Ceuta - Cánh cửa nhỏ nhưng áp lực lớn đối với EU

Chỉ rộng hơn 18 km², Ceuta đang trở thành phép thử đối với cả Liên minh châu Âu (EU). Thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi - những ngày qua đã chứng kiến làn sóng người di cư lớn chưa từng có - đẩy hệ thống tiếp nhận vào tình trạng quá tải và làm bùng phát cuộc tranh luận gay gắt về chính sách di cư của EU.

Trên bản đồ thế giới, Ceuta chỉ là một chấm nhỏ. Tuy nhiên, trên bản đồ di cư toàn cầu, đây lại là một điểm nóng. Ceuta là một trong hai biên giới trên bộ duy nhất giữa EU và châu Phi. Nói cách khác, chỉ cần vượt qua hàng rào biên giới tại Ceuta, người di cư đã đặt chân vào lãnh thổ EU. Theo cập nhật mới nhất, cuộc khủng hoảng di cư bùng phát những ngày qua đã khiến 67 người thiệt mạng.

Từ thị trấn Fnideq của Morocco, Ceuta hiện ra ngay bên kia đường biên giới và dải bờ biển Địa Trung Hải. Chính vị trí đặc biệt này khiến vùng lãnh thổ nhỏ của Tây Ban Nha trở thành cánh cửa gần nhất để hàng chục nghìn người di cư tìm đường vào EU.

Ceuta được kết nối với Morocco qua cửa khẩu El Tarajal. Chỉ cần băng qua cửa khẩu hoặc các lối mở sát vạch phân định biên giới, người di cư đã đặt chân lên lãnh thổ Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, do hàng rào biên giới trên bộ được bảo vệ nghiêm ngặt, nhiều người lựa chọn bơi vòng qua những đê chắn sóng vươn ra Địa Trung Hải để tiếp cận bãi biển Tarajal của Ceuta. Nếu đi theo con đường này, họ chỉ phải bơi khoảng vài trăm mét.

Theo Bộ Nội vụ Tây Ban Nha, chỉ trong hơn 24 giờ, hơn 50.000 người đã vượt biên bằng cả đường bộ lẫn đường biển. Một vùng lãnh thổ có chưa đầy 84.000 dân bỗng phải tiếp nhận dòng người di cư với quy mô chưa từng có, nhanh chóng đẩy hệ thống tiếp nhận, an ninh và các dịch vụ công của Ceuta vào tình trạng quá tải.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez cho biết: “Tôi muốn nói với người dân Ceuta rằng cả Tây Ban Nha luôn ở bên các bạn. Chúng tôi thấu hiểu tâm trạng lo lắng và những gì người dân nơi đây đã phải trải qua. Điều xảy ra hôm qua là một hành động xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tây Ban Nha. Ceuta là một thành phố của Tây Ban Nha và những gì đã diễn ra đáng bị lên án mạnh mẽ nhất”.

Kỳ vọng về một cuộc sống mới nhanh chóng nhường chỗ cho thực tế khắc nghiệt. Anh Brahim Karroubi, một người di cư đến từ Morocco, chia sẻ: “Tôi muốn có một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng những gì tôi tìm thấy ở đây chỉ là đói khát và khốn khó. Tôi muốn được đoàn tụ với mẹ ở Tây Ban Nha, nhưng mọi thứ đều đóng cửa. Chúng tôi không có gì cả”.

Đến chiều 31/7, khoảng 48.000 người đã tự nguyện trở về Morocco.

Anh Mohamed, một người di cư đến từ Morocco, cho biết: “Tôi sẽ trở về. Ở đây chẳng còn gì cả. Chúng tôi bị đói. Các cửa hàng đều đóng cửa, không có gì cả”.

Cuộc vượt biên hỗn loạn cũng để lại hậu quả nặng nề. 57 thi thể đã được tìm thấy tại Ceuta, chủ yếu là những người đuối nước hoặc thiệt mạng khi cố vượt qua đê chắn sóng và hàng rào biên giới.

Tây Ban Nha đã điều động thêm lực lượng an ninh, đẩy nhanh công tác hồi hương và phối hợp với Morocco để kiểm soát biên giới. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định bảo vệ Ceuta cũng chính là bảo vệ biên giới chung của EU.

Khi hàng nghìn người đầu tiên vượt qua Ceuta, hiệu ứng đám đông nhanh chóng lan rộng, biến vùng lãnh thổ nhỏ bé này thành tâm điểm của một trong những làn sóng di cư lớn nhất từ Bắc Phi sang EU trong nhiều năm qua. Làn sóng này còn được thúc đẩy bởi những tin đồn lan truyền trên mạng xã hội rằng Tây Ban Nha đã nới lỏng việc kiểm soát biên giới.

Anh Adam Essissy, một người di cư Morocco trở về từ Ceuta, kể: “Tôi vượt biên bằng đường biển, rồi thông tin lan truyền khắp Morocco qua mạng xã hội. Người dân từ khắp nơi ở Morocco đổ về Ceuta. Tôi nhìn thấy cả phụ nữ, trẻ em và các gia đình. Tôi thực sự không hiểu nổi. Thậm chí còn có những đứa trẻ khoảng 6 đến 8 tuổi đi một mình, cố gắng vượt biên trái phép. Thật khó tin”.

Đằng sau làn sóng vượt biên quy mô lớn là những nguyên nhân sâu xa như nghèo đói và thất nghiệp, khiến người di cư bất chấp hiểm nguy, vượt biển tới EU. Khi nhu cầu di cư vẫn tồn tại, các mạng lưới đưa người trái phép tiếp tục tìm thấy cơ hội hoạt động, khiến cuộc chiến bảo vệ biên giới của EU ngày càng phức tạp.

Mỗi chuyến vượt biển từ Morocco sang Tây Ban Nha có thể mang về cho các đường dây đưa người trái phép hàng nghìn Euro. Từ xuồng cao tốc, thuyền cao su đến mô tô nước, các tổ chức tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động và tuyến đường nhằm né tránh lực lượng tuần tra của Tây Ban Nha và Cơ quan Bảo vệ biên giới EU (Frontex).

Theo Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol), hơn 90% người di cư đến EU đã sử dụng dịch vụ của các mạng lưới đưa người trái phép. Khi một tuyến đường bị kiểm soát chặt hơn, các băng nhóm nhanh chóng chuyển sang tuyến khác, khiến cuộc chiến chống đưa người trái phép ngày càng phức tạp.

Bà Amy Pope, Tổng Giám đốc Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), nhận định: “Sự phối hợp giữa các quốc gia, các tổ chức và cả khu vực tư nhân nhằm bảo đảm hoạt động di cư an toàn, có trật tự là chìa khóa để làm suy yếu các mạng lưới tội phạm đang lợi dụng và xâm phạm quyền của người di cư”.

Sau cú sốc di cư tại Ceuta, EU tiếp tục tăng cường lực lượng Frontex, mở rộng hợp tác với Morocco và các quốc gia Bắc Phi nhằm kiểm soát biên giới, đồng thời triệt phá các mạng lưới đưa người trái phép.

Trước khủng hoảng di cư tại Ceuta, Italy đã ra lệnh đóng cửa biên giới đường biển và đường hàng không với Tây Ban Nha, đồng thời đình chỉ cơ chế tự do đi lại trong khối Schengen giữa 2 nước với lý do bảo vệ an ninh quốc gia và ngăn nguy cơ làn sóng di cư lan sang Italy.

Trong bối cảnh nhập cư tiếp tục là chủ đề gây chia rẽ tại nhiều nước châu Âu, làn sóng người di cư tại Ceuta một lần nữa đặt EU trước phép thử về khả năng xây dựng một chính sách nhập cư thống nhất nhằm bảo đảm an ninh biên giới.