Câu chuyện về sự trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật

Đây là động thái từ phía cơ quan quản lý nhằm tăng cường kỷ cương, đảm bảo tính chuẩn mực và trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật; đồng thời định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động trên môi trường số theo chuẩn mực văn hoá, đạo đức và pháp luật Việt Nam; thúc đẩy xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và tôn trọng văn hóa Việt Nam; khuyến khích lan tỏa các giá trị tích cực, sáng tạo, mang bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong đó, nội dung về "hát nhép" nhận được nhiều sự quan tâm. Văn bản nêu rõ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân cần chấp hành quy định pháp luật trong quá trình tổ chức, thực hiện các vở diễn, chương trình biểu diễn nghệ thuật, đặc biệt lưu ý tới các chương trình biểu diễn tại nhà hát, sân khấu trong nhà đối với các hành vi trong đó có "lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng âm thanh từ bản ghi âm thay cho việc biểu diễn trực tiếp trên sân khấu (dư luận gọi là “hát nhép”), xâm phạm quyền thụ hưởng giá trị văn hóa tốt đẹp của công chúng, tác động tiêu cực đến đạo đức cộng đồng và tâm lý xã hội đối với hoạt động biểu diễn nghệ thuật".

Sự cố lộ "hát nhép" tại một sự kiện âm nhạc của Duyên Quỳnh một lần nữa được nhắc trở lại khi văn bản của Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh được ban hành. Có thể nói đây là một điều rất đáng tiếc với một nữ ca sĩ đã có chặng đường nỗ lực hoạt động nghệ thuật nghiêm túc và có những dấu ấn tích cực. Không né tránh, Duyên Quỳnh có động thái xin lỗi công khai, "ghim" lời xin lỗi ngay đầu trang facebook cá nhân như lời nhắc nhở bản thân: "Quỳnh đã có rất nhiều đêm thức trắng, một mình đọc những bình luận của mọi người, nhìn nhận lại những thiếu sót của bản thân, tự trách bản thân rất nhiều. Tất cả đều là sự thiếu sót đến từ phía Quỳnh và Quỳnh rất muốn được thành tâm xin lỗi. Xin lỗi vì đã chưa mang lại được trải nghiệm đẹp, hoàn chỉnh, chuyên nghiệp tới khán giả. Xin lỗi vì đã để mọi người phải bận lòng, khó chịu vì Quỳnh. Thời gian vừa qua với Quỳnh là một chặng đường thật mới, có nỗi buồn nhưng cũng có cả hạnh phúc, hạnh phúc vì đã được làm nghề, được tới gần hơn với nhiều người. Nhưng cũng từ đó, Quỳnh nhận ra bản thân vẫn còn rất nhiều thiếu sót. Quỳnh thật tâm xin được rút kinh nghiệm sâu sắc và không ngại nắn nót lại chính mình, sửa đổi để tốt hơn, chỉn chu hơn".

Những trường hợp bị lộ hát nhép như Duyên Quỳnh không hề đơn lẻ. Nhiều ngôi sao trong đó có cả Mariah Carey, Beyoncé... từng có những màn trình diễn để lại nghi vấn về việc hát nhép. Beyoncé bị phát hiện hát nhép quốc ca tại lễ nhậm chức lần thứ hai của Tổng thống Obama năm 2013. “Tôi luyện tập đến kiệt sức và không có thời gian để tập dượt với dàn nhạc. Vì không được kiểm tra âm thanh kỹ lưỡng, tôi không cảm thấy thoải mái khi mạo hiểm”, cô nói sau đó. Lý do cầu toàn, muốn mang đến màn trình diễn hoàn hảo, không ảnh hưởng đến tính chất chương trình cũng như danh tiếng, hình ảnh cá nhân được đưa ra thời điểm đó của Beyoncé gây chia rẽ dư luận. Một bên bày tỏ sự thông cảm nhưng cũng có không ít người tỏ ra thất vọng vì bản thân nữ ca sĩ nổi tiếng với giọng hát đầy nội lực.

Ở Việt Nam chỉ cần thao tác tìm kiếm đơn giản trên các trang tìm kiếm cũng có thể cho ra kết quả về loạt tiết mục "hát nhép" khá lộ liễu. Tuy nhiên cùng với sự phát triển sôi động của thị trường biểu diễn âm nhạc, "hát nhép" và "hát đè" (hát thật nhưng trên nền thu âm sẵn) hay việc sử dụng nhiều yếu tố kỹ thuật phụ trợ để che khuyết điểm cho giọng hát dần trở thành những giải pháp được linh hoạt sử dụng tùy theo tính chất, yêu cầu của các chương trình. Văn bản từ phía Sở Văn hóa Thể thao TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh vào trường hợp cụ thể là các chương trình biểu diễn tại nhà hát, sân khấu trong nhà - những sân khấu mà giọng hát, sự "thật" của nghệ sĩ cần được đặt lên hàng đầu.

Sự "thật" ấy gần gũi với bản sắc, với cá tính riêng của nghệ sĩ. Dù có thể có lúc thăng hoa, rực sáng cũng có khi vướng những lúc "oét giọng", hụt hơi, lỗi nhịp hay không tránh khỏi những tác động của cảm xúc, của điều kiện sức khỏe, tuổi tác... nhưng sự không hoàn hảo ấy lại có thể khiến nghệ sĩ thêm nghiêm túc tập luyện, hoàn thiện, không dễ dãi với nghề, với từng cơ hội trình diễn trước khán giả. Điều này càng có ý nghĩa hơn nữa khi làng nhạc Việt Nam và cả thế giới đang dần chứng kiến sự hiện diện, thậm chí cạnh tranh từ phía "ca sĩ" AI - đối tượng có lẽ sẽ không bao giờ phải đặt ra vấn đề hát thật hay "hát nhép".

Mới đây ca sĩ Tùng Dương đã có những chia sẻ thu hút sự chú ý, anh viết: "AI có thể hoàn hảo. Nó không lệch tông, không hụt hơi, không sai nhịp. Nó xử lý âm thanh như một bài toán : sạch sẽ, chính xác, hoàn hảo về cao độ, trường độ và không sai số. Nhưng âm nhạc chưa bao giờ là một BÀI TOÁN! Một giọng hát thật, có thể run rẩy. Có thể vỡ. Có thể có những khoảnh khắc không tròn trịa. Nhưng chính những điều “không hoàn hảo” đó mới là nơi cảm xúc trú ngụ. Đó là nơi người nghệ sĩ đặt vào từng câu hát những gì họ đã sống, đã đi qua, đã tổn thương, đã yêu thương… Một câu hát của con người có thể không chuẩn 100%, nhưng nó có thể phản ánh chân thực đời sống thực : ký ức, nỗi đau, niềm vui, nỗi buồn, hỉ nộ ái ố …".

Nam ca sĩ cũng chia sẻ quan điểm rằng: "Âm nhạc thật không cần phải hoàn hảo. Nó cần chạm tới cảm xúc. Và chỉ có con người - với tất cả những giới hạn, những sai lệch, những tổn thương và trải nghiệm … mới có thể tạo ra thứ âm nhạc có linh hồn. Nếu một ngày chúng ta chỉ còn chọn nghe những thứ “đúng tuyệt đối”, thì có lẽ thứ chúng ta mất đi không phải là một vài ca sĩ mà là chính khả năng rung động của mình. Và khi đó, âm nhạc sẽ không còn là nghệ thuật nữa mà nó chỉ còn là sản phẩm".

Câu chuyện về sự trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật không chỉ bó hẹp ở vấn đề "hát nhép" hay hát thật mà còn cần được nghiêm chỉnh chấp hành ở các nội dung như biểu diễn đúng và tuân thủ nội dung đã được chấp thuận, quảng bá đúng sự thật về sự kiện, cá nhân tham gia trình diễn nghệ thuật cần trao dồi kỹ năng chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động nghệ thuật, văn hóa ứng xử, hướng đến những giá trị chân, thiện, mỹ trong quá trình sáng tạo nghệ thuật cũng như trong cuộc sống để giữ vững hình ảnh đẹp của người nghệ sĩ đối với công chúng...