thờ tổ tiên và sống động trong từng vật nhỏ bé, bình dị của đời thường.
Bình luận (0)