Châu Âu tìm vật liệu thay thế đất hiếm

VTV.vn - Châu Âu đang nghiên cứu nam châm vĩnh cửu không dùng đất hiếm để giảm phụ thuộc vào nguyên liệu chiến lược nhập khẩu.

Để xây dựng nền sản xuất bền vững hơn, châu Âu đang thúc đẩy đổi mới công nghệ và tìm vật liệu thay thế các nguyên liệu chiến lược. Trong đó, các nhà khoa học đang nghiên cứu nam châm vĩnh cửu không dùng đất hiếm, kết hợp vật liệu mới với công nghệ in 3 chiều và thiết kế lại động cơ điện.

Tại Estonia, ba nhà khoa học đã phát triển vật liệu giúp siêu tụ điện tích trữ nhiều năng lượng hơn mà không cần dùng các kim loại khan hiếm như liti hay coban.

Ông Jaan Leis cho biết vật liệu này là một dạng carbon có cấu trúc lỗ xốp siêu nhỏ, gọi là graphene dạng cong. Theo ông Mati Arulepp, sản phẩm chỉ gồm carbon và nhôm, không sử dụng liti, molypden hay coban. Ông Anti Perkson cho biết siêu tụ điện có thể sạc trong vài giây, còn pin thông thường cần nhiều giờ.

Graphene có thể giúp giảm sử dụng một số kim loại trong lưu trữ năng lượng. Song song với hướng nghiên cứu này, các nhà khoa học châu Âu đang thử nghiệm nam châm làm từ hợp kim nhôm, niken, coban và sắt để thay thế đất hiếm trong sản xuất nam châm vĩnh cửu. Họ cũng áp dụng công nghệ in 3 chiều và thiết kế lại động cơ điện.

Bà Ekaterina Zaharieva, Ủy viên châu Âu phụ trách khởi nghiệp, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, cho rằng phát triển nam châm vĩnh cửu không dùng đất hiếm là một hướng nghiên cứu có thể theo đuổi.

Ủy ban châu Âu đề xuất tăng 20% đầu tư cho nghiên cứu và phát triển vật liệu tiên tiến vào năm 2035, đồng thời đẩy nhanh việc ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất. Nam châm không dùng đất hiếm vẫn còn hạn chế về hiệu suất và chưa thể thay thế hoàn toàn các loại nam châm hiện nay.

Từ vật liệu lưu trữ năng lượng mới đến nam châm không dùng đất hiếm, châu Âu đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nguyên liệu chiến lược nhập khẩu. Các công nghệ này cần thêm thời gian để được ứng dụng rộng rãi và có thể thay đổi cách các nền kinh tế bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp.

Châu Âu tìm vật liệu thay thế đất hiếm- Ảnh 1.

(Ảnh chụp màn hình)

Việc phát triển vật liệu thay thế đặt ra câu hỏi liệu Liên minh châu Âu (EU) có thể giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm do Trung Quốc chi phối hay sẽ phụ thuộc vào các nguyên liệu khác.

Châu Âu vừa thiếu tài nguyên đất hiếm, vừa phụ thuộc vào các khâu tinh luyện và chế tạo nam châm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2024, Trung Quốc chiếm khoảng 91% sản lượng tinh luyện đất hiếm dùng cho nam châm và 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu trên thế giới.

Ngay cả khi tìm được nguồn quặng mới, châu Âu vẫn cần nhiều năm để xây dựng chuỗi sản xuất hoàn chỉnh. Công nghệ thay thế giúp giảm nhu cầu dùng đất hiếm ngay từ khâu thiết kế thiết bị. Tuy nhiên, một số loại nam châm thay thế vẫn cần niken hoặc coban, những nguyên liệu cũng có nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Để giảm phụ thuộc, châu Âu cần đồng thời làm chủ công nghệ, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và xây dựng năng lực sản xuất trong khu vực.

Sự phát triển của công nghệ thay thế cũng đặt ra câu hỏi về giá trị chiến lược của đất hiếm và hướng phát triển ngành này tại các quốc gia có tiềm năng như Việt Nam.

Trong ngắn hạn, đất hiếm vẫn giữ vai trò quan trọng. IEA dự báo nhu cầu đối với các nguyên tố đất hiếm dùng để sản xuất nam châm sẽ tăng hơn 30% vào năm 2030. Về dài hạn, công nghệ thay thế có thể tác động khác nhau đến nhu cầu đối với từng nguyên tố. Nhu cầu đối với các nguyên tố dễ thay thế có thể giảm, trong khi những nguyên tố dùng cho thiết bị hiệu suất cao vẫn giữ giá trị chiến lược.

Đối với Việt Nam, phát triển ngành đất hiếm đòi hỏi tính đến xu hướng công nghệ trong suốt vòng đời đầu tư, bên cạnh giá cả và nhu cầu hiện tại. Các lĩnh vực cần chú trọng gồm công nghệ phân tách, tinh luyện, chế tạo nam châm và nghiên cứu vật liệu mới. Về dài hạn, lợi thế của mỗi quốc gia phụ thuộc vào cả trữ lượng khoáng sản và khả năng chế biến tài nguyên thành sản phẩm công nghệ có giá trị cao.

Sở hữu tài nguyên là lợi thế ban đầu. Làm chủ công nghệ khai thác và chế biến đất hiếm sẽ giúp Việt Nam tạo ra sản phẩm có giá trị cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và công nghệ toàn cầu.

Tin liên quan

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.