Châu Âu trong vòng xoáy hạn hán và cháy rừng

Hạn hán đang khiến một trong những vùng xanh mát của Bỉ khoác lên mình diện mạo khô cằn đến khó nhận ra. Tại miền Nam nước Bỉ, những đồng cỏ đã chuyển màu nâu cháy.

Dòng sông Semois uốn lượn qua vùng Ardennes nay có những đoạn chỉ còn lại một dòng nước nhỏ. Hình ảnh flycam do hãng tin Reuters ghi lại cho thấy sự thay đổi rõ rệt của cảnh quan sau nhiều tháng thiếu mưa và nắng nóng liên tiếp. Đặt cạnh hình ảnh từ tháng 10/2025, sự tương phản càng rõ rệt: những cánh đồng từng xanh mướt nay khô vàng, bờ sông trơ cạn và mực nước Semois giảm đáng kể.

Không chỉ tại Bỉ, phần lớn châu Âu đang oằn mình đối phó với tình trạng hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua. Tại hồ chứa Orlík trên sông Vltava, Cộng hòa Czech, lượng nước chảy vào hồ trong mùa hè này xuống mức thấp nhất được ghi nhận kể từ năm 1982.

Nắng nóng kéo dài buộc ban quản lý hồ phải duy trì lưu lượng xả tối thiểu về hạ lưu để cấp nước cho thủ đô Praha, khiến hồ chứa cạn kiệt nhanh chóng. Mực nước giảm xuống mức thấp đến mức những chiếc du thuyền không thể neo đậu như bình thường và phải được đưa lên bờ bằng cần cẩu.

Thiếu hụt nguồn nước và các đợt sóng nhiệt lặp đi lặp lại không chỉ gây sức ép lên hệ thống quản lý nước mà còn trực tiếp ảnh hưởng nặng nề tới các chuỗi sản xuất nông nghiệp và di sản ẩm thực lâu đời của châu Âu. Ngành sản xuất bia nổi tiếng của Cộng hòa Czech đang đứng trước nguy cơ thiệt hại nặng do hoa bia - nguyên liệu định hình hương vị bia - phát triển kém trong điều kiện khô cằn.

Trong khi đó, tại vùng Champagne, Đông Bắc nước Pháp, vụ thu hoạch năm nay đã bắt đầu sớm kỷ lục ngay từ đầu tháng 8. Nhiệt độ tăng cao khiến quả nho tích tụ lượng đường nhanh nhưng lại làm giảm độ axit tự nhiên - yếu tố sống còn tạo nên hương vị đặc trưng của rượu Champagne.

"Chúng tôi đã được cảnh báo, nhưng biến đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ và cường độ khó tin. Trước đây không ai nghĩ sẽ thu hoạch vào những tuần đầu tháng 8", ông Benoit Velut, nhà sản xuất rượu Champagne tại Pháp, cho biết. Ước tính, thiệt hại trực tiếp và gián tiếp từ các đợt nắng nóng gần đây tại Pháp có thể lên tới 10 - 15 tỷ euro.

Tình trạng kiệt quệ nguồn nước cũng đang diễn ra tại Anh. Vùng nông thôn nước này đang trải qua một mùa hè hiếm thấy khi hơn 70% diện tích rơi vào tình trạng hạn hán sau tháng 7 khô hạn nhất trong lịch sử. Chính phủ Anh đã phải tung ra gói hỗ trợ khẩn cấp trị giá 65 triệu bảng nhằm hỗ trợ nông dân xây dựng hạ tầng trữ nước và tận dụng thêm đất để chăn thả gia súc.

Không chỉ hạn hán, châu Âu còn đang trải qua một trong những mùa cháy rừng khốc liệt nhất từ trước tới nay, với các điểm nóng tại Bỉ, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Pháp và Croatia. Diện tích rừng và thảm thực vật bị thiêu rụi trên toàn châu Âu từ đầu năm nay đã vượt 576.000 ha, cao gấp khoảng 2,5 lần mức trung bình dài hạn và vượt cả kỷ lục năm 2025.

Tại Bỉ, nước này đang đối mặt với vụ cháy rừng lớn nhất từng được ghi nhận, xảy ra tại khu bảo tồn Hautes Fagnes ở miền Đông. Khoảng 3.000 ha đã bị ảnh hưởng. Dù mưa trong những ngày gần đây đã giúp giảm nguy cơ cháy lan, nhiều điểm vẫn còn âm ỉ, đặc biệt trong các lớp đất than bùn, nên nguy cơ bùng phát trở lại khi thời tiết khô và có gió vẫn còn.

Điều đáng lo ngại là vụ cháy xảy ra sau một thời gian dài thời tiết khô nóng, lượng mưa thấp khiến đất, đồng cỏ và thảm thực vật mất độ ẩm rất nhanh. Với một nước vốn ít xảy ra cháy rừng quy mô lớn như Bỉ, việc phải huy động hàng trăm lính cứu hỏa, quân đội và cả sự hỗ trợ từ cơ chế ứng phó khẩn cấp của EU cho thấy mức độ bất thường của tình hình. Đây cũng là cảnh báo về nguy cơ cháy rừng ngày càng mở rộng sang cả khu vực Bắc và Tây Âu.

Hạn hán và cháy rừng cũng đang gây tác động kinh tế theo nhiều hướng cùng lúc tại châu Âu. Trong nông nghiệp, thiếu nước và nắng nóng kéo dài làm giảm năng suất cây trồng, nguồn thức ăn chăn nuôi, đồng thời làm tăng chi phí tưới tiêu và sản xuất.

Trong lĩnh vực vận tải, mực nước thấp trên các tuyến sông lớn như Rhine hay Danube khiến tàu hàng phải giảm tải, làm tăng chi phí vận chuyển nguyên liệu, nhiên liệu và hàng hóa.

Hạn hán cũng có thể làm giảm sản lượng thủy điện và gây khó khăn cho các nhà máy điện cần nước làm mát. Ngoài ra còn có thiệt hại đối với du lịch, bảo hiểm, cơ sở hạ tầng và ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, một nghiên cứu được tờ Financial Times dẫn lại ước tính tổng thiệt hại của mùa hè cực đoan năm nay có thể lên tới 180 tỷ euro, tương đương khoảng 1% GDP của EU. Con số này bao gồm tác động của nắng nóng, hạn hán, cháy rừng, gián đoạn hạ tầng, thiệt hại về lương thực, năng lượng, vận tải, suy giảm năng suất lao động và cả những trường hợp tử vong do nhiệt độ cực đoan.

Hiện châu Âu vẫn chưa nhìn thấy nhiều dấu hiệu của một cuộc "giải hạn". Dự báo tình trạng khô hạn bất thường có thể kéo dài tới tháng 9, với Trung và Tây Âu là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Ủy ban châu Âu cho biết các vệ tinh quan sát Trái Đất Copernicus của EU đã được triển khai để hỗ trợ lập bản đồ tác chiến tại Tây Ban Nha, Albania, Hy Lạp, Pháp, Đức và Serbia. Cơ chế Bảo vệ Dân sự của khối luôn sẵn sàng được kích hoạt khi có quốc gia yêu cầu hỗ trợ.