Cuộc đua AI bước sang phép thử lợi nhuận

Alphabet và Tesla ghi nhận dòng tiền âm

Trong nhiều năm, các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ luôn được xem là hình mẫu của những doanh nghiệp có khả năng tạo ra dòng tiền dồi dào. Nhờ mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số, doanh thu tăng trưởng nhanh trong khi chi phí đầu tư hạ tầng không quá lớn, các doanh nghiệp này luôn được ví như ngồi trên những núi tiền mặt khổng lồ.

Thế nhưng tình hình đang dần thay đổi. Báo cáo tài chính quý II vừa được công bố tuần qua, cho thấy, lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ, Alphabet - công ty mẹ của Google - ghi nhận dòng tiền tự do âm 5,9 tỷ USD. Một tên tuổi lớn khác là Tesla cũng bị âm dòng tiền hơn 1 tỷ USD, lần đầu tiên sau 2 năm.

Hiểu một cách đơn giản, dòng tiền tự do âm nghĩa là số tiền doanh nghiệp thu về từ hoạt động kinh doanh không đủ để bù đắp cho khoản chi tiêu vốn trong kỳ.

Điều đáng chú ý là cả Alphabet và Tesla đều không gặp vấn đề về tăng trưởng, bởi cả hai đều ghi nhận kết quả kinh doanh tốt hơn dự kiến, với doanh thu tăng trưởng trên 20%. Thứ tạo ra áp lực lên dòng tiền không phải doanh thu, mà là tốc độ đầu tư chưa từng có cho trí tuệ nhân tạo AI.

Alphabet đã nâng dự báo chi tiêu vốn cả năm lên mức 195 - 205 tỷ USD do các khoản đầu tư lớn vào hạ tầng công nghệ phục vụ AI, trong khi Tesla dự kiến sẽ chi tiêu vượt mức 25 tỷ USD trong năm nay để theo đuổi các dự án AI và robot tự hành dài hạn.

Sức ép từ những khoản đầu tư khổng lồ

Với mức độ chi tiêu như vậy, dòng tiền của các hãng công nghệ này được dự báo sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn. Đây không phải là những trường hợp cá biệt, bởi các tập đoàn công nghệ lớn tại Mỹ đều đang bị cuốn vào vòng xoáy đầu tư AI.

Trong cuộc đua AI đang nóng lên từng ngày, các tập đoàn công nghệ Mỹ liên tục công bố những kế hoạch đầu tư trị giá nhiều tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu và mở rộng hạ tầng tính toán. Theo Financial Times, tổng chi tiêu vốn của Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta và Oracle dự kiến vượt 725 tỷ USD trong năm 2026 và có thể vượt 1.000 tỷ USD vào năm 2027.

Ông Jordan Jackson - Chuyên gia Chiến lược thị trường toàn cầu, Bộ phận Quản lý tài sản của JPMorgan cho hay: "Tất cả các con số chi tiêu vốn này sẽ tiếp tục tăng. Và nó thực sự đang ăn vào lợi nhuận. Chỉ riêng trong quý II, chúng tôi dự kiến khoảng 95% lợi nhuận sẽ dành cho chi tiêu vốn. Đến cuối năm, các công ty sẽ chi cho đầu tư vốn nhiều hơn số tiền họ kiếm được từ lợi nhuận. Điều đó có nghĩa là dòng tiền tự do thuần bị âm".

Nhà đầu tư cũng bắt đầu phản ứng mạnh hơn với những doanh nghiệp tăng chi tiêu nhưng chưa chứng minh được hiệu quả đầu tư. Sau khi Alphabet nâng kế hoạch đầu tư vượt 200 tỷ USD, cổ phiếu doanh nghiệp này giảm hơn 3,5%. Cổ phiếu Tesla và Oracle cũng lần lượt ghi nhận mức giảm hai chữ số kể từ đầu năm, trong bối cảnh dòng tiền tự do chuyển sang âm.

Ông Jordan Jackson - Chuyên gia Chiến lược Thị trường Toàn cầu, Bộ phận Quản lý tài sản của JPMorgan đánh giá: "Các doanh nghiệp cần dòng tiền tự do để trả nợ trái phiếu hay chi trả cho cổ đông. Đây là một thách thức thực sự, bởi chúng tôi không trông đợi dòng tiền tự do sẽ quay trở lại mức dương cho đến tận nửa sau năm 2027. Thị trường muốn thấy tăng trưởng lợi nhuận liên tục. Nếu doanh nghiệp không nâng dự báo lợi nhuận tương thích với mức chi tiêu vốn của mình, họ sẽ đối mặt với nguy cơ bị thị trường trừng phạt".

Không chỉ dòng tiền trên báo cáo tài chính, cuộc đua hạ tầng AI còn tạo ra những khoản "nợ ẩn" khổng lồ. Theo Nikkei, nghĩa vụ tài chính chưa xuất hiện trên bảng cân đối kế toán từ các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu dài hạn và cam kết mua máy chủ trả sau của Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta và Oracle đã chạm mốc 1,65 nghìn tỷ USD, vượt qua cả tổng nợ chính thức trên sổ sách.

Giới phân tích cảnh báo, khi các trung tâm dữ liệu này chính thức đi vào hoạt động, chi phí thực tế sẽ đè nặng lên lợi nhuận nếu nhu cầu AI không tăng trưởng như kỳ vọng.

AI bắt đầu cho thấy hiệu quả đầu tư

Tuy nhiên, các tập đoàn công nghệ vẫn tự tin theo đuổi cuộc đua AI bởi trên thực tế những khoản đầu tư khổng lồ này đang dần mang lại kết quả. AI bắt đầu trở thành động lực tăng trưởng mới của nhiều doanh nghiệp khi doanh thu từ các dịch vụ liên quan tăng mạnh.

Trong quý vừa qua, Google Cloud của Alphabet tăng trưởng doanh thu 82%. Trước đó, trong quý I, Microsoft cho biết mảng AI đã đạt doanh thu thường niên hơn 37 tỷ USD, trong khi Amazon Web Services ghi nhận mức tăng trưởng 28%.

Một ước tính khác cho thấy, tính đến cuối tháng 3, lượng đơn hàng tồn đọng của Microsoft, Alphabet và Amazon cho các dịch vụ điện toán đám mây và các lĩnh vực kinh doanh khác lên tới khoảng 1,45 nghìn tỷ USD.

Các kết quả này AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và bắt đầu tạo ra nguồn thu thực tế, dù thị trường vẫn chờ những khoản đầu tư khổng lồ này chuyển hóa thành lợi nhuận một cách bền vững.

Ông Mandeep Singh - Trưởng bộ phận Nghiên cứu Công nghệ Toàn cầu, Bloomberg Intelligence cho biết: "Như với trường hợp của Alphabet, doanh thu tăng trưởng tới 24% đối với một tập đoàn quy mô như vậy là điều phi thường. Mảng điện toán đám mây trước đây chỉ tăng trưởng từ 25 - 30%, nay đã bứt phá trên 80% với biên lợi nhuận tăng gần gấp đôi. Không thể nói các khoản chi tiêu vốn này không mang lại hiệu quả đầu tư. Nhìn từ góc độ đó, họ hoàn toàn có lý do chính đáng để tiếp tục gia tăng chi tiêu".

Giới công nghệ Mỹ thận trọng trước mô hình AI Trung Quốc

Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực từ doanh thu chưa đủ để xóa đi những hoài nghi của thị trường. Một biến số mới đang xuất hiện khi các mô hình AI chi phí thấp từ Trung Quốc liên tục tạo dấu ấn, buộc nhà đầu tư phải đánh giá lại hiệu quả của cuộc đua đầu tư hàng nghìn tỷ USD mà các tập đoàn công nghệ Mỹ đang theo đuổi.

Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới WAIC diễn ra ở Thượng Hải, công ty Moonshot AI đã giới thiệu mô hình Kimi K3 với 2.800 tỷ tham số. Theo doanh nghiệp, mô hình đạt hiệu năng tiệm cận các sản phẩm AI hàng đầu của Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể.

Những diễn biến này đang buộc các nhà đầu tư Phố Wall phải tính toán lại bài toán thu hồi vốn khổng lồ của các tập đoàn Mỹ.

Ông Andy Goldberg - Trưởng bộ phận Chiến lược Đầu tư, Nomura Asset Management cho biết: "Những chuyển biến như việc Kimi K3 xuất hiện với mức chi phí rẻ hơn nhiều đang khiến giới đầu tư phải hết sức cẩn trọng. Mọi người đang nhìn rất kỹ vào kế hoạch báo cáo tài chính tới đây của các tập đoàn Mỹ, xem liệu kỷ luật chi tiêu vốn có còn được duy trì hay họ sẽ bắt đầu phải cắt giảm mức đầu tư do áp lực cạnh tranh. Việc thị trường định giá quá cao cho cổ phiếu công nghệ Mỹ đang đối mặt với những nhịp điều chỉnh thực tế".

Không chỉ cạnh tranh về hiệu năng, nhiều mô hình AI của Trung Quốc còn được phát triển theo hướng trọng số mở, cho phép doanh nghiệp tải về, tùy chỉnh và triển khai ngay trên hạ tầng của mình thay vì phải sử dụng hoàn toàn dịch vụ đám mây của các hãng AI Mỹ. Chi phí thấp hơn cùng khả năng tùy biến cao đang khiến ngày càng nhiều doanh nghiệp cân nhắc các lựa chọn mới.

Ông George Chen - Giám đốc Chiến lược Kỹ thuật số, Tập đoàn Tư vấn The Asia Group cho biết: "Khi Trung Quốc cung cấp một giải pháp giá rẻ hơn rất nhiều dưới dạng mã nguồn mở so với các mô hình đóng của Mỹ, câu hỏi đặt ra là liệu các doanh nghiệp có còn nhất thiết phải gắn chặt với các dịch vụ đắt đỏ của Mỹ nữa hay không. Phần còn lại của thế giới đang nhìn vào đó như một phương án dự phòng hoàn hảo và đó là một thách thức trực tiếp đe dọa vị thế dẫn đầu của các tập đoàn công nghệ Mỹ".

Cuộc cạnh tranh đầu tư AI được dự báo vẫn sẽ tiếp tục sôi động, kéo theo sự gia tăng nhu cầu về hạ tầng AI, chip xử lý và năng lực điện toán trong những năm tới. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các mô hình AI hiệu năng cao với chi phí thấp đã làm thay đổi cách thị trường nhìn nhận cuộc đua này. Trong giai đoạn đầu của cuộc đua AI, thị trường thưởng cho những doanh nghiệp dám chi tiền. Nhưng ở giai đoạn tiếp theo, thị trường sẽ chỉ thưởng cho những doanh nghiệp chứng minh được rằng mỗi khoản đầu tư bỏ ra có thể mang lại nhiều lợi nhuận hơn.