Cơ thể tự "học" cách chịu nóng, nhưng có giới hạn

Nắng nóng buộc cơ thể liên tục tìm cách giữ nhiệt độ bên trong ở mức an toàn, từ tăng nhịp tim, giãn mạch máu dưới da đến tiết mồ hôi để đưa nhiệt ra ngoài, nhưng cơ thể không chỉ phản ứng trong từng thời điểm mà còn có khả năng thay đổi sau nhiều lần tiếp xúc với nhiệt độ cao. Các nhà khoa học gọi quá trình này là thích nghi với nhiệt, trong đó những người thường xuyên làm việc hoặc vận động ngoài trời có thể bắt đầu đổ mồ hôi sớm hơn, tiết nhiều mồ hôi hơn và giãn mạch nhanh hơn, qua đó giúp cơ thể tản nhiệt hiệu quả hơn.

Sự thay đổi này không chỉ diễn ra ở da mà còn liên quan đến hoạt động của tim và não. Trong những ngày đầu làm quen với nhiệt độ cao, tim phải đập nhanh để đưa máu đến da và duy trì huyết áp, nhưng sau một thời gian, lượng máu trong cơ thể tăng lên giúp tim hoạt động hiệu quả hơn mà không cần duy trì nhịp quá cao. Vùng hạ đồi, khu vực kiểm soát nhiệt độ cơ thể, cũng có thể nhận biết tình trạng nóng sớm hơn và kích hoạt các phản ứng làm mát, trong khi ở cấp độ tế bào, cơ thể tăng sản xuất protein sốc nhiệt, những phân tử giúp bảo vệ protein trước tác động của nhiệt độ cao.

Khả năng này đặc biệt được các nhà khoa học quan tâm ở người lớn tuổi, nhóm thường gặp nhiều rủi ro hơn trong các đợt nắng nóng. Một nghiên cứu của Daniel Gagnon và các đồng nghiệp cho 15 người trẻ cùng 16 người từ 60 đến 70 tuổi trải qua 7 ngày ngâm nước nóng, sau đó cả hai nhóm bắt đầu tiết mồ hôi và giãn mạch sớm hơn khi tiếp xúc với nhiệt, nhiệt độ cơ thể trung bình giảm 0,4 độ C và nhịp tim giảm khoảng 5 nhịp mỗi phút. Một nghiên cứu khác trên phụ nữ lớn tuổi cũng ghi nhận nhiệt độ cơ thể thấp hơn khoảng 0,2 độ C trong bài kiểm tra nhiệt sau một tuần làm quen với nước nóng.

Những kết quả này đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: con người có thể chủ động rèn khả năng chịu nóng hay không? Các nhà khoa học vẫn chưa có câu trả lời đầy đủ và cũng chưa xác định những thay đổi trên có giúp giảm nguy cơ bệnh nặng hoặc tử vong trong các đợt nắng nóng hay không. Việc tự ngâm nước nóng hoặc tập luyện trong môi trường nhiệt độ cao cũng có thể gây nguy hiểm, đặc biệt với người mắc bệnh tim hoặc gặp vấn đề về vận động, vì vậy thích nghi với nhiệt hiện vẫn là một hướng nghiên cứu chứ chưa phải phương pháp mà mọi người có thể tự áp dụng.

Điều đáng chú ý ở đây nằm ở khả năng tự điều chỉnh của cơ thể, bởi khi nhiệt độ môi trường ngày càng tăng, việc hiểu rõ cơ chế này có thể giúp các nhà khoa học tìm ra cách chuẩn bị tốt hơn cho con người trước những đợt nắng nóng trong tương lai mà không làm tăng thêm rủi ro cho sức khỏe.