Chợ Đồn (Thái Nguyên) sau một năm vận hành chính quyền 2 cấp

Từ "cấp thực thi" đến "cấp quản trị"

Ngày 1/7/2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tiến trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức được vận hành. Sau một năm nhìn lại, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tinh gọn đầu mối hay giảm tầng nấc trung gian mà ở sự thay đổi trong cách thức quản trị tại cơ sở – nơi gần dân nhất và cũng trực tiếp giải quyết những nhu cầu thiết thân nhất của người dân.

Tại xã Chợ Đồn, tỉnh Thái Nguyên, sự thay đổi ấy hiện lên khá rõ nét.

Được thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Phương Viên, xã Bằng Lãng, xã Ngọc Phái và thị trấn Bằng Lũng, xã Chợ Đồn hiện có 39 thôn, tổ dân phố với hơn 17.000 nhân khẩu thuộc 8 dân tộc cùng sinh sống. Sau sáp nhập, địa phương tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới, đồng thời vận hành bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025.

Trao đổi VTV Times, Chủ tịch UBND xã Chợ Đồn Trương Quốc Tuân cho biết, trong một năm qua, xã đã chủ động rà soát tổ chức bộ máy, phân công lại nhiệm vụ, sắp xếp nhân sự, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp và xây dựng cơ chế điều hành phù hợp với yêu cầu mới.

"Nếu như trước đây nhiều công việc phải qua cấp trung gian thì nay một phần đáng kể nhiệm vụ đã được phân cấp trực tiếp về cấp xã. Điều này đồng nghĩa với việc trách nhiệm của chính quyền cơ sở lớn hơn, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cũng cao hơn. Thực tế cho thấy, cải cách bộ máy không đơn thuần là việc giảm đầu mối hay sắp xếp lại cơ cấu tổ chức. Điều quan trọng hơn là năng lực xử lý công việc ở cấp gần dân nhất có được nâng lên hay không?" – Chủ tịch UBND xã Chợ Đồn Trương Quốc Tuân cho biết.

Theo ông Tuân, đó cũng là lý do vì sao những con số về tổ chức bộ máy chỉ mang ý nghĩa tham khảo. Điều người dân quan tâm cuối cùng vẫn là thủ tục có được giải quyết nhanh hơn, việc của dân có được xử lý thuận lợi hơn hay không.

Trong cuộc làm việc cùng Thời báo VTV, đại diện UBND xã Chợ Đồn chia sẻ, một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất sau khi vận hành mô hình mới tại địa phương là hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã.

Cụ thể, sau một năm hoạt động, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chợ Đồn đã tiếp đón hơn 4.500 lượt công dân đến giao dịch, tiếp nhận 3.323 hồ sơ thủ tục hành chính. Trong số này, 94,25% hồ sơ được tiếp nhận qua dịch vụ công trực tuyến. Tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,16%, không phát sinh hồ sơ quá hạn.

Những con số ấy chưa phải là tất cả nhưng phản ánh phần nào hiệu quả bước đầu của quá trình cải cách hành chính tại cơ sở.

Đáng chú ý, toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính đều được thực hiện trên môi trường điện tử. Người dân có thể theo dõi quá trình xử lý hồ sơ; cơ quan quản lý cũng kiểm soát được từng khâu giải quyết công việc.

Khi thủ tục được số hóa, không gian cho sự chậm trễ, đùn đẩy hay những phiền hà không cần thiết cũng dần bị thu hẹp.

Tất nhiên, như lời ông Trương Quốc Tuân, chuyển đổi từ phương thức làm việc truyền thống sang môi trường số không phải quá trình dễ dàng.

Trong buổi làm việc cùng VTV Times, đại diện chính quyền địa phương cũng thẳng thắn chỉ ra thực tế rằng vẫn còn một bộ phận người dân quen thực hiện thủ tục trực tiếp; nhiều người chưa thành thạo công nghệ thông tin hoặc chưa có điều kiện tiếp cận các nền tảng số.

Cùng với đó, hệ thống phần mềm dùng chung đôi khi vẫn phát sinh lỗi kỹ thuật, đường truyền chưa thực sự ổn định, ảnh hưởng tới quá trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ.

Nhưng xét về tổng thể, đây là những khó khăn thường gặp trong quá trình chuyển đổi và không làm thay đổi xu thế tất yếu là xây dựng nền hành chính phục vụ trên nền tảng số.

Cải cách bộ máy là hành trình lâu dài

Tại Chợ Đồn, nếu coi Trung tâm Phục vụ hành chính công là bộ mặt của cải cách hành chính thì cơ sở dữ liệu đất đai lại phản ánh một chuyển động sâu hơn trong tư duy quản trị.

Tháng 4/2026, UBND xã Chợ Đồn ban hành kế hoạch triển khai công tác đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trên địa bàn trong thời gian 180 ngày.

Theo kế hoạch, toàn bộ 39 thôn của xã sẽ tham gia quá trình rà soát, chuẩn hóa và hoàn thiện dữ liệu đất đai. Riêng số lượng thửa đất cần thu thập, đối soát và hoàn thiện thông tin lên tới 9.423 thửa.

"Mục tiêu được đặt ra không chỉ là xây dựng một kho dữ liệu số, mà là hình thành cơ sở dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống", có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, các hệ thống thuế, công chứng và nhiều lĩnh vực quản lý khác…" – Chủ tịch Trương Quốc Tuân cho biết.

Theo ông Tuân, đằng sau những thuật ngữ kỹ thuật ấy là một thay đổi quan trọng.

Bởi trong nhiều năm, không ít thủ tục liên quan đến đất đai vẫn phụ thuộc vào hồ sơ giấy, đối chiếu thủ công hoặc việc người dân phải nhiều lần cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Nhưng khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, người dân không còn phải mang theo nhiều loại giấy tờ; cơ quan quản lý cũng có thêm công cụ để kiểm tra, xác thực và xử lý hồ sơ nhanh hơn.

Nói cách khác, dữ liệu đang trở thành một dạng hạ tầng mới của quản trị công.

Bởi xét cho cùng, một nền hành chính hiện đại không chỉ được xây dựng bằng trụ sở, biên chế hay thiết bị làm việc. Quan trọng hơn là khả năng quản lý, khai thác và kết nối dữ liệu để phục vụ người dân phải thực sự hiệu quả hơn.

Trải qua một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành tựu có, hiệu quả có, nhưng không thể phủ nhận những "điểm nghẽn" phát sinh từ thực tiễn. Trong cuộc làm việc với VTV Times, đại diện UBND xã Chợ Đồn cho biết, trong quá trình vận hành, khối lượng công việc tăng lên khi nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện được chuyển về xã. Một số cán bộ phải tiếp cận lĩnh vực mới, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Chất lượng đội ngũ chưa đồng đều trong khi yêu cầu về tiến độ và chất lượng công việc ngày càng cao.

"Chúng tôi thấy vẫn còn những khó khăn liên quan đến biên chế, chính sách đãi ngộ, nhà công vụ cho cán bộ ở xa, hạ tầng số và khối lượng lớn tài liệu lưu trữ tồn đọng từ các đơn vị trước sáp nhập." – Đại diện UBND xã Chợ Đồn cho biết.

Những khó khăn ấy có lẽ không phải câu chuyện riêng của Chợ Đồn mà có lẽ cũng là thách thức đặt ra với nhiều địa phương khi bước vào giai đoạn vận hành mô hình mới.

Bất kỳ cuộc cải cách tổ chức nào cũng cần thời gian để thích nghi. Việc chuyển giao nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế vận hành, nâng cao năng lực cán bộ và xây dựng hạ tầng số không thể hoàn thành trong một sớm một chiều.

Điều quan trọng là bộ máy mới đã vận hành thông suốt, không tạo khoảng trống trong quản lý nhà nước và từng bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu phục vụ người dân.

Một năm là khoảng thời gian chưa dài để đánh giá toàn diện hiệu quả của một mô hình quản trị mới. Nhưng những chuyển động tại Chợ Đồn (Thái Nguyên) cho thấy một điều khá rõ, đó là khi quyền lực hành chính được đưa xuống gần dân hơn, áp lực đối với bộ máy cơ sở cũng lớn hơn.

Từ giải quyết thủ tục hành chính, quản lý dữ liệu đất đai đến xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, cấp xã đang phải đảm đương những nhiệm vụ mà trước đây thuộc về cấp trung gian.

Thành công của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vì thế sẽ không được đo bằng số lượng đầu mối được sắp xếp hay bao nhiêu biên chế được tinh giản mà sẽ được tính bằng khả năng phục vụ người dân nhanh hơn, thuận lợi hơn và hiệu quả hơn như thế nào.

Xét cho cùng, đó cũng là đích đến cuối cùng của mọi cuộc cải cách bộ máy nhà nước.