Chứng chỉ xanh” mở khóa dòng vốn tỷ USD cho phát triển bền vững

Định hình "chứng chỉ xanh" chuẩn quốc tế

Trong bối cảnh thế giới thắt chặt các quy định về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), Việt Nam đã có những bước đi quyết liệt để nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế. Theo thông tin mới nhất từ Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vào đầu năm 2026, hệ thống văn bản pháp luật về trái phiếu xanh đã đạt được sự thống nhất đáng kể. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là việc vận hành đầy đủ Danh mục Phân loại Xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư có một "thước đo" rõ ràng thế nào là một dự án xanh.

Tại hội thảo chuyên đề về tài chính bền vững vừa diễn ra, ông Vũ Chí Dũng – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh rằng, việc ban hành Sổ tay Hướng dẫn phát hành và Công bố thông tin trái phiếu xanh là bước tiến lớn giúp doanh nghiệp minh bạch hóa việc sử dụng vốn. Để một lô trái phiếu được chính thức dán nhãn "xanh" trong năm 2026, các tổ chức phát hành bắt buộc phải bước qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt dựa trên các nguyên tắc cốt lõi của Hiệp hội Thị trường Vốn quốc tế (ICMA).

Trước hết, doanh nghiệp cần định danh chính xác mục đích sử dụng nguồn tiền khi cam kết đổ toàn bộ dòng vốn vào các dự án thuộc danh mục xanh như năng lượng tái tạo, xử lý nước hoặc đô thị thông minh. Song song với việc sử dụng vốn, quy trình đánh giá và lựa chọn dự án cũng phải được thực hiện bài bản thông qua hội đồng chuyên môn nhằm thẩm định khách quan các tác động môi trường.

Thêm vào đó, khâu quản lý nguồn tiền đóng vai trò then chốt khi yêu cầu doanh nghiệp phải hạch toán riêng biệt để tránh tình trạng "rửa xanh", giúp các cơ quan quản lý dễ dàng giám sát tính thực chất của dòng vốn. Cuối cùng, tính minh bạch được duy trì xuyên suốt bằng nghĩa vụ báo cáo định kỳ, buộc doanh nghiệp phải công bố báo cáo tác động môi trường hàng năm cho đến khi trái phiếu đáo hạn. Sự kết hợp chặt chẽ giữa các bước này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tạo dựng niềm tin vững chắc với các nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến tháng 2/2026, việc hoàn thiện khung pháp lý cho trái phiếu riêng lẻ đã tạo dựng một hành lang an toàn thực chất cho các bên tham gia. Những nỗ lực cải cách hệ thống văn bản, đặc biệt là việc ban hành Nghị định mới thay thế cho Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Nghị định 65/2022/NĐ-CP, đã giải quyết triệt để bài toán về tính minh bạch vốn là điểm nghẽn lớn nhất trong giai đoạn 2022 - 2024.

Sự chuyển đổi mang tính nền tảng này giúp thị trường vận hành kỷ cương hơn, đồng thời loại bỏ những lo ngại về sự mập mờ trong công bố thông tin hay sai lệch mục đích sử dụng vốn của các tổ chức phát hành. Nhờ đó, niềm tin của nhà đầu tư được khôi phục mạnh mẽ, tạo tiền đề để thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ hồi phục về quy mô mà còn nâng cao đáng kể về chất lượng vận hành, đáp ứng các chuẩn mực khắt khe của giai đoạn phát triển mới.

Cuộc đua của những "người khổng lồ" và vai trò xác nhận độc lập

Năm 2026 ghi dấu ấn với sự nhập cuộc mạnh mẽ của khối ngân hàng và các doanh nghiệp năng lượng. Gần đây nhất, thương vụ phát hành trái phiếu xanh của Công ty TNHH Miza Nghi Sơn hay các kế hoạch huy động vốn xanh từ BIDV, SeABank đã cho thấy sức nóng của thị trường này. Đặc biệt, Bộ Tài chính đang thí điểm đề án phát hành Trái phiếu Chính phủ xanh từ năm 2026, kỳ vọng huy động hàng chục nghìn tỷ đồng cho các dự án hạ tầng quốc gia.

Tuy nhiên, một tiêu chuẩn mới mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm trong năm nay là Xác nhận độc lập. Việt Nam hiện đã có những đơn vị nội địa đầu tiên như FiinRatings được Climate Bonds Initiative (CBI) chấp thuận cung cấp dịch vụ này. Việc có một bên thứ ba uy tín đứng ra "bảo chứng" độ xanh không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn trong nước mà còn là tấm vé thông hành để tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế.

Dù tiềm năng là rất lớn, nhưng rào cản về chi phí vẫn là bài toán khó. Theo ước tính từ World Bank, chi phí để hoàn thiện hồ sơ, thuê đơn vị xác nhận và thực hiện báo cáo định kỳ cho trái phiếu xanh cao hơn khoảng 10 - 15% so với trái phiếu thông thường. Để giải quyết vấn đề này, cơ quan quản lý đang xem xét các chính sách ưu đãi như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ lãi trái phiếu xanh hoặc ưu tiên hạn mức tín dụng cho các tổ chức phát hành tuân thủ tốt tiêu chuẩn môi trường.

Với mục tiêu Net Zero vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư cho đến năm 2040. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần nhỏ, trái phiếu xanh chính là chiếc "phễu" hút vốn quan trọng nhất.

Thời gian tới, thị trường không chỉ là câu chuyện của những con số phát hành, mà là sự thay đổi về tư duy quản trị. Các chuyên gia từ VIS Rating nhận định, khi niềm tin nhà đầu tư đã phục hồi sau giai đoạn biến động 2025, họ sẽ khắt khe hơn trong việc chọn lọc dự án. Những lô trái phiếu có cam kết ESG mạnh mẽ, tuân thủ đúng Danh mục Phân loại Xanh sẽ có lợi thế về thanh khoản và lãi suất.

Bàn về vấn đề này, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế - tài chính nhấn mạnh, trọng tâm trong thời gian tới sẽ là việc mở rộng quy mô ra công chúng. Thay vì chỉ là sân chơi của các định chế tài chính, trái phiếu xanh cần được tiếp cận bởi các nhà đầu tư cá nhân thông qua các quỹ mở. Điều này yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính trong việc giám sát và các hiệp hội như VBMA trong việc truyền thông, nâng cao hiểu biết cho đại chúng.

Thị trường trái phiếu xanh năm 2026 đang chuyển mình từ giai đoạn "khởi động" sang "tăng tốc". Với một khung pháp lý ngày càng tiệm cận chuẩn mực quốc tế và sự quyết tâm của các doanh nghiệp đầu đàn, đây sẽ là kênh dẫn vốn huyết mạch, góp phần hiện thực hóa khát vọng về một nền kinh tế xanh và bền vững của Việt Nam./.