Chính quyền 2 cấp ở vùng cao Phú Thọ: Tăng quyền cho cơ sở, thử thách năng lực

Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Thu Cúc – một địa bàn vùng cao của tỉnh Phú Thọ – đang cho thấy những chuyển động rõ rệt trong cách thức quản lý, điều hành và phục vụ người dân. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào các cấp trung gian, chính quyền xã từng bước trở thành "tuyến đầu" trực tiếp giải quyết công việc dân sinh. Tuy nhiên, cùng với sự chủ động được trao, áp lực về năng lực, tổ chức và con người cũng đang đặt ra không ít thách thức.

Từ "qua nhiều khâu" đến phục vụ trực tiếp

Thu Cúc là xã vùng cao, địa bàn rộng hơn 100km², dân cư phân tán, gần 90% là đồng bào dân tộc thiểu số như Dao, H'Mông, Mường. Trước đây, với những thủ tục hành chính thông thường, người dân nhiều khi phải đi lại nhiều lần, qua nhiều cấp trung gian để hoàn tất hồ sơ. Việc này không chỉ tốn thời gian, chi phí mà còn tạo ra khoảng cách nhất định giữa chính quyền với người dân.

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu thay đổi cách vận hành đó. Khi quyền chủ động được phân cấp rõ hơn, nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại xã, rút ngắn quy trình và giảm bớt các tầng nấc trung gian. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ xử lý hồ sơ, mà còn ở cách chính quyền cơ sở đang dịch chuyển dần từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ.

Theo ghi nhận tại Trung tâm Hành chính công xã Thu Cúc vào những ngày cuối tháng 3, mỗi ngày có khoảng 10–20 lượt công dân đến giải quyết thủ tục. Dù lượng người dân tập trung đông vào buổi sáng, song nhờ sự chủ động trong điều phối, các hồ sơ vẫn được xử lý nhanh, không xảy ra tình trạng ùn ứ.

Trải nghiệm thực tế của người dân phần nào phản ánh rõ sự thay đổi này. Chị Hoàng Thị Thúy (khu Đồng Tô) cho biết, khi đến làm thủ tục ủy quyền nhận tiền trợ cấp, chị được cán bộ hướng dẫn cụ thể từng bước. "Thủ tục được giải quyết nhanh gọn, không mất nhiều thời gian như trước, tôi thấy rất thuận tiện", chị Thúy chia sẻ.

Tương tự, anh Hoàng Ngọc Sơn (khu Quẽ) – người đã nhiều lần thực hiện thủ tục tại Trung tâm – cũng đánh giá cao cách làm việc của đội ngũ cán bộ: "Tôi rất hài lòng với thái độ và tác phong làm việc của cán bộ. Mọi công việc đều được giải quyết nhanh, gọn, rõ ràng, không gây phiền hà cho người dân".

Trao đổi với phóng viên, bà Hà Thị Tố Nguyệt – Phó Chủ tịch UBND xã Thu Cúc – cho biết: "Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý, điều hành tại xã có nhiều chuyển biến tích cực. Chính quyền xã được tăng cường tính chủ động trong giải quyết công việc, đặc biệt là các vấn đề liên quan trực tiếp đến người dân. Qua đó góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn".

Những chuyển biến bước đầu này cho thấy, khi được trao quyền nhiều hơn, cấp xã có thể phát huy vai trò chủ động trong giải quyết các vấn đề dân sinh. Với một địa bàn vùng cao như Thu Cúc, đây không chỉ là thay đổi về kỹ thuật hành chính, mà còn là sự điều chỉnh đáng kể trong quan hệ giữa chính quyền với người dân: gần hơn, trực tiếp hơn và đòi hỏi trách nhiệm rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, chính sự chủ động ấy cũng kéo theo một yêu cầu mới. Khi không còn nhiều tầng nấc trung gian, mọi sức ép về tiến độ, chất lượng giải quyết công việc và mức độ hài lòng của người dân đều dồn trực tiếp về cấp xã. Nói cách khác, nơi gần dân nhất cũng là nơi phải gánh phần việc nặng nhất.

Chuyển đổi số và bài toán năng lực ở cấp xã

Cùng với đổi mới mô hình tổ chức, xã Thu Cúc xác định chuyển đổi số là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân. Đây là hướng đi phù hợp, nhất là trong bối cảnh bộ máy cấp xã đang phải xử lý khối lượng công việc ngày càng lớn, phạm vi lĩnh vực ngày càng rộng.

Hiện nay, các nền tảng số phục vụ điều hành nội bộ đã được triển khai tương đối đồng bộ. Hệ thống quản lý văn bản điện tử giúp 100% văn bản được tiếp nhận, xử lý trên môi trường số; lãnh đạo xã thực hiện ký số để rút ngắn thời gian ban hành văn bản. Các cuộc họp trực tuyến cũng được duy trì, góp phần bảo đảm thông tin chỉ đạo thông suốt.

Trong giải quyết thủ tục hành chính, người dân đã có thể tiếp cận Cổng Dịch vụ công quốc gia, thực hiện nhiều thủ tục trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt. Các cơ sở dữ liệu như dân cư, hộ tịch, đất đai, an sinh xã hội… được kết nối và khai thác hiệu quả hơn, qua đó góp phần hạn chế sai sót trong quá trình xử lý hồ sơ, tăng tính minh bạch trong thực thi công vụ.

Tuy nhiên, chuyển đổi số ở vùng cao không phải là con đường bằng phẳng. Hạ tầng công nghệ ở một số khu vực chưa thực sự đồng bộ, kết nối internet chưa ổn định. Một bộ phận người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế về kỹ năng số, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh hay các ứng dụng trực tuyến. Khoảng cách giữa chủ trương và khả năng tiếp cận thực tế vì vậy vẫn là vấn đề hiện hữu.

Không chỉ người dân, áp lực cũng đè nặng lên đội ngũ cán bộ cơ sở. Theo lãnh đạo xã Thu Cúc, trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư phân tán, cán bộ, công chức hiện nay phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực cùng lúc, từ đất đai, hộ tịch đến an sinh xã hội. Điều này đòi hỏi không chỉ kiến thức chuyên môn, mà còn cần khả năng tổng hợp, tham mưu và xử lý tình huống linh hoạt.

"Với đặc thù là xã vùng cao, địa bàn rộng, dân cư phân tán, việc vận hành mô hình mới cũng đặt ra không ít thách thức. Khối lượng công việc dồn về cấp xã nhiều hơn, yêu cầu cán bộ, công chức phải 'đa nhiệm', xử lý nhiều lĩnh vực từ đất đai, hộ tịch đến an sinh xã hội. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ vững chuyên môn mà còn phải am hiểu pháp luật, có kỹ năng tổng hợp, tham mưu và xử lý tình huống linh hoạt. Quan trọng hơn, cán bộ phải thường xuyên bám cơ sở, đi từng thôn, bản để nắm bắt tình hình thực tế, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh", bà Nguyệt cho biết.

Để khắc phục những rào cản trong chuyển đổi số, xã Thu Cúc đã triển khai các tổ công nghệ số cộng đồng, trực tiếp đến từng thôn, bản để hỗ trợ người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng. Tại Bộ phận Một cửa, cán bộ không chỉ tiếp nhận hồ sơ mà còn trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục trên môi trường số. Cách làm này cho thấy, ở vùng cao, chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở việc đưa nền tảng vào vận hành, mà phải đi kèm quá trình "cầm tay chỉ việc", kiên trì hỗ trợ để người dân thực sự sử dụng được.

Sau gần một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp kết hợp với chuyển đổi số đang tạo ra những chuyển biến tích cực tại xã vùng cao Thu Cúc. Quy trình được rút gọn, khoảng cách giữa chính quyền và người dân được thu hẹp, hiệu quả phục vụ từng bước được nâng lên. 

 "Những kết quả ấy mới chỉ là bước khởi đầu. Để mô hình vận hành hiệu quả và bền vững, điều cần thiết không chỉ là tiếp tục hoàn thiện cơ chế mà còn phải đầu tư hạ tầng số, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ trong cộng đồng", Phó Chủ tịch UBND xã Hà Thị Tố Nguyệt chia sẻ.