Chủ tịch Quốc hội: Không để tình trạng "luật một đường, nghị định một nẻo, thông tư một kiểu"

Sáng 18/5, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Văn hoá và Xã hội về tình hình triển khai các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và định hướng các nhiệm vụ cho cả nhiệm kỳ của Ủy ban.

Tham dự cuộc làm việc có các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh; Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh; Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông; Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu; Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh.

Bám sát thực tiễn, xử lý nhiều vấn đề xã hội được Nhân dân quan tâm

Ủy ban Văn hóa và Xã hội khóa XVI, nhiệm kỳ 2026-2031 có 66 Ủy viên, gồm: 01 Chủ nhiệm Ủy ban, 06 Phó Chủ nhiệm Ủy ban, 16 Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban và 43 Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm. Ủy ban đã ban hành Nghị quyết thành lập 06 Tiểu ban, mỗi tiểu ban do một Phó Chủ nhiệm làm trưởng Tiểu ban.

Về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, trong công tác lập pháp, Ủy ban Văn hoá và Xã hội chủ trì thẩm tra 07 dự án luật, nghị quyết đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội phân công theo Chương trình lập pháp năm 2026 và 03 dự án luật, pháp lệnh phát sinh mới theo đề nghị của Chính phủ. (07 dự án Luật dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; Luật Hòa giải cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Điện ảnh, Luật Thư viện, Luật Di sản văn hóa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới và Luật Hoạt động chữ thập đỏ. Dự kiến bổ sung đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026: Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng).

Về công tác giám sát, khảo sát, Ủy ban tập trung giám sát tình hình kinh tế - xã hội, đồng thời, theo dõi, đôn đốc, giám sát việc giải quyết các vấn đề bức xúc, nổi cộm như: Vấn đề đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao; vấn đề quản lý thực phẩm giả, thuốc giả; việc bảo vệ trẻ em khỏi xâm hại, bạo lực trên môi trường mạng; vấn đề văn hóa học đường; vấn đề chất lượng, hiệu quả hoạt động của y tế cơ sở…

Chủ trì tham mưu Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức giám sát chuyên đề năm 2027 về việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021 - 2026. Giám sát việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, năm 2026; Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035; Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khoẻ, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 – 2035; Chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống ma túy đến năm 2030. Tổ chức Phiên giải trình về việc triển khai chế độ, chính sách đối với nhà giáo và các nội dung khác theo yêu cầu của thực tiễn…

Các ý kiến tại cuộc làm việc đã tập trung trao đổi làm rõ hơn phương hướng triển khai các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 cũng như cả nhiệm kỳ; việc ứng dụng chuyển đổi số, số hóa và trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, triển khai nhiệm vụ; công tác phối hợp với các bộ, ngành, địa phương; những mặt hạn chế cần khắc phục…

Không làm theo lối mòn, phải thực chất, hiệu quả, chất lượng

Qua nghe báo cáo, các ý kiến phát biểu, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao những kết quả nổi bật của Ủy ban Văn hóa và Xã hội trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, cũng như 4 tháng đầu năm 2026.

Theo đó, Ủy ban đã sớm kiện toàn và ổn định tổ chức Đảng ủy, Thường trực Ủy ban, các Tiểu ban và Vụ chuyên môn sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và bầu cử Quốc hội khóa XVI. Kịp thời ban hành các Quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ của Đảng ủy, Thường trực Ủy ban trong nhiệm kỳ mới. Cập nhật các nội dung mới trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 vào chương trình công tác của Ủy ban.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban đã hoàn thành toàn bộ các nhiệm vụ lập pháp được giao trong nhiệm kỳ 2021-2026; trong đó có nhiều dự án Luật có tính chất phức tạp, tác động lớn đến đời sống xã hội ( Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo, Luật Nhà giáo, Luật Báo chí, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Khám chữa bệnh…).

Ủy ban cũng đã rất khẩn trương, phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị; thẩm tra, trình Quốc hội thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam.

Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt ghi nhận việc Ủy ban đã bám sát thực tiễn cuộc sống, lắng nghe ý kiến từ cơ sở, triển khai nhiều hoạt động giám sát, giải trình có tác động sâu sắc đến quản lý nhà nước và quản trị xã hội. Nhiều vấn đề nóng, nhạy cảm, được Nhân dân quan tâm đã được Ủy ban đưa ra giải trình, giám sát như: chính sách đối với giáo viên mầm non, giáo viên phổ thông; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; phòng, chống tác hại thuốc lá; thực phẩm giả; sách giáo khoa; phát triển nguồn nhân lực; chính sách pháp luật về y tế cơ sở, y tế dự phòng…

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, trong nhiệm kỳ mới, Ủy ban cần nhận diện đầy đủ thuận lợi, khó khăn, thách thức để có phương án tổ chức công việc phù hợp.

Trong đó, thuận lợi lớn là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Trung ương Đảng, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất quan tâm đến lĩnh vực văn hóa, xã hội. Bộ Chính trị đã ban hành 3 Nghị quyết: Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 72 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. Chủ tịch Quốc hội cho biết, sắp tới, nhiều chủ trương mới về bảo hiểm xã hội, cải cách tiền lương cũng sẽ được tiếp tục tổng kết, hoàn thiện.

Bên cạnh thuận lợi, Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu, kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với Quốc hội, trong đó có Ủy ban Văn hóa và Xã hội là rất lớn. "Hoàn thiện thể chế được xác định là "đột phá của đột phá", thể chế phải đi trước, mở đường cho phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, Ủy ban phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, không làm theo lối mòn, không làm hình thức, mà phải thực chất, hiệu quả, chất lượng", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, khối lượng công việc, nhiệm vụ của Ủy ban rất lớn, cần hoàn thành trong thời gian ngắn. Trong kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Ủy ban chủ trì thẩm tra 10 Luật, tham gia phối hợp thẩm tra 36 Luật, Nghị quyết; chủ trì tham mưu Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nhiều hoạt động giám sát, khảo sát của Ủy ban.

Lĩnh vực phụ trách của Ủy ban rất rộng; nhiều nội dung nhạy cảm, phức tạp, tác động trực tiếp tới người dân (văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, giáo dục, thông tin, truyền thông, du lịch, thể thao, lao động, việc làm, y tế, dân số, an sinh xã hội, bình đẳng giới, thi đua, khen thưởng, phòng, chống tệ nạn xã hội, về người cao tuổi, thanh niên, trẻ em..).

"Đội ngũ cán bộ đã được tăng cường nhưng đã thực sự mạnh hay chưa? còn thiếu gì? phân công, phân nhiệm đã phát huy hết được năng lực, sở trường của từng cán bộ hay chưa? bộ máy tham mưu giúp việc đã đáp ứng được yêu cầu hay chưa? Đó là các vấn đề cần phải tiếp tục quan tâm hơn nữa", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Không để tình trạng "luật một đường, nghị định một nẻo, thông tư một kiểu"

Về phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian sắp tới, Chủ tịch Quốc hội cơ bản đồng tình với các nội dung đã nêu trong Báo cáo của Thường trực Ủy ban. Đồng thời đề nghị tập trung triển khai thực hiện tốt một số nội dung.

Thứ nhất, cần nghiên cứu, quán triệt, thực hiện đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng đã ban hành, các nội dung liên quan đến lĩnh vực phụ trách trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng, văn kiện Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ nhất, Đại hội Đảng bộ Ủy ban Văn hóa và Xã hội lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030.

Thứ hai, trong công tác lập pháp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện tốt Nghị quyết 66 ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đặc biệt lưu ý về việc đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật.

Tập trung tham mưu hoàn thiện pháp luật trong các lĩnh vực Ủy ban phụ trách, theo chương trình xây dựng pháp luật của toàn khoá, Kết luận của Bộ Chính trị, chuẩn bị thật tốt 10 dự án Luật dự kiến trình Quốc hội xem xét tại các kỳ họp thứ hai.

Phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách; Phối hợp thẩm tra các dự án Luật, Nghị quyết bảo đảm đúng quy trình, quy định, đáp ứng yêu cầu chất lượng và tiến độ.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, vai trò của Quốc hội là khâu kiểm soát cuối cùng trước khi luật, nghị quyết được thông qua. Vì vậy, dù cơ quan nào chủ trì soạn thảo, các cơ quan của Quốc hội, trong đó có Ủy ban Văn hóa và Xã hội, phải theo sát đến cùng, kịp thời phát hiện, kiến nghị những vấn đề chưa đúng, chưa trúng. Không được để tình trạng văn bản trình ra nhưng chưa bảo đảm chất lượng, chưa đủ hồ sơ, chưa đúng quy trình mà vẫn thông qua.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu Ủy ban tăng cường giám sát việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật. Luật đã ban hành thì phải có nghị định, thông tư hướng dẫn kịp thời, đúng tinh thần của luật; không để tình trạng "luật một đường, nghị định một nẻo, thông tư một kiểu".

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, hiện nay, Đảng và Nhà nước có nhiều chủ trương, chính sách mới về văn hóa, mang tính đột phá, đòi hỏi Ủy ban phải có cách làm mới, suy nghĩ mới, hành động mới, quyết tâm mới và sản phẩm mới. "Nếu vẫn làm theo cách truyền thống, cách làm cũ thì khó có thể tạo được chuyển biến nổi bật", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Thứ ba, trong công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Ủy ban cần quán triệt phương châm "giám sát thực chất"; giám sát thường xuyên, thiết thực, hiệu quả, xác định rõ trách nhiệm và tăng cường theo dõi sau giám sát, thực hiện đúng tinh thần Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu: "phải đi đến nơi, nghe đến cùng, nói đúng sự thật, kiến nghị đúng chỗ, theo đến cùng kết quả".

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Quốc hội đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục, đào tạo (Nghị quyết 71); về y tế và chăm sóc sức khỏe Nhân dân (Nghị quyết 72); về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80). Đây là các nghị quyết rất quan trọng, đề nghị Ủy ban tổ chức giám sát việc triển khai thực hiện.

Thứ tư, về quyết định các vấn đề quan trọng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban tiếp tục phát huy vai trò tại các diễn đàn, hội thảo lớn. Chủ tịch Quốc hội thống nhất với chủ trương tổ chức Hội thảo "Thể chế, chính sách về nguồn lực phát triển giáo dục và đào tạo". Đề nghị Ủy ban phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan có liên quan để triển khai hiệu quả, thiết thực.

Thứ năm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban đổi mới trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức công việc. Thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị; Nghị quyết 193 của Quốc hội; Nghị quyết số 1343 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về xây dựng và phát triển Quốc hội số giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030, là chìa khóa để nâng cao chất lượng, hiệu quả trong thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Ủy ban.

Cùng với đó, Ủy ban Văn hoá và Xã hội cần thực hiện tốt công tác xây dựng Đảng, đặc biệt là công tác chính trị, tư tưởng; mỗi cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ phải luôn gương mẫu, không ngừng nỗ lực rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, nâng cao trình độ chuyên môn.

Tiếp tục tăng cường hơn nữa công tác phối hợp thực chất, hiệu quả trong nội bộ và Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch…và các cơ quan khác có liên quan.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặc biệt yêu cầu đổi mới trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức công việc; quan tâm đào tạo nâng cao chất lượng cán bộ, công chức; tiếp tục nghiên cứu, kiện toàn tổ chức, sắp xếp mô hình tổ chức; phân công, phân nhiệm hợp lý, "một người có thể làm nhiều việc", phát huy tối đa sở trường của từng cán bộ; làm việc phải có sản phẩm, có sáng kiến, có đề xuất cụ thể; không để tình trạng bộ máy đông nhưng hiệu quả chưa tương xứng; phải nắm chắc tình hình thực tiễn, kịp thời phản ánh, kiến nghị, đóng góp ý kiến có chất lượng vào các quyết sách quan trọng của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, đại biểu Quốc hội đã được cử tri tín nhiệm bầu ra thì phải luôn gần dân, sát dân, hiểu dân, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Trên diễn đàn Quốc hội, mỗi ý kiến phát biểu phải có trách nhiệm, có sức thuyết phục, trên tinh thần xây dựng, góp phần thúc đẩy đất nước phát triển mạnh hơn về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, xây dựng hệ thống chính trị và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với đội ngũ cán bộ có trình độ, kinh nghiệm thực tiễn, tinh thần trách nhiệm và sự đoàn kết, Ủy ban Văn hóa và Xã hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, làm việc thực chất, hiệu quả, đóng góp ngày càng chất lượng vào hoạt động của Quốc hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.